Uzasadnienie
Pismem z 14 września 2012 r. Prezydent Miasta B. zawiadomił A. M., W. M., M. M., M. M. i G. M. o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia jednorazowej opłaty adicenckiej w związku z podziałem nieruchomości dokonanym na wniosek właścicieli, zatwierdzonym postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z [...] r., sygn. [...]. W podstawie prawnej podano w szczególności przepis art. 98a ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1998 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., nr 102, poz. 651 ze zm., dalej u.g.n.). Jak wynika z akt sprawy, postanowienie to, wydane w przedmiocie działu spadku i zniesienia współwłasności stało się prawomocne [...] r.
W sprawie został sporządzony operat szacunkowy z [...] r. Decyzją z [...] r. nr [...] Prezydent Miasta B. ustalił opłatę adiacencką w kwocie 447,38 zł z tytułu wzrostu wartości nieruchomości położonej w B., o pow. 2184 m2, stanowiącej działki oznaczone nr [...],[...] w związku z podziałem działek [...],[...],[...], zatwierdzonym postanowieniem SR w B. z [...] r., sygn. [...], z klauzulą prawomocności z dniem [...] r. Na skutek rozpoznania odwołania A. M., decyzją z [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uchyliło rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Kolejną wydaną w sprawie decyzją z [...] r., nr [...] Prezydent Miasta B. ustalił opłatę adiacencką w wysokości 447,38 zł, rozdzielając ją proporcjonalnie do nabytych praw zgodnie z postanowieniem Sądu na strony postępowania. W podstawie prawnej podano w szczególności przepis art. 98a ust. 1 u.g.n. Odwołania od tej decyzji wnieśli M. M. i A. M. Po ich rozpoznaniu decyzją z [...] r., nr [...] SKO w B. utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy.
W skardze do sądu administracyjnego A. M. wniosła o uchylenie decyzji ze względu na jej niezgodność z prawem. W uzasadnieniu zaś przedstawiła zarzuty w stosunku do dokonanego przez sąd powszechny podziału spadku i zakwestionowała wzrost wartości nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje
Skarga podlega uwzględnieniu, jednak nie ze względu na zarzuty i argumenty w niej podniesione. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza obowiązek uwzględnienia naruszeń prawa stwierdzonych przez sąd z urzędu.
Podstawą materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji był przepis art. 98a ust. 1 u.g.n., regulujący instytucję opłaty adiacenckiej z tytułu wzrostu wartości nieruchomości w wyniku dokonanego podziału. Jeżeli w wyniku podziału nieruchomości dokonanego na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego, który wniósł opłaty roczne za cały okres użytkowania tego prawa, wzrośnie jej wartość, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może ustalić, w drodze decyzji, opłatę adiacencką z tego tytułu. Wysokość stawki procentowej opłaty adiacenckiej ustala rada gminy, w drodze uchwały, w wysokości nie większej niż 30% różnicy wartości nieruchomości. Ustalenie opłaty adiacenckiej może nastąpić w terminie 3 lat od dnia, w którym decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale stało się prawomocne. Wartość nieruchomości przed podziałem i po podziale określa się według cen na dzień wydania decyzji o ustaleniu opłaty adiacenckiej.
Stan nieruchomości przed podziałem przyjmuje się na dzień wydania decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości, a stan nieruchomości po podziale przyjmuje się na dzień, w którym decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale stało się prawomocne, przy czym nie uwzględnia się części składowych nieruchomości.
Zacytowany powyżej przepis art. 98a ust. 1 u.g.n. ma złożoną strukturę i zawiera kilka norm. W szczególności jedna z nich wprowadza ograniczenie czasowe dla możliwości ustalenia opłaty. Może ono nastąpić w terminie trzech lat od dnia, w którym decyzja o podziale stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale stało się prawomocne. W niniejszym przypadku postanowienie sądu powszechnego, na jakie powołują się organy, stało się prawomocne [...].
Jak przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku 7 sędziów NSA z 11 stycznia 2010 r., sygn. I OPS 5/09, ustalenie opłaty adiacenckiej, o której mowa w art. 98a ust. 1 u.g.n., powinno nastąpić decyzją ostateczną przed upływem terminu wskazanego w tym przepisie. Termin, do którego upływu ma nastąpić ustalenie opłaty adiacenckiej z tego tytułu, to termin prawa materialnego. O ustaleniu opłaty adiacenckiej z tytułu wzrostu wartości nieruchomości w wyniku jej podziału można mówić, gdy jej ustalenie, tj. ostateczne naliczenie wysokości, z uwzględnieniem praw i obowiązków stron i organów wynikających z zasad postępowania, nastąpiło w postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją ostateczną przed upływem terminu określonego w art. 98a ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Oznacza to, że ustalenie tej opłaty powinno nastąpić przed upływem trzyletniego terminu decyzją ostateczną organu I instancji, a jeżeli wniesiono odwołanie - decyzją ostateczną organu II instancji.
To stanowisko Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela. Natomiast w uchwale 7 sędziów NSA z 25 listopada 2013 r., sygn. I OPS 6/13 przyjęto, że o zachowaniu trzyletniego terminu dla ustalenia opłaty adiacenckiej z tytułu wzrostu wartości nieruchomości w wyniku jej podziału, o którym mowa w art. 98a ust. 1 u.g.n., w przypadku zakończenia postępowania decyzją organu odwoławczego decyduje data wydania decyzji ostatecznej przez organ odwoławczy.
Mając na uwadze przytoczone wyżej stanowiska należy uznać, że decyzja organu odwoławczego została w kontrolowanej sprawie wydana po upływie trzyletniego terminu, liczonego od prawomocności orzeczenia sądu powszechnego. Postanowienie to stało się prawomocne dniem [...] r., a decyzja Kolegium nosi datę [...], podczas gdy termin ustalenia opłaty upłynął z dniem [...] r. W dacie orzekania organ II instancji utracił już możliwość ustalenia opłaty adiacenckiej. Skoro nie doszło do jej ustalenia decyzją ostateczną w terminie ustawowym, Kolegium winno było uchylić decyzję organu I instancji i umorzyć postępowania przed tym organem. Natomiast wydając w sprawie decyzję merytoryczną w przedmiocie opłaty Kolegium działało z rażącym naruszeniem art. 98a ust. 1 zdanie trzecie u.g.n.
Mając na uwadze podane okoliczności i argumenty Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Wskazania do dalszego postępowania dla organów wynikają z przedstawionych rozważań. Kolegium po zwrocie akt, działając w oparciu o złożone odwołania, uchyli decyzję organu I instancji i umorzy postępowanie przed tym organem jako bezprzedmiotowe ze względu na upływ terminu do wydania decyzji w przedmiocie opłaty adiacenckiej.