Uzasadnienie
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Wnioskiem z 24 stycznia 2022 r. D. U. (dalej: "Strona", "Wnioskodawca", "Skarżący") wystąpił do Prezydenta Miasta (dalej: "Prezydent", "organ pierwszej instancji") o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów: zakupu i montażu czterech wodomierzy do instalacji wodnej w mieszkaniu przy ul. [...] w [...], które trzeba wymieniać co pięć lat (łącznie [...] zł), zakupu dekodera do telewizji w związku ze zmianami programów w Polsce ([...] zł) i zakupu termofora na wodę do ogrzania ciała ([...] zł). Do wniosku załączono kserokopię protokołu legalizacji wodomierza oraz kserokopie paragonów dokumentujących zakup wodomierzy, dekodera wraz z kablem i baterią oraz termofora.
Decyzją z 18 lutego 2022 r. Prezydent, na podstawie m.in. art. 39 i art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.) - dalej: "u.p.s.", odmówił Wnioskodawcy przyznania pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup wodomierzy, dekodera do TV i termofora.
W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że w oparciu o przeprowadzony 14 lutego 2022 r. wywiad środowiskowy ustalił, iż na dochód gospodarstwa domowego Strony składają się: emerytura w wysokości 1.644,64 zł, 1/5 dodatku mieszkaniowego w wysokości 133,68 zł i świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 215,84 zł. Łącznie daje to kwotę 1.994,16 zł, a więc przekraczającą kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 776 zł.
Prezydent wskazał następnie, że zgodnie z art. 41 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy. Zdaniem organu pierwszej instancji Wnioskodawca ma świadomość, że co pięć lat należy wymieniać wodomierze w lokalu, dlatego nie jest to "sytuacja nagła". Prezydent uznał tym samym, że w styczniu 2022 r. nie zaszedł "szczególny przypadek", uzasadniający pomoc finansową na zwrot kosztów zakupu i montażu czterech wodomierzy. W ocenie organu pierwszej instancji również zakup dekodera do TV oraz termofora nie wypełnia znamion "specjalnego, szczególnego przypadku". Podkreślono, że specjalny zasiłek celowy nie jest świadczeniem obligatoryjnym, zaś możliwości finansowe organu pozwalają tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb osób i rodzin kwalifikujących się do świadczeń z pomocy społecznej. Odwołując się do opinii pracownika socjalnego Prezydent uznał, że obecnie nie zachodzi kolejny "szczególny przypadek", uzasadniający przyznanie pomocy na zwrot kosztów zakupu i montażu czterech wodomierzy, zakup dekodera do TV oraz zakup termofora.
Zwrócono uwagę, że Wnioskodawca mieszka razem z siostrą i jej rodziną, wszyscy domownicy partycypują w kosztach utrzymania lokalu, mieszkanie objęte jest dodatkiem mieszkaniowym w wysokości 935,76 zł miesięcznie, zaś stałe miesięczne wydatki Strony wynoszą około 750 zł. Wnioskodawcy pozostaje zatem do dyspozycji około 1.200 zł miesięcznie, które może przeznaczyć na zabezpieczenie niezbędnych potrzeb, w tym tych zawartych we wniosku.
W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 23 marca 2022 r. utrzymało ją w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, przytoczył treść przepisów u.p.s. podkreślając, że rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ musi kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 tej ustawy, a więc koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Wskazano, że pomoc społeczna stanowi instytucję polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stąd też warunkiem korzystania z pomocy społecznej jest w pierwszej kolejności ustalenie, że jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, a następnie stwierdzenie, że udzielenie pomocy jest konieczne z uwagi na fakt, iż osoba wnioskująca nie może własnymi zasobami i możliwościami przezwyciężyć trudnej sytuacji, w jakiej się znalazła.
A zatem, pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna (zasada subsydiarności). Kolegium zwróciło uwagę, że ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "trudnych sytuacji życiowych", podając jedynie najczęstsze powody ich powstawania. Tym samym ocena zaistnienia tej przesłanki należy do organów pomocy społecznej, które przy załatwianiu sprawy powinny kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy organ odwoławczy podał, że Wnioskodawca ma 68 lat, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zajmuje jeden pokój w mieszkaniu, w którym oprócz niego mieszka także jego siostra, siostrzeniec, siostrzenica i troje dzieci tej ostatniej. Wnioskodawca posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydane na stałe. Strona otrzymuje emeryturę w kwocie 1.644,64 zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł oraz 1/5 dodatku mieszkaniowego w kwocie 133,68 zł. Jego miesięczny dochód wynosi więc 1.994,16 zł i przekracza kryterium dochodowe (776 zł) warunkującego przyznanie świadczeń z pomocy społecznej aż o 1.218,16 zł. W tej sytuacji przyznanie Stronie wnioskowanego świadczenia było wykluczone.
