Uzasadnienie
Skarga M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 3 października 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Sulęczyno z 28 stycznia 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym bratem, została wniesiona w następującym stanie sprawy:
Wnioskiem z 10 maja 2021 r. skarżąca zwróciła się do Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Sulęczynie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad bratem – M. J. Decyzją z 8 czerwca 2021 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Sulęczynie, działający z upoważnienia Wójta Gminy Sulęczyno, odmówił przyznania wnioskującej świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji powołał się na niespełnienie przez osobę wymagającą opieki przesłanki wskazanej w art. 17 ust. 1 a pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111), dalej przywoływanej jako u.ś.r., podnosząc, że ojciec M. J. – F. J., żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ta okoliczność wyklucza skarżącą z kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o wnioskowane świadczenie.
Decyzją z 22 listopada 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku uchyliło decyzję organu I instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ I instancji wydał w dniu 28 stycznia 2022 r. decyzję, którą ponownie odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji umotywował odmowę przyznania świadczenia niespełnieniem przesłanki z art. 17 ust.1a pkt 1 u.ś.r., przyjął bowiem, że skoro żyje ojciec osoby niepełnosprawnej to nie jest możliwe przyznanie świadczenie osobie spokrewnione w innym niż pierwszy stopień.
Skarżąca nie zgodziła się z tym rozstrzygnięciem i wniosła odwołanie załączając do niego orzeczenie F. J. - ojca M. J., o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydane do dnia 30 kwietnia 2025 r..
Organ odwoławczy oparł swoje rozstrzygnięcie na materiale dowodowym zgromadzonym przed organem pierwszej instancji i wskazał, że w toku postępowania skarżąca podała, że początkowo bratem opiekowała się matka – R. J., a gdy matka zachorowała, a następnie zmarła, opiekę przejęła skarżąca. Według spisu czynności wykonywanych w ramach opieki z 10 maja 2021 r. skarżąca wykonuje przy bracie następujące czynności: codzienna higiena, codzienne prowadzenie do toalety, smarowanie kremami przeciw odparzeniom, codzienne przygotowanie ubrań i ubieranie, codzienne przewracanie na drugi bok i profilaktyka przeciwodleżynowa, codzienne wykonywanie ćwiczeń fizycznych, w razie potrzeby mierzenie poziomu cukru i podawanie insuliny, przygotowywanie wszystkich posiłków, wykonywanie wszystkich czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w razie potrzeby organizowanie wizyt lekarskich i realizacja recept, w razie potrzeby opłacanie rachunków i załatwianie spraw urzędowych, w miarę możliwości wychodzenie na spacery, codzienne układanie do snu, conocne czuwanie podczas snu.
W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia 2 czerwca 2021 r. ustalono dodatkowo, że skarżąca pomaga bratu wstać z łóżka i usiąść na wózek inwalidzki, pomaga w myciu i czynnościach higienicznych oraz ubieraniu, w trakcie ładnej pogody wyprowadza brata na spacer dwa razy dziennie. Przygotowuje wszystkie posiłki. Gdy robi zakupy lub załatwia sprawy urzędowe, prosi o opiekę nad bratem sąsiadkę. Po obiedzie i po spacerze wykonuje z bratem ćwiczenia fizyczne, dba o kontakty brata z rodziną oraz wspólnie oglądają telewizję. Po kolacji wykonuje czynności higieniczne, układa brata do snu. W nocy w staje 2 razy, by przewrócić brata na drugi bok.
Osoba niepełnosprawna M. J. aktualnie ma 44 lata. Legitymuje się on orzeczeniem z 30 czerwca 1998 r. o uznaniu go na stałe za niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym oraz niezdolnego do samodzielnej egzystencji. Stała niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym istnieje od czerwca 1998 r. W dniu 13 czerwca 2011 r. Powiatowy Zespół d/s Orzekania o Niepełnosprawności w Kartuzach uznał M. J. za niepełnosprawnego w stopniu znacznym i wymagającego stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Niepełnosprawność M. J. istnieje od 1987 r., tzn. 9 roku życia, zaś jej znaczny stopień istnieje od 2008 r. Orzeczenie wydano na stałe.
M. J., poza siostrą M. P., posiada także siostrę E. W. (niepełnosprawną, poruszającą się na wózku inwalidzkim, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), siostrę M. W. (prowadzącą gospodarstwo rolne), brata S. J. (pracującego zawodowo), siostrę A. P. (pracującą zawodowo), brata L. J. (pracującego zawodowo). Wnioskodawczyni oświadczyła, że jej siostra A. P. nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym bratem i zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu, gdyż pracuje zarobkowo w K. i ma na utrzymaniu rodzinę. Brat S. J. zamieszkuje w Niemczech i nie jest w stanie sprawować opieki i zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec M. J., gdyż jest zatrudniony na pełen etat i ma na utrzymaniu rodzinę. L. J. oświadczył, że nie jest w stanie opiekować się bratem i zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu, gdyż pracuje na pełen etat, ma problemy ze zdrowiem oraz utrzymuje rodzinę. M. W. oświadczyła, że nie jest w stanie opiekować się bratem oraz zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu, gdyż prowadzi gospodarstwo rolne i opiekuje się teściową.
