Uzasadnienie
L. T., reprezentowana przez adwokata, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 21 listopada 2022 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę wniesiono w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Po rozpoznaniu wniosku skarżącej decyzją z 1 marca 2022 r. Burmistrz Skarszew odmówił jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym ojcem P. O. Organ I instancji wskazał przy tym, że z przebiegu zatrudnienia skarżącej, wynikającego z dokumentów będących w posiadaniu organu wynika, że w Powiatowym Urzędzie Pracy ostatni okres aktywności był w okresie od 13 grudnia 2017 do 28 kwietnia 2019 r. Wyrejestrowanie z PUP nastąpiło na wniosek skarżącej z dniem 29 kwietnia 2019 r. Ostatnie zatrudnienie w formie umowy o pracę skarżąca miała w okresie od 02 stycznia 2020 r. do 20 lutego 2020 r. Zdaniem organu I instancji w przypadku skarżącej nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia, ponieważ w chwili złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne tego zatrudnienia nie było.
Wobec powyższego brak jest oczywistego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą na rzecz sprawowania opieki nad ojcem. Organ I instancji wskazał przy tym, że nie kwestionuje stanu zdrowia ojca, oraz konieczności sprawowania opieki nad nim.
Po rozpoznaniu wniesionego odwołania decyzją z 21 listopada 2022 r. Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że z rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że ojciec skarżącej ma 81 lat a z uwagi na wiek i stan zdrowia wymaga stałej opieki i nadzoru. Skarżąca jest jedyną osobą, która chce i może taką opiekę zapewnić, deklaruje jej sprawowanie od 17 lat. W chwili przeprowadzenia wywiadu P. O. zamieszkiwał i pozostawał w związku małżeńskim z E. O. E. O. zmarła 12 lutego 2022 r. Była osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i nie sprawowała opieki nad mężem, gdyż sama jej potrzebowała. Osobą niepełnosprawną jest również strona, która do dnia 3 lipca 2022 r. posiadała orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności z możliwością pracy w ramach otwartego rynku pracy. Po tej dacie uzyskała natomiast orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z możliwością pracy w warunkach chronionych.
Skarżąca nie pracuje i nie poszukuje zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad osobą zależną. Pracownik socjalny nie ma wiedzy, czy rezygnacja z pracy była związana ze sprawowaniem tej opieki. Strona ma 53 lata, wykształcenie zawodowe. Ostatni raz pracowała w 2020 r. przez niecałe 3 tygodnie. Nie jest chora, nie leczy się przewlekle, nie uskarża się na stan zdrowia. Nie nabyła prawa do świadczeń emerytalno-rentowych, jest ubezpieczona przy mężu. Kwestia podjęcia przez nią pracy "nie ma racji bytu". Usługi opiekuńcze z zasobów gminnych nie zaspokajają potrzeb ojca strony. Strona sprawuje opiekę przez około 4-5 godzin dziennie. Na zakres czynności opiekuńczych składają się: higiena osobista, zakupy, posiłki, porządki, pranie 1-2 razy w tygodniu, wizyty lekarskie, sprawy urzędowe. W chwili przeprowadzenia wywiadu ojciec strony siedział, nie poruszał się, kule stały przy fotelu. Oświadczył że porusza się z trudem, tylko wtedy kiedy jest to konieczne.
Dom opuszcza wyjątkowo. Prawie nigdy nie zostaje w nim sam, gdy strona musi go opuścić opiekę przejmuje jej brat P. O. P. O. wydaje się być uzależniony od innych osób. Gdy zostaje bez opieki to na ogół śpi lub leży. Przedstawił dokumentację medyczną z której wynika, że pozostaje pod opieką poradni kardiologicznej, chirurgicznej, reumatologicznej i lekarza rodzinnego. Nie ma wiedzy czy chorował na COVID. Ma problem z podaniem czynności jakie sam wykonuje. Po długim namyśle oświadcza, że ogoli się sam i czasami sam się ubierze. Zależy to od kondycji danego dnia. Nie korzysta z pampersów, przy myciu wymaga pomocy. Z wywiadu wynika, że jest ona konieczna również przy karmieniu, co w ocenie Kolegium pozostaje w sprzeczności z wcześniejszymi zawartymi w nim twierdzeniami o zdolności do golenia się, przemieszczania (chodź z trudem, przy pomocy kul lub laski co z racji wieku jest w pełni zrozumiałe) i sytuacjach, gdy jest w stanie samodzielnie się ubrać.