Odwołując się do treści art. 41 u.p.s. Kolegium wskazało, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Odwołując się do poglądów doktryny i orzecznictwa sądowego organ odwoławczy wskazał, że "szczególnie uzasadniony przypadek" oznacza przypadek wyrazisty, odbiegający od sytuacji osób spełniających kryteria dochodowe. Szczególnie uzasadniony przypadek ma miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych.
Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Podkreślono, że art. 41 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do powstania sytuacji, w której wnioskodawca uczyni z pomocy społecznej swoje stałe źródło utrzymania.
Odnosząc poczynione wyżej uwagi do realiów rozpoznawanej sprawy Kolegium uznało, że nie zachodzą żadne szczególnie uzasadnione okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie Wnioskodawcy specjalnego zasiłku celowego.
Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z obowiązującymi przepisami wodomierze podlegają wymianie co 5 lat, w związku z czym każdy posiadacz mieszkania musi liczyć się z koniecznością ich wymiany i kosztami z tym związanymi. Kolegium zwróciło uwagę, że z załączonych przez Stronę do wniosku z 24 stycznia 2022 r. dokumentów wynika, iż cena jednego wodomierza wynosi 65 zł. W ocenie organu odwoławczego jest to bezsprzecznie kwota, która mieści się w możliwościach finansowych Wnioskodawcy, którego dochód miesięczny sięga kwoty 1.994,16 zł i to nawet przy założeniu, że musiałby zakupić oddzielnie wodomierz na ciepłą i zimną wodę (łącznie 130 zł). Na marginesie Kolegium wskazało, że Strona mieszka wraz z sześcioma innymi osobami, które powinny partycypować w kosztach zakupu wodomierzy. Zdaniem organu odwoławczego podobnie należy potraktować zakup dekodera TV, z którego mieliby korzystać domownicy.
Kolegium podkreśliło, że również i ten zakup (133,97 zł), nie przekracza możliwości finansowych Wnioskodawcy. Wskazano, że o informacje o zmianie standardu nadawania sygnału telewizyjnego były powszechnie dostępne już wiele miesięcy temu i nic nie stało na przeszkodzie, aby Strona uzbierała na ten cel niezbędne środki. Również wydatek na zakup termofora (28 zł) nie wykraczał poza możliwości budżetu domowego Strony. Nie mógł być przez to uznany za wydatek wynikający z nadzwyczajnych okoliczności.
Odwołując się do orzecznictwa sądowego organ odwoławczy podniósł, że pomoc finansowa nie może być przeznaczona na refundację poniesionych już wydatków. Środki finansowe w postaci zasiłku celowego mogą bowiem być przyznane na zaspokojenie potrzeby niezbędnej, której strona we własnym zakresie, wykorzystując własne możliwości, nie może zaspokoić. Chodzi tu zatem o potrzeby niezrealizowane. Skoro potrzeba została już zaspokojona, to należy przyjąć, że strona we własnym zakresie, własnym staraniem mogła to uczynić. Kolegium zwróciło uwagę, że występując z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów z przeznaczeniem na zakup czterech wodomierzy, dekodera TV i termofora Strona przedłożyła rachunki za ich zakup. Oznacza to, że Wnioskodawca wydatki te pokrył z posiadanych środków pieniężnych, a zatem zaspokoił opisane wyżej potrzeby we własnym zakresie.
Końcowo organ odwoławczy powtórzył, że pomoc społeczna stanowi instytucję polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom najuboższym przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby majątkowe i możliwości. Zaznaczono, że pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się, jak również udzielić wszelkich świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Pomoc ta nie może być zatem traktowana jako stałe źródło dochodu służące zaspokojeniu najbardziej nawet uzasadnionych potrzeb bytowych.
W skardze na decyzję organu odwoławczego D. U., wnosząc o jej uchylenie w całości i przyznanie specjalnego zasiłku celowego, zarzucił błędne przyjęcie, że z własnych środków mógł odłożyć i zakupić wodomierze, dekoder TV i termofor, w sytuacji gdy jego dochód jest ograniczony i musi ponosić koszty utrzymania. Skarżący wskazał, że jest przewlekle chory i legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Za nieprawidłowe Skarżący uznał stanowisko organów, że nie przyznaje się zasiłku po zakupie, a tylko przed zakupem, wskazując że w przypadku refundacji zakupu leków MOPR żąda faktur ich zakupu.
Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie i rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W piśmie procesowym z 18 maja 2022 r. Skarżący, wnosząc o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym i zasądzenie od strony przeciwnej na swoją rzecz kosztów postępowania wg norm przepisanych, zarzucił, że organ odwoławczy nie zwrócił się do jednostki przyznającej zasiłki o wykaz środków przeznaczonych na zasiłki celowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 23 marca 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta z 18 lutego 2022 r. odmawiającą D. U. przyznania pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup wodomierzy, dekodera do TV i termofora.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć w niniejszej sprawie stanowiły przepisy u.p.s., z której wynika, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1). Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2). Przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3).