M. J. jest stanu wolnego i nie ma dzieci. Jego matka nie żyje od 2013 r. Ojciec – F. J. żyje, lecz legitymuje się wydanym w dniu 12 kwietnia 2022 r. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia 2 czerwca 2021 r. ustalono, że M. J. choruje od wielu lat na zanik mięśni, porusza się na elektrycznym wózku inwalidzkim. Posiłki spożywa samodzielnie. Nie jest w stanie samodzielnie skorzystać z toalety, tzn. musi zostać posadzony na nią.
Skarżąca jest w wieku aktywności zawodowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia. Razem z mężem są właścicielami gospodarstwa rolnego, jednak M. P. umową dzierżawy z 15 kwietnia 2021. całość gruntów wydzierżawiła na rzecz męża. Uznano tego typu oświadczenie za wystarczające do przyjęcie, że wnioskująca zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym. Wnioskodawczyni ma troje dzieci (17 lat, 7 lat i 2 lata), nad którymi także sprawuje opiekę.
Kolegium oceniając ustalony przez organ I instancji stan faktyczny doszło do wniosku, że organ I instancji prawidłowo odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia, jednak nie z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1a, a z uwagi na brak związku przyczynowo — skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki przez M. P. a rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym. Powołana przez organ I instancji negatywna przesłanka z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie może natomiast stanowić przyczyny odmowy przyznania świadczenia, gdyż ojciec osoby wymagającej opieki w dniu 12 kwietnia 2022 r. uzyskał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wyklucza go z kręgu osób zobowiązanych do sprawowania opieki.
Uzasadniając stanowisko o braku związku przyczynowo — skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad bratem a rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym Kolegium podało, że przesłanka ta wskazana została w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zgodnie z jego treścią przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od okoliczności rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania go z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Z przepisu tego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które zmuszone zostały do zrezygnowania z pracy zarobkowej, jak również nie są w stanie jej podjąć, ponieważ zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny jest tak rozległy, że pogodzenie pracy zarobkowej ze sprawowaniem opieki jest niemożliwe. Innymi słowy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje nie w związku ze sprawowaniem opieki, ale w związku z koniecznością rezygnacji z aktywności zawodowej z uwagi na sprawowaną opiekę. Jak wynika z zebranych w sprawie akt, M. J. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od 2008 r. Do 2013 r., tzn. do swojej śmierci, opiekę nad nim sprawowała jego matka.
Skarżąca oświadczyła, że zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym. Miało to nastąpić w dniu 15 kwietnia 2021 r., kiedy zawarła ze swoim mężem umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego. W trakcie ponownego rozpatrywania sprawy przez organ I instancji skarżąca wyjaśniła ponadto, że w latach 2013 — 2021 r. pracę w gospodarstwie rolnym sprawowała w minimalnym zakresie, gdyż musiała tę pracę godzić ze sprawowaniem opieki nad bratem. W 2021 uznała natomiast, że zachodzi konieczność całkowitej rezygnacji z pracy w gospodarstwie z uwagi na zakres sprawowanej opieki.
W ocenie Kolegium jednakże rezygnacja z pracy w gospodarstwie rolnym nie miała w przypadku skarżącej bezpośredniego związku z rozmiarami sprawowanej przez nią opieki nad bratem. Kolegium zauważyło bowiem, że skarżąca ma trójkę dzieci, przy czym dwoje z nich ma 7 i 2 lata. Skarżąca w okresach od 21 lutego 2019 r. do 4 czerwca 2019 r. i od 18 grudnia 2019 r. do 3 grudnia 2021 r. była ubezpieczona jako rolnik sprawujący opiekę nad dzieckiem. Należ zatem wnosić, że nie wykonywała wówczas pracy w gospodarstwie rolnym, tylko opiekowała się dziećmi. Najmłodsze z jej dzieci najprawdopodobniej w dalszym ciągu wymaga opieki i uwagi, opisany przez skarżącą zakres opieki sprawowanej nad bratem został natomiast skonstruowany w taki sposób, że można odnieść wrażenie, że większość swojego czasu skarżąca poświęca bratu. Skarżąca nie podaje zaś nigdzie, w jaki sposób godzi sprawowanie opieki nad bratem z opieką nad małymi dziećmi.