Z akt sprawy wynika, że P. O. ma syna P. O., który jest na emeryturze ale "pozostaje czynny zawodowo". W piśmie przewodnim, przy którym przekazano odwołanie organ pierwszej instancji wskazuje, że posiada ze środowiska informacje, że zamieszkuje on wraz z ojcem. Zdaniem organu, zdaje się to potwierdzać treść kopii 2 znajdujących się w aktach sprawy aktów notarialnych (niepełne) z 2006 r., dotyczących zawarcia umowy darowizny nieruchomości na rzecz P. O. oraz zniesienia współwłasności i ustanowienia służebności osobistej, a także wpisy w Dziale II księgi wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Starogardzie V Wydział Ksiąg Wieczystych, z których wynika, że P. O. jest właścicielem nieruchomości, w której zamieszkuje jego ojciec. W dziale III ww. KW znajduje się zbieżny z treścią aktów notarialnych wpis o ustanowieniu dożywotniej, nieodpłatnej służebności mieszkania rzecz P. O. i E. O. Co więcej, w treści drugiej ww. umów P. O. zobowiązał się do zapewnienia małżonkom O. "pomocy na starość i opieki w chorobie".
Nadto, będący już na emeryturze brat strony – P. O. zapewnia ojcu "sporadyczną pomoc" oraz "pomoc w razie potrzeby", a także jak wynika z treści wywiadu - wykonuje czynności "wokół domu i związane z domem", takie jak np. prace porządkowe, ogrzewanie. Nadto Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, że ostatnio skarżąca pracowała od 1 lutego 2020 r. do 20 lutego 2020 r. Przed podjęciem tego zatrudnienia strona od grudnia 2017 r. była zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Została wykreślona ze stosownej ewidencji na własne żądanie 29 kwietnia 2019 r.
Po zapoznaniu się z przedstawionymi przez organ pierwszej instancji aktami sprawy Kolegium postanowiło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję w mocy jako zgodną z prawem. Kolegium stwierdziło bowiem, że zgromadzony przez organ pierwszej instancji materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, że skarżąca zrezygnowała z zarobkowania w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Kolegium stwierdziło, że bezsporny wymiar czasowy i zakres opieki obiektywnie nie wymuszał na niej rezygnacji z podjęcia pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z akt sprawy nie wynika, aby ojciec skarżącej była osobą leżącą na stałe, zupełnie niesprawną ruchowo, o zaburzeniach świadomości związanych z wiekiem, niekontrolującą potrzeb fizjologicznych, pampersowaną lub cewnikowaną, wymagającą karmienia i pojenia oraz "pilnowania". Przeciwnie, wynika nich, że jakkolwiek z uwagi na wiek 81 lat i stan zdrowia niewątpliwie P. O. oczywiście wymaga wsparcia w codziennym funkcjonowaniu i nie wykonuje jakichkolwiek czynności domowych to jest w dużej mierze samodzielny.
Z okoliczności sprawy wynika bowiem, że jakkolwiek z trudem, to porusza się przy pomocy laski, nie wymaga pampersowania, korzysta samodzielnie z toalety, sam spożywa posiłki. Z okoliczności sprawy wynika, że cierpi na schorzenia typowe dla swojego wieku i funkcjonuje z bardzo typowymi dla niego ograniczeniami, które wymagają wsparcia ze strony najbliższych. W ocenie Kolegium ojciec skarżącej może pozostać w miejscu zamieszkania bez nadzoru. Z akt sprawy wynika, że na sprawowaną nad nim przez stronę opiekę składa się w dużej mierze prowadzenie gospodarstwa domowego, (sprzątanie, dbanie o czystość w domu i wokół niego, pranie, gotowanie, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, załatwianie spraw urzędowych, spędzanie czasu z ojcem). Trudno oczekiwać, aby z racji wieku i stanu zdrowia ww. czynności związane z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego wykonywał ojciec skarżącej. Z okoliczności sprawy wynika, że na czynności stricte opiekuńcze składa się wyłącznie ewentualna asekuracja ojca, który porusza się przy pomocy laski, umawianie go na wizyty lekarskie i ewentualne towarzyszenie mu w ich trakcie, dbałość o zabezpieczenie w leki i ich podawanie, pomoc przy kąpieli, podawanie posiłków.
