Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańskuz 23 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 641/22

Uzasadnienie

K. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 7 czerwca 2022 r., nr SKO.421.410.2022, którą utrzymano w mocy decyzję Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Słupsku z 11 kwietnia 2022 r., nr MOPR.VI-5211/33724/SP/04/2022/O, wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Słupska, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

K. K. złożył do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Słupsku wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką L. K. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że matka skarżącego, L. K. (ur. 25 maja 1938 r.) legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z 15 lutego 2022 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane na stałe, a wynika z niego, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 stycznia 2022 r. W orzeczeniu wskazano także, że L. K. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Jak ustalił organ I instancji, w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy, L. K. cierpi na choroby kręgosłupa, cukrzycę i nadciśnienie. W 2019 r. przeszła operację kanału kręgowego, miała również usunięty woreczek żółciowy, a ponadto stwierdzono u niej przepuklinę. Matka skarżącego miewa bóle i zawroty głowy, ma uszkodzony nerw w lewej nodze, co powoduje jej niedowład. W związku z tym matka skarżącego ma problemy z poruszaniem się po domu, samodzielnie robi to przy pomocy laski lub wspierając się o ściany. Wymaga asekuracji osoby trzeciej przy poruszaniu się po mieszkaniu w nocy, schodzeniu po schodach, wychodzeniu na zewnątrz domu, czy wejściu i wyjściu z wanny. W ocenie pracownika socjalnego, matka skarżącego jest osobą logicznie myślącą, jest też w stanie samodzielnie poruszać się po domu.

Skarżący mieszka wspólnie z matką. W ramach sprawowanej opieki skarżący podaje matce leki, wykonuje pomiary poziomu cukru we krwi i ciśnienia krwi, pomaga przy wstawaniu z łóżka, ubieraniu, przygotowuje i podaje posiłki, pierze, prasuje, sprząta mieszkanie, wychodzi z matką na spacery, mobilizuje ją do zajęć fizycznych i rehabilitacji, prowadzi z nią rozmowy, przygotowuje i przynosi opał, pali w piecu, pomaga jej przy wchodzeniu i wychodzeniu z wanny, prowadzi ją w nocy do toalety, załatwia wszystkie sprawy urzędowe i organizuje jej wizyty w kościele. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący dzierżawił ziemię (ok. 5 ha), na której uprawiał zboża. Z tego tytułu opłacał składki emerytalno-rentowe w KRUS do 8 marca 2022 r., a od 9 marca 2022 r. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny.

W ocenie pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy, sprawowana nad matką opieka nie wyklucza podjęcia zatrudnienia przez skarżącego, a skarżący może podjąć zatrudnienie i opiekować się matką, gdyż nie wymaga ona całodobowej opieki.

W świetle tak zgromadzonego materiału dowodowego, decyzją z 11 kwietnia 2022 r., Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Słupsku, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Słupska, odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji za negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia uznał, w oparciu o treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, okoliczność, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności matki skarżącego, a ponadto powołując się na opinię pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy stwierdził, że L. K. nie wymaga całodobowej opieki, a zakres pomocy jaką świadczy wobec niej skarżący nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia.

Na skutek wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku decyzją z 7 czerwca 2022 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki, wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyjaśniając, że przepis ten, utracił moc w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. W stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała po 18 roku życia, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Organ odwoławczy uznał jednak, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia (rezygnacją z pracy), a sprawowaniem opieki nad matką, a zatem nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium wyjaśniło, że z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że istotną cechą osób będących adresatami zawartej tam normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Zaprzestanie, bądź niepodejmowanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane potrzebą wykonywania opieki, które należy rozumieć jako wystąpienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją, bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki. O istnieniu wskazanego związku przyczynowo-skutkowego przesądza to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki i jednocześnie jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń.

W ocenie Kolegium, mierzenia podopiecznej ciśnienia i poziomu cukru we krwi, podawania leków, przygotowywania posiłków, organizowania wyjść do kościoła lub spacerów, a także mobilizowania do ćwiczeń fizycznych/rehabilitacji, wspólnych rozmów, pomocy we wchodzeniu i wychodzeniu z wanny oraz prowadzenia w nocy do toalety, nie można określić, jako sprawowanie stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Jest to raczej codzienna pomoc. Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że skoro skarżący mieszka wraz z matką, to jeśli sprząta w domu, robi zakupy, pierze, przygotowuje posiłki, pali w piecu, to czyni to nie tylko dla matki, ale również dla siebie. Sam bowiem bezpośrednio korzysta z namacalnych efektów tych czynności.