W opinii Kolegium raczej mało prawdopodobnym jest, by skarżąca przekazała opiekę nad dziećmi innej osobie, zaś swój czas poświęcała opiece nad bratem. Kolegium skonstatowało, że skarżąca w ostatnich latach ograniczyła swoją pracę w gospodarstwie rolnym, a w końcu z niej zrezygnowała, nie w związku z opieką nad bratem, lecz w związku z zajmowaniem się dziećmi. Przy czym Kolegium nie neguje w żadnym wypadku, że skarżąca sprawuje opiekę nad bratem i wspiera go w codziennym funkcjonowaniu. W ocenie Kolegium jest to jednak opieka sprawowana niejako "przy okazji" zajmowania się dziećmi i domem. W takim wypadku nie może być mowy o związku przyczynowo — skutkowym pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny a rezygnacją z pracy zarobkowej. Związek taki musi być bowiem bezpośredni i ścisły, co oznacza, że rezygnacja opiekuna z pracy zarobkowej, ewentualnie z poszukiwania zatrudnienia, następuje w momencie, kiedy członek rodziny uznany zostanie za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, nadto stan zdrowia niepełnosprawnego członka rodziny jest na tyle poważny, że pogodzenie opieki z wykonywaniem pracy zarobkowej przez opiekuna jest niemożliwe.
Innymi słowy, zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi wynikać bezpośrednio z konieczności sprawowania opieki o bardzo szerokim zakresie. Okoliczność ta nie może być natomiast uprawdopodobniona, lecz musi być udowodniona. Oznacza to, że korelacja pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej przez opiekuna a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości.
Kolegium uważa również, że o braku związku przyczynowo — skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad bratem świadczy zakres sprawowanej przez nią opieki. Jak już wyżej zauważono, opis czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą został tak skonstruowany, by wynikało z niego, że cały dzień poświęca opiece nad bratem. Kolegium uważa natomiast, że czynności opiekuńcze można byłoby zorganizować w taki sposób, że skarżąca mogłaby jednocześnie pracować w gospodarstwie, oczywiście przy założeniu, że brat byłby jedyną osobą pod jej opieką.
Po pierwsze zdaniem organu w wypadku prowadzenia jednego gospodarstwa domowego przez opiekuna i osobę niepełnosprawną, wszelakie czynności związane z prowadzeniem domu nie powinny zaliczać się do czynności związanych stricte z opieką nad niepełnosprawnym. Gotowanie, sprzątanie, pranie, czy opłacanie rachunków to czynności, które opiekun zamieszkujący razem z niepełnosprawnym członkiem rodziny wykonywałby niezależnie od sprawowanej opieki. Z kolei czynności wykonywane bezpośrednio przy niepełnosprawnym, takie jak ubieranie, podawanie leków, kąpiel, czynności pielęgnacyjne i higieniczne, czy ćwiczenia, można tak rozłożyć w czasie, by pogodzić je z pracą zarobkową. Istotną okolicznością w niniejszej sprawie jest to, że M. J. jest osobą sprawną umysłowo i brak jest podstaw dla uznania, że pozostawiony przez dłuższy czas bez opieki mógłby stworzyć zagrożenie dla siebie lub otoczenia. Potrafi sam spożyć przygotowany posiłek.
Problemem jest dla niego samodzielne skorzystanie z toalety, taką trudność można pokonać poprzez stosowanie pampersów dla dorosłych. Istotnym powodem dla stwierdzenia, że skarżąca mogłaby pogodzić sprawowanie opieki z pracą zarobkową jest także to, że była ona aktywna zawodowo jako rolnik. Praca w gospodarstwie rolnym charakteryzuje się m.in. tym, że wiele czynności wykonywanych jest w pobliżu domu lub niedalekiej odległości. Oznacza to, że osoba pracująca w gospodarstwie może w razie potrzeby w niedługim czasie znaleźć się przy niepełnosprawnym członku rodziny. Być może skarżąca opiekując się bratem, nie zdołałaby pracować w pełnym wymiarze czasu pracy, jednak przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnione jest wówczas, gdy wnioskodawca w ogóle nie ma możliwości zarobkowania, bo czynności opiekuńcze pochłaniają mu tyle czasu i energii, że wykonywanie pracy zarobkowej przekracza jego możliwości.
W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie osoba niepełnosprawna nie wymaga ciągłej lub wielogodzinnej asysty opiekuna. Podkreślił organ odwoławczy, że wskazanie w orzeczeniu o niepełnosprawności, że osoba niepełnosprawna wymaga stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nie oznacza automatycznie, że osoba ta wymaga wielogodzinnej, nieprzerwanej obecności opiekuna. Kolegium znane są z urzędu przypadki osób legitymujących się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, które to osoby potrzebują pomocy i wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, jednak są w dużym stopniu samodzielne, a nawet są w stanie, przy stworzeniu odpowiednich warunków, wykonywać pracę zawodową.