Co więcej, z okoliczności sprawy wynika, że część ww. czynności wykonuje brat skarżącej. W ocenie Kolegium z przedstawionego powyżej opisu wynika, że czynności stricte opiekuńcze związane tylko z osobistą opieką nad osobą niepełnosprawną niewątpliwie nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby wnioskodawczyni przy należytej organizacji tej opieki nie mogła podjąć pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze. Prowadzenie gospodarstwa domowego, przygotowanie posiłków i lekarstw na cały dzień, ewentualna pomoc w ubraniu odzieży, pomoc przy kąpieli i podawanie leków nie uniemożliwia podjęcia zarobkowania. Wiele ww. czynności związanych z szeroko rozumianym prowadzeniem gospodarstwa domowego nie wykonuje się codziennie. To samo dotyczy załatwiania spraw urzędowych. Jak wynika z akt sprawy, ojciec strony, mimo wieku i stanu zdrowia, w większości codziennych czynności (jedzenie, chodzenie o lasce, przy ewentualnej pomocy innych osób, korzystanie z toalety, część czynności higienicznych) stara się być i jest osobą samodzielną.
Z akt sprawy nie wynika, aby przy każdej najdrobniejszej czynności samoobsługowej wymagał pomocy i nadzoru ze strony osób trzecich. Część dnia, która zwyczajowo wypełniana jest obowiązkami zawodowymi, poświęcana była przez wnioskodawcę przede wszystkim na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego i spędzanie czasu z ojcem. Strona sama wskazuje, że poświęca ojcu 4-5 godzin dziennie. Czynności związane z szeroko rozumianym prowadzeniem gospodarstwa domowego, w ocenie Kolegium, nie kolidują z możliwością podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w niepełnym wymiarze czasu - osoby pracujące również prowadzą własne gospodarstwa domowe, wychowują dzieci, chodzą na zakupy, spacery, do lekarza i kościoła, opiekują się w różnym zakresie swoimi rodzicami, którzy z uwagi na wiek i stan zdrowia nie mogą i nie powinni wykonywać pewnych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego.
Taki zakres opieki, który polega na pracach w gospodarstwie domowym, towarzyszeniu w wizytach lekarskich, robieniu zakupów, wspólnych spacerach, pomocy przy kąpieli czy załatwianiu spraw urzędowych nie wymusza zatem na osobie sprawującej opiekę rezygnacji z podjęcia pracy zarobkowej. W ocenie Kolegium, nie można stwierdzić, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zarobkowej a strony a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem. Kolegium zwraca uwagę, że z akt sprawy nie wynika, aby strona wcześniej starała się lub pobierała świadczenia opiekuńcze.
Co więcej, bezpośrednio przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego strona nie pracowała i to od grudnia 2017 r. z wyłączeniem 18 dni w lutym 2020 r. Wcześniejsza aktywność zarobkowa strony była sporadyczna i nieregularna - z akt sprawy wynika, że w okresie od października 1991 r. do kwietnia 2019 r. kiedy to na własne żądanie została wykreślona z rejestru bezrobotnych przepracowała łącznie niecałe 4 lata.
W skardze na tak wydaną decyzję zarzucono naruszenie:
- 1. prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie skarżonej decyzji, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą.
- 2. art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia.
W rezultacie wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Skarszew.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samą skarżącą w złożonym oświadczeniu. Organ dokonał nadto pobieżnej oceny oświadczenia wnioskodawcy odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zdaniem wnioskodawcy wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że ojciec wnioskodawcy potrzebuje w opisanym w tych dokumentach zakresie codziennej, stałej opieki. Co nadto istotne, okoliczność, że ojciec skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczający osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności.