Ponadto, z natury rzeczy, czynności takie jak opłacanie rachunków, organizowanie wizyt lekarskich, pranie, prasowanie, sprzątanie domu, nie są wykonywane codziennie. Z kolei przygotowywanie śniadań, obiadów i kolacji oraz zmywanie po nich nie zajmuje więcej niż kilkadziesiąt minut dziennie. Co więcej obiad można ugotować dzień wcześniej i ograniczyć się do jego podgrzania w danym dniu, a z materiału dowodowego nie wynika, aby matka skarżącego nie mogła odgrzać sobie obiadu przygotowanego wcześniej posiłku. Przypominanie zaś o konieczności wzięcia leków i mobilizacja do ćwiczeń trwa chwilę i może się odbywać za pośrednictwem telefonu.

Podsumowując Kolegium uznało, że deklarowane przez skarżącego czynności nie wymagają od niego rezygnacji z zatrudnienia, ani niepodejmowania pracy zarobkowej. Wszystkie one, z racji pomocniczego charakteru i absorbowania małej ilości czasu, mogą być wykonywane przez osobę pracującą.

W skardze na decyzję organu II instancji skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego wskazał, że z normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

Nie sposób zatem przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącego matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje

Skarga podlega oddaleniu.

Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 7 czerwca 2022 r., utrzymującej w mocy decyzję Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Słupsku z 11 kwietnia 2022 r., wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Słupska, o odmowie przyznania skarżącemu na jego wniosek świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, stwierdził, że nie narusza ona prawa.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615), zwanej dalej u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. 1) matce albo ojcu,
2. 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3. 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4. 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Niewątpliwie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże, jak słusznie wskazało Kolegium, przepis ten winien być, interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności.

W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną, co prawidłowo uwzględniło Kolegium.

Z powołanego art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 21 sierpnia 2018 r., I OSK 1124/18, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Należy jednak podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia wynikający z zakresu zaangażowania w czynności opiekuńcze. Ta cecha różni świadczenie pielęgnacyjne od uregulowanego w art. 16a u.ś.r. specjalnego zasiłku opiekuńczego, stanowiącego wsparcie dla osób, które pozostają niezatrudnione, bez względu na to, czy prowadzi do tego rezygnacja, czy niepodejmowanie pracy zarobkowej, z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną, w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Przyznać należy skarżącemu rację, że opieka ta nie musi być sprawowana całodobowo, aby dawała podstawy do przyznania świadczenia. Jej zakres jednak winien być na tyle duży i adekwatny do potrzeb podopiecznego, aby wykluczał jakąkolwiek aktywność zawodową opiekuna, chociażby w ograniczonym zakresie (prace chałupnicze, w niepełnym wymiarze czasu prawy). Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku pomiędzy niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było stwierdzenie, czy istotnie powodem (celem) rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (matką), w tym również rozważenie tego, czy wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącego i koniecznej w związku ze specyfiką niepełnosprawności jego matki opieki rzeczywiście stoi na przeszkodzie możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia.

W ocenie Sądu, ze zgromadzonego w sprawie prawidłowo materiału dowodowego nie wynika, aby zakres czynności opiekuńczych sprawowanych przez skarżącego nad matką uniemożliwiał mu podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Przy tym wskazać należy, że z zakresu tych czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba niezdolna do samodzielnej egzystencji nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne.

W aktach sprawy znajduje się orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z 15 lutego 2022 r., zgodnie z którym L. K. została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe. Podczas wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że L. K. cierpi na choroby kręgosłupa, cukrzycę i nadciśnienie, w 2019 r. przeszła operację kanału kręgowego, miała również usunięty woreczek żółciowy, a ponadto stwierdzono u niej przepuklinę. Matka skarżącego miewa bóle i zawroty głowy, ma uszkodzony nerw w lewej nodze, co powoduje jej niedowład.

W związku z tym ma problemy z poruszaniem się po domu, samodzielnie robi to przy pomocy laski lub wspierając się o ściany. Wymaga asekuracji osoby trzeciej przy poruszaniu się po mieszkaniu w nocy, schodzeniu po schodach, wychodzeniu na zewnątrz domu, czy wejściu i wyjściu z wanny. W ocenie pracownika socjalnego matka skarżącego jest osobą logicznie myślącą, jest też w stanie samodzielnie poruszać się po domu.