W konsekwencji z zapisu w orzeczeniu o konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji nie można wywodzić wniosku, że opiekun osoby niepełnosprawnej nie jest w stanie wykonywać pracy zarobkowej z powodu zakresu sprawowanej opieki. Niejednokrotnie jest bowiem tak, że opiekunowie osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym godzą sprawowanie opieki z pracą zawodową.
W rozpatrywanej sprawie, na podstawie przywołanych wyżej okoliczności faktycznych, Kolegium stwierdziło, że brak związku przyczynowo — skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad M. J. a rezygnacją z pracy zarobkowej i jej niepodejmowaniem przez skarżącą nie budzi wątpliwości. Skarżąca nie wykazała, że zrezygnowała z pracy zarobkowej w związku z podjęciem się sprawowania opieki nad bratem. Ponadto zakres sprawowanej przez nią opieki nie wyklucza, zdaniem Kolegium, wykonywania przez nią pracy zarobkowej.
We wniesionej skardze powyższej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie spełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;
W uzasadnieniu skargi zostało przywołane orzecznictwo sądów administracyjnych zapadle na tle przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r..
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) dalej - p.p.s.a.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).
Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Sulęczyno odmawiającą przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem.
Materialnoprawną podstawą wydania ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), dalej ustawa lub u.ś.r..
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Z akt sprawy wynika, że M. P. wystąpiła o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem. Wnioskująca mieszka z mężem i trójką dzieci (17 lat, 7 i 2 lata). Wedle jej oświadczenia zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym, aby poświęcić czas opiece nad bratem. Obok sprawowania opieki nad bratem skarżąca sprawuje także pieczę nad swoimi dziećmi, w tym 2 letnim i 7 letnim. Brat M. choruje na zanik mięśni, porusza się na wózku inwalidzkim. Posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga pomocy drugiej osoby w codziennym funkcjonowaniu.
Organ odwoławczy przyjął, że w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci rezygnacji z pracy na rzecz sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, bowiem skarżąca zrezygnowała z pracy w gospodarstwie nie tylko w celu sprawowania opieki nad bratem, ale także sprawowania jej nad swoimi małoletnimi dziećmi. Sąd podziela to stanowisko.
Mając na uwadze ww. art. 17 ust. 1 ustawy, wyjaśnić bowiem należy, że podstawowym wymogiem do uzyskania ww. świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy, czy też niemożność jej podjęcia z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy, należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20). Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność.
Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej.
Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13).
Zasadnie dostrzegł organ odwoławczy, że skarżąca opisując zakres i czasochłonność czynności wykonywanych w ramach opieki nad niepełnosprawnym bratem nie wspomniała o tym, że równocześnie opiekuje się własnymi dziećmi. Za słuszne należy uznać także zapatrywanie, że charakter pracy w gospodarstwie rolnym i okoliczność, że zajęcia związane z prowadzeniem gospodarstwa można tak zorganizować, że da się je pogodzić z równoczesnym sprawowaniem opieki na niepełnosprawnym bratem prowadzą do wniosku, że właściwa organizacja pracy pozwoliłaby łączyć opiekę nad bratem z pracą w gospodarstwie. Podziela Sąd stanowisko organu odwoławczego, że skoro brat jest w pełni sprawnym umysłowo, można zostawić go samego na pewien czas, a ponadto prace w gospodarstwie wykonywane są w obejściu zazwyczaj to można połączyć te obowiązki. Charakter pracy w gospodarstwie rolnym stwarza możliwość przebywania opiekuna blisko osoby niepełnosprawnej.
Doświadczenie życiowe wskazuje, że o ile dorosłą osobę niepełnosprawną można zostawić samą to już z pewnością kilkuletnich dzieci bez opieki zostawić nie można. Prowadzi to do wniosku, że w istocie skarżąca nie podejmuje pracy w gospodarstwie z powodu konieczności stałej pieczy nad swoimi dzieci, a jednocześnie zapewnia także opiekę bratu. Tak świadczona pomoc nie wykracza w zasadzie poza standardowe obowiązki domowe, nie uniemożliwia więc pracy w gospodarstwie rolnym, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
W konsekwencji prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, że w przedmiotowym stanie faktycznym brak jest bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a sprawowaną przez nią opieką nad bratem – w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Tym samym należy przyjąć, skarżąca w tak ustalonym stanie faktycznym nie spełnia przesłanek do przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, tj. zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad bratem. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Zdaniem Sądu, z podniesionych wyżej względów, odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącej znajduje usprawiedliwiane podstawy.
W tym stanie rzeczy, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniesionej w sprawie skargi i działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.