Natomiast z wywiadu środowiskowego sporządzonego w niniejszej sprawie wynika, że osoba niepełnosprawna jest przewlekle chora. W wywiadzie szczegółowo opisano codzienne czynności wykonywane w ramach stałej, całodobowej opieki sprawowanej przez skarżącą nad ojcem. Czynności te składają się na kompleksową opiekę i pomoc w zwykłych czynnościach życia codziennego dla osoby, która - jak orzekł uprawniony organ, jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Obok przygotowywania i podawania leków, systematycznego mierzenia ciśnienia, organizacji wizyt lekarskich, wyjazdów na badania lekarskie, wskazano również takie najbardziej podstawowe i niezbędne, czynności egzystencjalne, wykonywane przy osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji, jak przygotowanie ubrań i pomoc w ubieraniu, przygotowywanie posiłków i przygotowanie do snu, pomoc przy zabiegach higienicznych i dbałość o miejsce zamieszkania, ale również pranie, sprzątanie i prasowanie.
W ocenie skarżącej, Kolegium pochopnie wykluczyło zwykłe czynności życia codziennego z zakresu opieki i pomocy uzasadniającej prawo do świadczenia. Wszystkie te czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Kolegium nie zdołało podważyć wynikającej ze zgromadzonego przez organ I instancji materiału dowodowego potrzeby sprawowania przez skarżącą całodobowej i kompleksowej opieki nad ojcem niepełnosprawnym w stopniu znacznym, niezdolnym do samodzielnej egzystencji. Kolegium nie przedsięwzięło przy tym inicjatywy dowodowej w celu wykazania zbędności podejmowania określonych czynności w ramach opieki i pomocy nad ojcem, uzasadniających konieczność rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania zatrudnienia).
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięć organów obu instancji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615) – zwanej dalej jak wcześniej - u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Podkreślić należy, że przepis powyższy winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności.
W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest zakres opieki świadczonej przez skarżącą wobec swojego ojca, legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w kontekście tzw. związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej a koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.
Powołany wyżej przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być rozumiana jako opieka całodobowa. Niemniej, dla uznania opieki za spełniającą kryteria o jakich mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotny jest jej charakter, niezbędność oraz adekwatność do stanu zdrowia i niepełnosprawności osoby jej wymagającej, które z uwagi na swą intensywność całkowicie wykluczają podjęcie przez opiekuna zajęcia zarobkowego (bądź zmuszają go do rezygnacji z niego).
W sprawie nie jest sporne, że na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec ojca oraz, że ojciec skarżącej posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, z uwagi na choroby narządu ruchu i inne schorzenia. Poza sporem pozostaje spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a) u.ś.r. Z akt postępowania wynika, że ojciec skarżącej P. O. jest wdowcem a jego żona zmarła w trakcie trwania postępowania administracyjnego. Żona posiadała przy tym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. P.O. ma syna P. O. i córkę, skarżącą L. T., która deklaruje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. Oboje dzieci nie mieszkają z ojcem – podają adresy w innej miejscowości.
Skarżąca posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z 28 września 2022 r., ze wskazaniem pracy w warunkach chronionych i koniecznością zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie. W orzeczeniu wskazano także, że wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji. Wcześniej posiadała orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności.
Jak wynika z dokumentacji medycznej, ojciec skarżącej cierpi na przewlekłą niewydolność serca, przewlekły zespół wieńcowy, utrwalone migotanie przedsionków i nadciśnienie tętnicze. Miał implementację ICD oraz protezy zastawki aortalnej. Cierpi także na reumatoidalne zapalenie stawów, kamicę pęcherzyka żółciowego i chorobę uchyłkową esicy. Miał alloplastykę stawu biodrowego. Z dokumentacji lekarskiej z porady ambulatoryjnej wynika, że ojciec skarżącej jest wydolny oddechowo i krążeniowo, bez omdleń, samopoczucie dość dobre. Pracownik socjalny podczas wywiadu środowiskowego ustalił, że ojciec skarżącej pozostaje pod opieką poradni kardiologicznej, chirurgicznej, gastrologicznej, reumatologicznej i lekarza rodzinnego. Ojciec skarżącej porusza się z trudem, tylko wtedy, kiedy jest to konieczne. Na zewnątrz wychodzi wyjątkowo. Poza wyjątkowymi sytuacjami, nie zostaje sam w domu, gdyż gdy córka opuszcza dom, opiekę nad ojcem przejmuje syn P. O. Niepełnosprawny ojciec skarżącej ma problem z podaniem czynności, które wykonuje samodzielnie.