Pomoc społeczna udzielana jest bowiem osobom, czy rodzinom m.in. z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby (art. 7), z zaznaczeniem, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4).
Stosownie do art. 36 u.p.s. pomoc społeczna może przybrać postać świadczenia pieniężnego (pkt 1) i niepieniężnego (pkt 2). Jednym ze świadczeń pieniężnych jest zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy (art. 36 pkt 1 lit. c). Właśnie o taką formę pomocy wystąpił w niniejszej sprawie Skarżący, wnosząc o przyznanie pomocy na pokrycie kosztów zakupu i montażu czterech wodomierzy oraz kosztów zakupu dekodera do TV i termofora.
Zgodnie z art. 39 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2).
W tym miejscu należy wskazać, że - jak wynika z treści art. 8 ust. 1 u.p.s.
w powiązaniu z zapisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 1296) - prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej";
2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 528 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie"; rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.
Zatem pomoc w ramach zasiłku celowego może zostać przyznana wyłącznie osobom spełniającym warunki do uzyskania pomocy w trybie u.p.s., których dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 tej ustawy.
Ze znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 10 lutego 2022 r. wynika, że 31 maja br. D. U. skończył 69 lat. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zajmuje jeden pokój w mieszkaniu, w którym oprócz niego mieszka także jego siostra, siostrzeniec, siostrzenica i troje dzieci tej ostatniej. Skarżący legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe. D. U. otrzymuje emeryturę w kwocie 1.644,64 zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł oraz 1/5 dodatku mieszkaniowego w kwocie 133,68 zł. Jego miesięczny dochód wynosi więc 1.994,16 zł i przekracza kryterium dochodowe warunkujące przyznanie świadczeń z pomocy społecznej o 1.218,16 zł (1.994,16 zł - 776 zł).
Zestawiając ze sobą powołane na wstępie przepisy u.p.s. z przedstawionym powyżej stanem faktycznym orzekające w sprawie organy prawidłowo ustaliły, że Skarżący nie spełnia warunków, aby uzyskać pomoc w formie świadczenia pieniężnego, jakim jest zasiłek celowy z art. 39 u.p.s. Dochód Skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w grudniu 2021 r., przekraczał kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 u.p.s., wyniósł bowiem 1.994,16 zł.
W sytuacji braku podstaw - ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego - do przyznania Skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego w trybie art. 39 u.p.s obowiązkiem organów było rozważenie, czy okoliczności sprawy uzasadniają przyznanie mu specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s.
Zgodnie z art. 41 pkt 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zasiłek ten, tak jak zasiłek celowy przewidziany w art. 39 u.p.s., ukierunkowany jest na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. O tym jednak, czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. będą decydowały indywidualne okoliczności każdej sprawy.
W orzecznictwie przyjmuje się, że przez pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" należy rozumieć taką sytuację życiową osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że zaistniały nagłe, drastyczne, dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia, które to zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych (por. wyroki NSA: z 18 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1557/19 i z 8 czerwca 2018 r. sygn. akt I OSK 711/17, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia są dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Specjalny zasiłek celowy powinien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności.
Podkreślić w tym miejscu należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego podejmowane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza treść wskazanych wyżej przepisów u.p.s., w których ustawodawca użył zwrotu "może być przyznany". Kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy. W takich przypadkach kontrola sądowa obejmuje proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu czy wszechstronność oceny faktów. Nie ulega zatem wątpliwości, że decyzja uznaniowa powinna być oparta o wszechstronne ustalenie wszystkich okoliczności sprawy w zakresie sytuacji materialnej i dochodowej oraz potrzeb wnioskodawcy oraz analizę tej sytuacji w odniesieniu do możliwości finansowych organu udzielającego pomocy (por. wyrok WSA w Olsztynie z 8 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Ol 4/22).
Przenosząc poczynione wyżej uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że zapadłe w sprawie decyzje odmawiające przyznania Skarżącemu pomocy finansowej na pokrycie kosztów zakupu i montażu wodomierzy oraz zakupu dekodera TV i termoforu nie zostały podjęte z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne obejmuje bowiem prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozpoznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nie żądań.
