Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania K.K. (skarżąca) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...]. nr [...]w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na dziecko W.K..
Organ I instancji decyzją z dnia [...]. uznał za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na dziecko W.K. w kwocie 1.000,00 zł. za okres od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 31 grudnia 2020 r. oraz w kwocie 1.500,00 zł. za okres od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 31 marca 2021 r., tj. w łącznej kwocie 2.500,00 zł. oraz zobowiązał skarżącą do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych oraz odsetek ustawowych za opóźnienie od nienależnie pobranego. Organ I instancji wskazał, że zgodnie z decyzją organu I instancji z dnia [...]r. nr [...]uchylono skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko W.K.. W związku z zaistniałą sytuacją świadczenie wychowawcze, o którym mowa w sentencji decyzji organu I instancji w łącznej wysokości 2.500,00 zł uznano za świadczenie nienależnie pobrane.
W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca stwierdziła, że w okresach wskazanych w decyzji córka W.K. była na jej utrzymaniu i mieszkała z nią oraz mieszka nadal. Jako rodzice mają obowiązek oboje utrzymywać dziecko, tym bardziej, że córka potrzebuje wsparcia obydwojga rodziców, ponieważ jest nieuleczalnie chora, a wykonywanie władzy rodzicielskiej powierzono obojgu rodzicom. Do odwołania dołączyła oświadczenia: ojca dziecka T.K. oraz córki W.K. (ur. [...] r.) z dnia [...] r. Ze wskazanych oświadczeń wynika, że w okresie od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 31 grudnia 2020 r. oraz od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 31 marca 2021 r. W.K. pozostawała na utrzymaniu matki K.K. i wspólnie z nią zamieszkuje. Ojciec W.K. wyraził opinię, że dlatego pobrane na nią świadczenie nie jest nienależnie pobrane.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO) rozpatrując odwołanie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji stwierdzając, że w przypadku skarżącej zachodzi przesłanka świadczeń nienależnie pobranych z art. 25 ust. 2 pkt. 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci Dz.U. z 2019 r. poz. 2407 – dalej "ustawa"), albowiem otrzymała ona w okresie od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 31 marca 2021 r. nienależnie świadczenie wychowawcze w wysokości 2.500,00 zł. (500 zł. x 5 miesięcy) na córkę W.K.. Wyjaśniło, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, zmienionej ustawą z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw: celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym opieka nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Stwierdziło że zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r., sygn. akt: [...], prawomocny z dniem [...] r., władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, jednak miejsce zamieszkania małoletniej wówczas W.K. zostało ustalone przez Sąd przy ojcu, ponadto skarżąca została zobowiązana na podstawie tego wyroku do płacenia na rzecz córki W. alimentów w kwocie po 1000 zł. miesięcznie.
SKO zauważyło, że w przedmiotowej sprawie brak jest orzeczenia Sądu o opiece naprzemiennej. A zatem mając na uwadze powyższy wyrok, SKO stwierdziło, że skarżąca otrzymała na córkę świadczenie wychowawcze we wspomnianym okresie, mimo, iż nie zostały spełnione przesłanki ustawowe do przyznania jej tego świadczenia. Natomiast fakt spożytkowania otrzymanych pieniędzy na potrzeby dziecka nie może zostać uwzględniony w przedmiotowej sprawie, albowiem w świetle orzeczenia sądu dziecko powinno zamieszkiwać od rozwodu swoich rodziców z ojcem. Zatem od dnia 1 listopada 2020 r. skarżąca, mimo, że dziecko mieszkało z nią i sprawowała nad nią faktyczną opiekę, nie spełniała przesłanek ustawowych do otrzymywania świadczenia wychowawczego na to dziecko. Podkreśliło, że w odniesieniu do dziecka W.K. rodzice nie wykonali wyroku sądowego, w którym postanowiono, że córka ma mieszkać z ojcem, a taki stan rzeczy nie może implikować po stronie skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na córkę.