Po dłuższej chwili wskazał, że goli się sam, czasem sam się ubierze, nie korzysta z pampersów. Wymaga pomocy przy myciu, ubieraniu i jedzeniu. W toku wywiadu ustalono, że wykonywane przez skarżącą czynności to pomoc w higienie osobistej, zakupach, posiłki i porządki, zajmują około 4 do 5 godzin. Skarżąca zajmowała się także niepełnosprawną w stopniu znacznym, chorującą na nowotwór, matką. Brat skarżącej w razie potrzeby wykonuje prace porządkowe wokół domu i związane z domem, tj. np. ogrzewaniem. Brat skarżącej jest przy tym zobowiązany notarialną umową darowizny do zapewnienia rodzicom opieki na starość i pomocy w chorobie.
Z załączonego do wniosku zakresu czynności opiekuńczych wynika ponadto, że skarżąca podaje ojcu trzy razy dziennie leki, codziennie smaruje kremami przeciwbólowymi a także w razie potrzeby pomaga przy wizytach lekarskich, załatwia sprawy urzędowe, opłaca rachunki i pali w piecu. W oświadczeniu podano także, że skarżąca codziennie mierzy poziom (wśród schorzeń ojca nie wskazano cukrzycy, jednakże podwyższony poziom glukozy w badaniu w dokumentacji szpitalnej). W toku postępowania przed Kolegium skarżąca przedłożyła wyniki badań laboratoryjnych ojca, wskazujące na wykraczające poza normę wyniki badań krwi. Nadto z danych Urzędu Pracy i ZUS wynika, że skarżąca od 1991 roku posiada udokumentowane okresy pracy od kwietnia 2012 r. do 23 kwietnia 2013 r., od 27 marca 2014 r. do 12 grudnia 2017 r. oraz od 2 stycznia 2020 r. do 20 lutego 2020 r.
W kontekście analizy spornej pozytywnej przesłanki przyznania analizowanego świadczenia, tj. w zakresie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem istotny jest zakres i rozmiar opieki wykonywanej przez skarżącą. Jak wynika z wywiadu środowiskowego, opieka zajmuje skarżącej około 4 do 5 godzin dziennie. W ocenie Sądu opieka w takim zakresie czasowym nie uniemożliwia skarżącej podjęcia pracy zarobkowej. Czynności takie, jak podanie leków, pomoc w higienie osobistej, ubraniu, zakupach, przygotowanie posiłków i porządki, mogą być przy tym wykonywane poza godzinami pracy.
Nadto zebrany materiał nie potwierdza, że ojciec skarżącej nie może pozostać na kilka godzin bez opieki. Ani skarżąca, ani jej zobowiązany do opieki brat nie mieszkają wraz z ojcem. Z dokumentacji medycznej wynika, że ojciec skarżącej jest wydolny oddechowo i krążeniowo, bez omdleń. Akta sprawy potwierdzają zarazem, że w istocie opiekę nad ojcem naprzemiennie sprawuje skarżąca i jej brat. Okoliczność ta również przeczy twierdzeniu, że wyłączną przyczyną niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia jej opieka nad ojcem, której charakter i intensywność wyklucza taką możliwość. Przeciwnie, fakt dzielenia się obowiązkiem opieki nad ojcem, zasadniczo w okolicznościach niniejszej sprawy powinien sprzyjać możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, choćby w niepełnym wymiarze czasowym.
Nadto skarżąca, sama będąc osobą niepełnosprawną w wieku 56 lat, posiada jedynie kilkuletni okres udokumentowanej pracy zawodowej. Posiada wskazanie do pracy w warunkach chronionych i wskazanie o konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie. Wymaga także korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji. Wcześniej posiadała orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności.
