Uzasadnienie
Prezydent Miasta Gdańska po rozpatrzeniu wniosku pana W. S. z dnia 27 kwietnia 2022 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - matką I.S. Powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było powstanie niepełnosprawności I. S. po ukończeniu przez nią 25 roku życia oraz brak związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia oraz jego niepodejmowaniem przez skarżącego a sprawowaniem opieki nad matką.
Skarżący wniósł odwołanie od tej decyzji.
Decyzją Gdańsku z dnia 20 czerwca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję zaskarżoną decyzję.
Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego Kolegium ustaliło, że I. S. legitymuje się orzeczeniem PZd/sON w Gdańsku z dnia 13 czerwca 2019 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale nie ustalono od kiedy niepełnosprawność istnieje. Stopień niepełnosprawności ustalony jest od 23 marca 2019 r., orzeczenie jest wydane na stałe. Z orzeczenia wynika, że chorobą podstawową matki skarżącego, rocznik 1938, była choroba oznaczona symbolem 05-R 07-S 04-O.
W dniu 17 lipca 2022r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania I. S. Ustalono, że matka wnioskodawcy prowadziła samodzielne gospodarstwo domowe w mieszkaniu córki. Chorowała na cukrzycę, nadciśnienie, osteoporozę, stan zapalny stawów biodrowych, doznała udaru mózgu, była leczona w związku z nowotworem piersi, przeszła operację stawów biodrowych i kolana, Z uwagi na wadę wzroku pani I. S. niedowidziała.
Opiekę nad matką od 2010 r. pełnił W. S. Jako czynności opiekuńcze W. S. wskazał przygotowanie leków i ich podawanie, przygotowywanie i podawanie posiłków, które pani I. pod jego nadzorem samodzielnie spożywała. Skarżący umawiał wizyty lekarskie, załatwiał sprawy urzędowe, reprezentował u lekarzy. Oprócz tego mył matkę, obcinał paznokcie, pomagał w ubieraniu, utrzymywał czystość w mieszkaniu, dokonywał zakupów, asekurował przy przemieszczaniu się. W. S. wyjaśnił w toku postępowania, że pełnił opiekę całodobowo. Matka pozostawała sama w domu kiedy spała. Pani I. wymagała stałej i całodobowej opieki. Skarżący mieszka niedaleko, zatem mógł sprawować opiekę.
Kolegium zwróciło uwagę na informację leczenia szpitalnego z dnia 11 lutego 2022 r., z której wynika, że pani I. S. zgłosiła się na Kliniczny Oddział Ratunkowy po upadku, który miał miejsce 4 dni wcześniej. Zdarzenia nie pamiętała, możliwe, że chwilowo straciła przytomność, wymiotowała, miała dolegliwości bólowe po lewej stronie ciała.
Skarżący przedstawił świadectwa pracy, z których wynika, że przez ostatnie 10 lat nie był nigdzie zatrudniony. Był zarejestrowany w PUP, ale zatrudnienia żadnego nie podejmował pomimo otrzymywania wielu propozycji pracy. Organ I instancji załączył do akt sprawy wydruki dotyczące zatrudnienia skarżącego, jak i proponowanych mu przez PUP stanowisk pracy. Zaznaczono m.in., że posiada on wykształcenie średnie zawodowe i doświadczenie w pracy jako pracownik ogólnobudowlany, mechanik, hydraulik i doświadczenie w handlu. Ukończył wiele kursów i szkoleń, ale został oceniony jako "nie otwarty na współpracę, prezentuje postawy roszczeniowe". W dniu 28 lipca 2022r. został skreślony z rejestru bezrobotnych.
Kolegium po zapoznaniu się z aktami sprawy i stanowiskiem skarżącego za konieczne uznało pozyskanie dodatkowego materiału dowodowego. W piśmie z dnia 28 kwietnia 2023r. skierowanym do organu I instancji wskazał organ odwoławczy, że rzetelnego ustalenia wymaga zakres czynności opiekuńczych, jakie skarżący wykonywał w ramach opieki nad matką oraz czas ich wykonania i częstotliwość. Brak było w aktach wyjaśnień, kto opiekował się panią I., gdy skarżący przebywał przez trzy miesiące na leczeniu odwykowym od dnia 28 lipca 2022r. i jak doszło do tego, że pani I. się przewróciła w dniu 11 lutego 2023r. i dopiero po czterech dniach dotarła na SOR. Zdaniem Kolegium, gdyby skarżący cały czas przebywał z matką, jak deklarował, to powinna ona trafić do szpitala tego samego dnia, bo nie wiedziała ona co się stało i była bardzo obolała.
Skarżący nie podał danych sióstr ani ich miejsca zamieszkania. Oprócz tego w dniu przeprowadzenia wywiadu tj. 18 lipca 2022 r. skarżącego nie było u matki. Przyszedł dopiero po 10 minutach poinformowany telefonicznie przez matkę o wizycie pracownika socjalnego. Skarżący przyniósł leki, ale Kolegium uznało, że przebywał on w swoim mieszkaniu oddalonym o 10 min drogi od mieszkania matki. Pracownik socjalny wyjaśnił, że matka wnioskodawcy była sama w mieszkaniu i poruszała się. Zadzwoniła do skarżącego, który przyszedł po 10 min i był bardzo wzburzony wizytą pracownika i przeprowadzaniem wywiadu środowiskowego.
W dniu 9 czerwca 2023 r. wpłynęło do Kolegium pismo, w którym wskazano, że nie było możliwe przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, gdyż pani I. S.. zmarła w grudniu 2022 r.. W maju 2023 r. wysłana do skarżącego została prośba o kontakt (list polecony doręczony 17 maja 2023 r.). Skarżący nawiązał kontakt z pracownikiem socjalnym w dniu 17 maja 2023 r. i oświadczył, że nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W trakcie rozmowy obraźliwie odnosił się do pracownicy socjalnej i stwierdził, że nie otrzymał żadnej pomocy od urzędników.
Zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390, dalej "u.ś.r.") organ właściwy lub wojewoda odmawiają przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, jeżeli osoba ubiegająca się o to świadczenie lub ten zasiłek uniemożliwi przeprowadzenie wywiadu, o którym mowa odpowiednio w art. 23 ust. 4a lub 4e, lub nie udzieli podczas tego wywiadu wyjaśnień co do okoliczności objętych wywiadem. Uwzględniając powyższe Kolegium nie znalazło podstaw do uwzględnienia odwołania i utrzymało w mocy decyzje o odmowie przyznaje świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne ma charakter rekompensaty za niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnację z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W sprawie niniejszej zastosowanie ma wskazany wyżej art. 28 ust. 1 u.ś.r. stanowiący o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba ubiegająca się o to świadczenie uniemożliwi przeprowadzenie wywiadu.
W złożonej skardze W. S. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędne ustalenie, że uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Skarżący wskazał, że wywiad środowiskowy był przeprowadzony trzykrotnie i zawierał wystarczające ustalenia. Wyjaśnił, że o śmierci matki nie powiadomił, bo urzędy otrzymują takie informacje z USC. Wskazał, że opieka jaką sprawował nad matką, miała charakter stały. Zaprzeczył jakoby matka po upadku trafiła na SOR dopiero po 4 dniach z powodu jego nieobecności, podał, że oddział ratunkowy odmówił natychmiastowego przyjęcia chorej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Sąd administracyjny w granicach swojej właściwości bada zgodność zaskarżanych decyzji z prawem.
Prawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 28 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390), dalej "u.ś.r.".
Istniejące w sprawie wątpliwości dotyczące sprawowania opieki stanowiły przesłankę podjęcia przez organ drugiej instancji czynności na podstawie art. 23 ust. 4a u.ś.r.. Wskazana przez ten organ konieczność przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w celu weryfikacji wątpliwości nie została zrealizowana, gdyż pan W. S., pomimo doręczenia w dniu 17 maja 2023 r. korespondencji zawierającej informację o dalszych czynnościach, nie umożliwił przeprowadzenia wywiadu dotyczącego opieki sprawowanej nad matką w czasie do jej śmierci w dniu 5 grudnia 2022 r.. Podjęta próba przeprowadzenia wywiadu w miejscu zamieszkania skarżącego był bezskuteczna. Ostateczne stanowisko o braku zgody na przeprowadzenie wywiadu pan W. S. sprecyzował w rozmowie z pracownikiem socjalnym w dniu 17 maja 2023 r. Na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2024r. skarżący wyjaśnił, że nie został pouczony o skutkach odmowy udziału w kolejnym wywiadzie, a przyczyną odmowy było przekonanie, że wywiad przeprowadzany po śmierci jego matki narusza godność osoby zmarłej.
Niezależnie od przyczyn odmowy w stanie faktycznym niniejszej sprawy organ prawidłowo ustalił, że skarżący jako osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu, którym mowa w art. 23 ust. 4aa u.ś.r..
Ustalenie organu jest prawidłowe w kontekście wskazania przez organ wad wywiadów środowiskowych przeprowadzonych w dniach 17 lipca 2022 r. i 27 lipca 2022 r. związanych z brakiem wyjaśnienia rodzaju, częstotliwości i czasu wykonywania przez skarżącego czynności opiekuńczych wobec matki I. S. Uniemożliwienie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego to nie tylko niewpuszczenie pracownika socjalnego do miejsca zamieszkania (pobytu). Brak zgody na przeprowadzenie rodzonego wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym sformułowaniu odmowy w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwiania pracownikowi socjalnemu bezpiecznego kontaktu ze stroną w jej miejscu zamieszkania (por wyrok NSA z 29.05.2020 r., sygn. akt I OSK 1966/19, dostępny w CBOSA).
Rolą organów orzekających w sprawach specjalnego zasiłku opiekuńczego jest kontrola nad tym, aby nie dochodziło do nadużyć w zakresie jego przyznawania, Uniemożliwienie przeprowadzenia tego wywiadu lub nieudzielenie w jego toku wyjaśnień co do okoliczności nim objętych skutkuje, stosownie do art. 28 ust. 1 powołanej ustawy, odmową przyznania wnioskowanego świadczenia (por. wyrok WSA w Gliwicach z 18 października 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 746/23, dostępny w CBOSA). Ustawodawca w art. 23 ust. 4aa u.ś.r., wprowadzając obligatoryjny wymóg jego przeprowadzenia w ramach ustalania przez organy prawa do tego zasiłku, potwierdził szczególną wagę tego środka dowodowego w postępowaniu w sprawie przyznania przedmiotowego zasiłku (np. wyrok WSA w Bydgoszczy z 22 października 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 794/13, dostępny w CBOSA).
W ocenie Sądu nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 17 b u.ś.r., albowiem przepis, który utracił moc od dnia 1 stycznia 2024 r. nie był w sprawie podstawą orzeczenia. Wskazany przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie stanowił podstawy odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego jako opiekunowi dorosłej osoby niepełnosprawnej – organ uwzględnił treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.
Zarzuty skarżącego dotyczące błędnego ustalenia zakresu sprawowanej przez niego opieki skutkujące naruszeniem art. 23 u.ś.r. nie zasługują na uwzględnienie, albowiem w rozpoznawanej sprawie organ prawidłowo wskazał jako prawną podstawę rozstrzygnięcia przepis art. 28 u.ś.r..
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) oddalił skargę.