A zatem świadczenie wychowawcze wypłacone skarżącej na córkę W.K. w kwocie 2.500,00 zł za okres od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 31 marca 2021 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na przedmiotową decyzję SKO, zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 i 2 w związku z art. 22 ustawy poprzez błędną interpretację i nieprawidłowe uznanie, że kryterium przyznania świadczenia wychowawczego jest rozstrzygnięcie sądu rozwodowego o władzy rodzicielskiej i miejscu zamieszkania, podczas gdy jest nim miejsce faktycznego przebywania dziecka u danego rodzica, gdyż ustawa posługuje się sformułowaniem opieka nad dzieckiem i w samej rzeczy zwrot ten na gruncie ustawy należy rozumieć jako faktyczną pieczę nad dzieckiem; naruszenie art. 5 ust. 2 ustawy poprzez błędną interpretację i nieprawidłowe uznanie, że świadczenie wychowawcze, w przypadku rodziców żyjących w rozłączeniu, przysługiwałoby skarżącej wyłącznie w wypadku opieki naprzemiennej, podczas gdy ustawa nie zawęża uprawnienia do świadczenia rodziców wyłącznie do opieki naprzemiennej, a decydujące znaczenie ma faktyczne przebywanie dziecka oraz naruszenie art. 25 ustawy poprzez błędne uznanie, że w przypadku skarżącej zachodzi przesłanka świadczeń nienależnie pobranych, podczas gdy dziecko mieszkało wspólnie ze skarżącą, która sprawowała nad nią faktyczną opiekę, czym spełniała przesłanki ustawowe do otrzymania świadczenia.
Ponadto skarżąca zarzuciła wydanej decyzji naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a, art. 77 § 1 k.p.a. W obszernym uzasadnieniu skarżąca przestawiła swoje stanowisko.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.- dalej "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sad dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 25 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 - dalej jak dotychczas "ustawa"), zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu, przy czym "nienależnie pobrane świadczenia" to m.in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia.
W niniejszej sprawie uchylono skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego w okresie od 1 listopada 2020 r. do 31 marca 2021 r., z uwagi na to, że zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r., sygn. akt: [...], miejsce zamieszkania małoletniej wówczas córki zostało ustalone przez Sąd przy ojcu, a pomimo tego córka zamieszkiwała z matką i to matka pobierała świadczenie wychowawcze.
W konsekwencji organ wydał następnie zaskarżoną decyzję stwierdzającą, że świadczenia wychowawcze pobrane na podstawie decyzji przyznającej świadczenie są świadczeniami nienależnie pobranymi i orzekł o obowiązku ich zwrotu.
Decyzja ta, w ocenie składu orzekającego jest wadliwa.
Zdaniem Sądu okoliczność, że wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w związku z uchyleniem decyzji przyznającej świadczenie, nie zwalniało organu z obowiązku dokonania oceny, czy środki przyznane w ramach świadczenia wychowawczego zostały wykorzystane zgodnie z ich przeznaczeniem, czyli zostały spożytkowane stosownie do celu wskazanego w art. 4 ust. 1 ustawy. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że chociaż świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi (faktycznemu albo prawnemu), to w istocie świadczenie to służy dziecku. W konsekwencji okoliczność, na co zostało przeznaczone wypłacone świadczenie ma istotny wpływ na ocenę, czy świadczenie to było nienależne (por. wyrok Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Łodzi z 24 czerwca 2021 sygn. II SA/Łd 668/20, w Gliwicach z dnia 7 lipca 2021 sygn. II SA/Gl 47/21 oraz z dnia 15 lipca 2021 sygn. II SA/Gl 572/21, w Krakowie z 18 października 2021 sygn. III SA/Kr 772/12, w Olsztynie z 23 września 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 648/21)
W świetle dotychczasowych rozważań stwierdzić należy, że jeżeli pobrane przez skarżącą świadczenia wychowawcze zostałoby, tak jak twierdzi sama skarżąca oraz ojciec W.K., spożytkowane na pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb córki, to oznaczałoby, iż świadczenia te nie mogą być zakwalifikowane jako pobrane nienależnie. Jednak wskazany powyżej cel świadczenia wychowawczego nie został wzięty pod uwagę przez SKO, ani przez organ I instancji. Zgodnie z tą regulacją celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Jeżeli zatem okazałoby się, że pobrane przez skarżącą świadczenia wychowawcze zostały spożytkowane na pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb córki to oznaczałoby, iż świadczenia te nie zostały przez skarżącą nienależnie pobrane. Powyższą kwestię należy jednak wyjaśnić.
Postępowanie dowodowe w tym zakresie powinno zatem polegać na zobowiązaniu byłego męża skarżącej do złożenia oświadczenia czy przekazywane przez skarżącą środki zostały spożytkowane w sposób wskazany powyżej i od tych ustaleń uzależnić konieczność zwrotu spornych świadczeń
W związku z powyższymi uchybieniami doszło, zdaniem Sądu, do naruszenia art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a, art. 77 § 1 k.p.a. z uwagi na niewyjaśnienie istotnych dla sprawy okoliczności. Organy naruszyły ponadto art. 4 ust. 1 ustawy, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.
Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych powyżej rozważań.
Przywołane w uzasadnieniu orzecznictwo sądów administracyjnych dostępne jest w Centralnej Bazie Orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.gov.pl)