Oceniając powyższe okoliczności w kontekście realizacji warunku rezygnacji z aktywności zawodowej, Sąd podziela ocenę Kolegium, że wcześniejsza aktywność zawodowa skarżącej była sporadyczna. Nadto zakres opieki udzielanej przez nią ojcu oraz fakt jej współdzielenia z bratem nie stanowią o przeszkodzie w podjęciu pracy zarobkowej przez stronę. Podjęcie takiej pracy utrudniać może stan zdrowia skarżącej, który uległ pogorszeniu – co potwierdza zmiana stopnia jej niepełnosprawności z lekkiego na umiarkowany i związane z tym wymogi i ograniczenia wskazane w orzeczeniu.
W konsekwencji, w ocenie Sądu, organy w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy zgromadziły materiał dowodowy, co doprowadziło do stwierdzenia, że całokształt ujawnionych okoliczności faktycznych przeczy istnieniu związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej ojcu w związku z jego znacznym stopniem niepełnosprawności. Niewątpliwie ojciec skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r.) ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Przywołany wyżej przepis odsyła do definicji określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 100), zwanej dalej ustawą o rehabilitacji.
W art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji określono, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
Orzeczenie o niepełnosprawności w sposób wiążący określa zakres niezbędnej pomocy osobie niepełnosprawnej, którego nie mogą kwestionować organy orzekające o świadczeniach pielęgnacyjnych. Rolą organów administracyjnych w takiej sytuacji jest zatem ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Wymagało to ustalenia zindywidualizowanych i konkretnych okoliczności niniejszej sprawy, które pozwoliłyby na zweryfikowanie istnienia rzeczywistego związku pomiędzy biernością zawodową skarżącej a sposobem zaspakajania potrzeb opiekuńczych w stosunku do ojca. Samo bowiem posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, sprawuje opiekę w sposób wykluczający go z jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak: wyroki NSA: z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zgromadzony materiał dowodowy nie pozostawia wątpliwości, że pomimo znacznej niepełnosprawności i mimo zaawansowanego wieku, wielu i licznych schorzeń, ojciec skarżącej zdolny jest do częściowego samodzielnego funkcjonowania. Nie jest osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki. Porusza się samodzielnie po domu, a pomocy wymaga doraźnie i w niektórych czynnościach. Co więcej, w opiekę nad nim równolegle zaangażowany jest brat skarżącej, co znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym. Sąd podziela w tej sytuacji ocenę organów, że zakres obowiązków spoczywających na skarżącej nie usprawiedliwia jej całkowitej bierności zawodowej. Nie wykonuje ona bowiem przy ojcu takich czynności opiekuńczych, które absorbowałby ją nieustannie i wymagały jej ciągłej obecności, nie pozwalając tym samym na aktywność zawodową, nawet w zmniejszonym wymiarze godzin.
W odniesieniu do kwestii pomocy w porannej higienie, ubraniu, przygotowania śniadania i porannego podania leków, zdaniem Sądu - czynności te nie stoją na przeszkodzie w podjęciu przez skarżącą pracy zarobkowej. Skarżąca mogłaby bowiem wykonać ww. czynności przed rozpoczęciem pracy zarobkowej. Natomiast przygotowywać obiad i kolację, mogłaby po godzinach wykonywania pracy zarobkowej tak, jak to wykonują inne osoby łączące prowadzenie gospodarstwa domowego z pracą zarobkową – bez znaczenia pozostaje przy tym, czy przygotowywałaby obiady codziennie, czy też przykładowo w większej ilości co drugi dzień. Także czynności takie, jak zakupy i sprzątanie, mogłyby być wykonywane poza godzinami pracy. Na przeszkodzie podjęciu pracy zarobkowej nie stoją także takie czynności, jak załatwianie spraw urzędowych, pomoc przy wizytach lekarskich oraz opłacanie rachunków – są to bowiem czynności nie wykonywane codziennie a sporadycznie.
W orzecznictwie przyjmuje się, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (wyrok WSA w Łodzi z 25 sierpnia 2022 r., II SA/Łd 229/22, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie nie wykazano, aby zaangażowanie skarżącej w opiekę nad ojcem było przeszkodą w podjęciu aktywności zawodowej. Nie zachodzi zatem związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad rodzicem, który przemawiałby za przyznaniem jej świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, jako p.p.s.a.), oddalił skargę jako niezasadną.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., wobec wniosku strony skarżącej o rozpoznanie sprawy w tym trybie i braku sprzeciwu organu.