Zdaniem Sądu sytuacja życiowa Skarżącego (z jednej strony trudna ze względu na stan zdrowia i niepełnosprawność, a z drugiej strony stabilna z uwagi na posiadanie stałego dochodu przekraczającego kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej), nie jest sytuacją, która może zostać zakwalifikowana jako "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. Jakkolwiek charakter zgłoszonych potrzeb w postaci pokrycia kosztów zakupu i montażu wodomierzy (która odnosi się do potrzeb mieszkaniowych) oraz pokrycia kosztów zakupu termofora (która odnosi się do potrzeb zdrowotnych) związany jest z zaspokajaniem potrzeb bytowych Skarżącego, niemniej jego sytuacja finansowa jest stabilna, albowiem Skarżący pobiera emeryturę (1.644,64 zł), zasiłek pielęgnacyjny (215,84 zł) oraz 1/5 dodatku mieszkaniowego (133,68 zł).
Należy zaznaczyć, że osoba wnioskująca o świadczenie z pomocy społecznej zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości i uprawnienia do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. Z akt sprawy wynika, że Skarżący wykorzystał własne możliwości finansowe, albowiem zakupił wodomierze, dekoder TV i termofor, występując następnie do organu z wnioskiem o zwrot wydatkowanych na te cele środków. W judykaturze wskazuje się natomiast, że pomoc finansowa nie może być przeznaczona na refundację poniesionych już wydatków. Środki finansowe w postaci zasiłku celowego mogą bowiem być przyznane na zaspokojenie potrzeby niezbędnej, której strona we własnym zakresie, wykorzystując własne możliwości, nie może zaspokoić. Chodzi tu zatem o potrzeby niezrealizowane.
Skoro potrzeba została już zaspokojona, to należy przyjąć, że strona we własnym zakresie, własnym staraniem mogła to uczynić (por. wyroki: WSA we Wrocławiu z 11 czerwca 2019 r. sygn. akt IV SA/Wr 537/18, WSA w Gliwicach z 8 sierpnia 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 566/19, WSA w Opolu z 8 sierpnia 2017 sygn. akt II SA/Op 219/17).
W ocenie Sądu zakupu dekodera TV nie można rozpatrywać w kontekście kryterium niezbędnej potrzeby bytowej, o jakiej mowa w art. 39 ust. 1 u.p.s.
Przypomnieć należy, że zgodnie z powyższą regulacją w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Przepis ten w ust. 2 stanowi, że zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Powyższe wyliczenie ma charakter przykładowy.
W piśmiennictwie przyjmuje się, że niezbędna potrzeba bytowa to potrzeba usprawiedliwiona ze względu na zachowanie życia, zdrowia i zwykłych stosunków związanych ze statusem obywatela. Pojęcie "bytowanie" jest co do zasady utożsamiane z zachowywaniem życia w sposób pozwalający na prawidłowy rozwój fizyczny i psychiczny. Niezbędna potrzeba bytowa to potrzeba uzasadniona tylko podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, zadość której czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie (por. W. Maciejko [w:] W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2010, s. 178-179).
Za niezbędną potrzebę życiową, w świetle powyższej interpretacji tego sformułowania, nie można zatem uznać zakupu dekodera TV, bowiem niezaspokojenie tej potrzeby nie stanowi żadnego zagrożenia dla egzystencji Skarżącego.
Nie można również pomijać tego, że organy pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona. Zatem tylko w tak wyznaczonych granicach muszą i mogą realizować cele powierzone im w u.p.s. Z uwagi zaś na ograniczoność pozostających w ich dyspozycji środków finansowych są one upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń, które to świadczenia muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia.
Podsumowując dotychczasowe rozważania należy stwierdzić, że wydane w sprawie decyzje nie naruszają żadnych przepisów u.p.s. Sąd nie stwierdził również naruszenia przepisów postępowania w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zdaniem Sądu organy pomocy społecznej przeprowadziły postępowanie w niniejszej sprawie w sposób wyczerpujący. Uzyskane dowody poddano wnikliwej i poprawnej ocenie. Zaskarżona decyzja została prawidłowo uzasadniona, zawiera pełne uzasadnienie faktyczne i prawne. Należy zatem stwierdzić, że organy w zakresie wystarczającym dla potrzeb prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy przeprowadziły postępowanie dowodowe, którego wyniki bez przekroczenia granic ustawowych poddały rzetelnej analizie i ocenie wyciągając logicznie poprawne i merytorycznie uzasadnione wnioski.
Odnosząc się do akcentowanego przez Skarżącego poczucia niesprawiedliwości podnieść finalnie należy, że w rozpatrywanej sprawie organy pomocy społecznej orzekały na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa, które jednoznacznie wskazują warunki przyznania pomocy społecznej w oparciu o indywidualne ustalone okoliczności stanu faktycznego. Nie można w związku z tym uznać, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia naruszają art. 71 Konstytucji RP, który określa zasadę szczególnej pomocy ze strony władz publicznych względem osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożył zarówno Skarżący w piśmie procesowym z 18 maja 2022 r. (k. 13 akt sądowych), jak i organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę (k. 4 akt sądowych).[pic]