Skarżący mieszka wspólnie z matką. W ramach sprawowanej opieki skarżący podaje matce leki, wykonuje pomiary poziomu cukru we krwi i ciśnienia krwi, pomaga przy wstawaniu z łóżka, ubieraniu, przygotowuje i podaje posiłki, pierze, prasuje, sprząta mieszkanie, wychodzi z matką na spacery, mobilizuje ją do zajęć fizycznych i rehabilitacji, prowadzi z nią rozmowy, przygotowuje i przynosi opał, pali w piecu, pomaga jej przy wchodzeniu i wychodzeniu z wanny, prowadzi ją w nocy do toalety, załatwia wszystkie sprawy urzędowe i organizuje jej wizyty w kościele.

W ocenie Sądu, zgodzić należy się z organami, że z tak ustalonych okoliczności sprawy nie wynika, aby opieka sprawowana przez skarżącego nad matką była nie do pogodzenia z wykonywaniem pracy. Z przedstawionego przez skarżącego harmonogramu dnia wynika, że skarżący dysponuje czasem, który mógłby przeznaczyć na wykonywanie pracy. Wykonywane przez skarżącego czynności polegające na pomocy w codziennej higienie osobistej, przygotowaniu posiłków, podaniu leków, mierzeniu poziomu cukru i ciśnienia krwi nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Opieka skarżącego polegająca na przygotowaniu posiłków i leków, pomocy w umyciu, ubraniu, a nawet wykonywaniu zwykłych czynności domowych (m.in. sprzątanie) obejmuje czynności, które przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym przygotowaniu posiłków) dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, a czas poświęcony na te czynności stwierdzenie powyższe potwierdza.

Ponadto, informacje zgromadzone w aktach sprawy nie dają podstaw do twierdzenia, że matka skarżącego nie może pozostać w domu sama oraz że wymaga stałej obecności osoby trzeciej w celu zabezpieczenia jej potrzeb życiowych. Nie wynika z nich w szczególności, że nie byłaby ona w stanie sama spożyć przygotowanych dla niej wcześniej posiłków, samodzielnie przyjąć lekarstw czy samodzielnie skorzystać z toalety. Także pracownik socjalny w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w miejscu zamieszkania skarżącego i podopiecznej stwierdził, że sprawowana nad matką opieka nie wyklucza jednoznacznie podjęcia zatrudnienia przez skarżącego. Zdaniem pracownika socjalnego, skarżący może podjąć zatrudnienie i opiekować się matką, gdyż nie wymaga ona całodobowej opieki, a skarżący nie przedstawił okoliczności, które poważyły tą ocenę.

W tych okolicznościach organy prawidłowo stwierdziły, że opieka sprawowana przez skarżącego nad matką nie wymagała więc całkowitej rezygnacji przez niego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Należy wskazać, że samo posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, sprawuje opiekę w sposób wykluczający go z jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Przy czym wymaga zaznaczenia, że ustalenia związku między rezygnacją z zatrudnienia (niepodejmowaniem pracy) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy, nie można utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Ocena spełnienia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku wymaga ustalenia czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.

Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia wynikającego z treści orzeczenia o niepełnosprawności (por. wyroki NSA: z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20; z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21; z 7 maja 2020 r., I OSK 1049/19, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyroki NSA: z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nie kwestionując i nie deprecjonując pomocy świadczonej matce przez skarżącego za uzasadnione należało uznać stwierdzenie, że jej zakres nie usprawiedliwia bierności zawodowej skarżącego.

W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (zob. wyrok WSA w Łodzi z 25 sierpnia 2022 r., II SA/Łd 229/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie nie wykazano, aby zaangażowanie skarżącego w opiekę nad matką było przeszkodą w podjęciu jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

Zgodzić należy się więc z organem odwoławczym, że zakres wykonywanych przez skarżącego czynności opiekuńczych w stosunku do matki nie stoi na przeszkodzie podjęciu przez niego zatrudnienia. W ocenie Sądu, mając na uwadze rozmiar sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką, w tym uwzględniając błędnie wykluczone przez organ odwoławczy z zakresu czynności opiekuńczych, czynności domowe, takie jak sprzątanie, pranie, gotowanie, robienie zakupów, przyjąć należy, że zakres tej opieki jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem aktywności zawodowej przez skarżącego. Nie zachodzi zatem związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego a koniecznością sprawowania opieki nad matką, który przemawiałby za przyznaniem skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając to na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożył skarżący oraz organ administracji publicznej.