Uzasadnienie
W dniu 5 sierpnia 2010 r. (data stempla pocztowego) I. S. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką, która obecnie studiuje w Akadami Marynarki Wojennej. Z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, iż posiada ona działkę o powierzchni 197 m2, dom o powierzchni 54 m2 oraz samochód osobowy marki Opel Vectra rok produkcji 1996 r. o aktualnej wartości 2000 zł. Dochód rodziny stanowi renta skarżącej oraz dochód z najmu pokoi, co miesięcznie daje kwotę 1776, 50 zł. Z nadesłanych do Sądu dokumentów wynika ponadto, iż w kwietniu 2010 r. skarżąca posiadała na rachunku bankowym oszczędności w wysokości ponad 10 tyś. zł. Skarżąca oświadczyła, iż córka mieszka w akademiku, którego miesięczny koszt wynosi 250 zł. Skarżąca miesięcznie opłaca: rachunek za telefon w kwocie 124 zł, rachunek za prąd w nieustalonej wysokości, rachunek za wywóz śmieci w wysokości 11,89 zł, rachunek za wodę ok. 50 zł oraz rachunki za zakup rożnych leków na kwotę ok. 250 zł. Do celów ogrzewania skarżąca używa oleju opałowego, którego koszty zakupu wynoszą ok. 3500 zł. rocznie.
Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2010 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) – dalej p.p.s.a., odmówił skarżącej przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Referendarz podniósł, że skarżąca w sposób lakoniczny umotywowała swoje żądanie, wskazała na wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości, w której zamieszkuje a ze złożonego wniosku wynika, że posiada stałe źródło dochodów, które pozwoliło na zgromadzenie oszczędności w wysokości 10 tyś. zł.
- I. S. wniosła sprzeciw (nazwany zażaleniem), wskazując, iż Sąd niewłaściwie ocenił jej sytuację finansową.
Zgodnie z art. 260 ustawy p.p.s.a., w związku z wniesieniem sprzeciwu postanowienie Referendarza sądowego z dnia 13 sierpnia 2010 r. utraciło moc.
Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył co następuje
Stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Natomiast zgodnie z przepisem art. 246 § 1 tej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa. Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe.
Sąd wskazuje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica)
W niniejszej sprawie wnioskodawczyni domaga się przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, a więc w zakresie częściowym. Rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach.
Jak wynika z akt sprawy wnioskodawczyni wykazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką, która studiuje w G.. Miesięczny dochód rodziny wynosi 1776,50 zł. Wnioskodawczyni posiada działkę o powierzchni 197 m2, dom o powierzchni 54 m2 oraz samochód osobowy marki Opel Vectra.
Wskazać trzeba, że na obecnym etapie postępowania sądowego wnioskodawczyni zobowiązana jest do uiszczenia kwoty 500 zł tytułem wpisu od skargi. W ocenie Sądu, ponoszone przez skarżącą stałe miesięczne koszty utrzymania w kontekście stałych, przedstawionych wyżej dochodów, umożliwiających także oszczędności uprawniają do oceny, że sytuacja majątkowa skarżącej nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy. Ponieważ prawo pomocy stanowi instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla osób nieposiadających jakichkolwiek dochodów, osób o wyjątkowo niskich dochodach bądź znajdujących się w niebywale ciężkiej sytuacji, jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, przepis art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny.
Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.