Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] r. Nr [...], wydaną przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta K., w sprawie odmowy przyznania T. S. (dalej: strona) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką G. P. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Organ I instancji odmówił przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tego względu, że niepełnosprawność matki, w stopniu znacznym stwierdzona orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z [...] r., powstała po ukończeniu przez nią 18 roku życia. Natomiast, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej: u.ś.r.), świadczenie przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia. Poza tym strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego za okres od 1 grudnia 2019 r. do 31 października 2020 r., co także stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia ze względu na art. 17 ust. 5 pkt. 1b u.ś.r.
Od powyższej decyzji odwołanie wniosła strona, reprezentowana przez pełnomocnika, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. oraz naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r
Kolegium utrzymując powyższą decyzję w mocy podało, że podziela stanowisko strony co do braku przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w zw. z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zmiana dotychczasowych poglądów w tej kwestii wynika z przywołanego w odwołaniu wyroku TK, zdaniem którego data powstania niepełnosprawności nie ma znaczenia. Natomiast, w ślad za organem I instancji, za przeszkodę uniemożliwiającą przyznanie tego świadczenia uznał to, że strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na matkę (art. 17 ust. 5 pkt. 1b u.ś.r.). Strona, co prawda, oświadczyła o zamiarze rezygnacji z tego zasiłku, jednak dopiero zamierza to uczynić w dniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium, nie jest jednak możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jeśli decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego nie została ostatecznie uchylona.
W skardze z 11 sierpnia 2020 r. strona, reprezentowana przez pełnomocnika, podniosła zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt. 1b u.ś.r. w zw. z art. 25 ust. 5 u.ś.r. Przepisy te, dając prawo wyboru świadczenia, nie wykluczają możliwości jednoczesnej rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego i przyznania od tego momentu świadczenia pielęgnacyjnego. Konieczność uzyskania wcześniej ostatecznej decyzji uchylającej zasiłek skutkowałaby pozbawieniem prawa do świadczenia przez pewien okres, natomiast zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Kontrola zaskarżonej decyzji, dokonana według kryterium zgodności z prawem działań organu (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2021 r. poz. 137), doprowadziła Sąd do uznania zasadności wniesionej skargi.
Zaskarżona decyzja została wydana w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawę materialnoprawną wydania tej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej: u.ś.r).
Reasumując w skrócie stan faktyczny sprawy bezspornym jest to, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z [...] r., została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z konicznością sprawowania stałej opieki nad matką w wysokości 620 zł. miesięcznie, co wynika z decyzji Burmistrza Miasta K. z [...]r. Nie wykonuje innej pracy zarobkowej. Złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wraz z oświadczeniem o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy, nie kwestionując możliwości uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, uznał jednak, że jest to wykluczone w sytuacji, w której nie została uchylona decyzja przyznająca specjalny zasiłek opiekuńczy.
Spór w istocie rzeczy nie idzie o to, czy skarżąca może uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, ale o to czy, aby świadczenie takie zostało jej przyznane, wcześniej powinno dojść do uchylenia decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy.
W ocenie Sądu, sytuacja, w której dysponuje ona prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego, przyznanego na matkę ze względu na konieczność sprawowania nad nią opieki i występuje w okresie pobierania zasiłku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na tą samą osobę (matkę), jednocześnie rezygnując z zasiłku z zastrzeżeniem takim, że datą rezygnacji będzie data uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, daje podstawę do rozpatrzenia jej wniosku w trybie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 24 ust. 2 u.ś.r.
Problem zbiegu prawa świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego regulują postanowienia art. 25 ust. 5 pkt. 2 i 3 u.ś.r., z których wynika, że w takim przypadku osobie uprawnionej przysługuje jedno z tych świadczeń przez nią wybrane. Skarżąca, co nie budzi wątpliwości wybrała, świadczenie pielęgnacyjne, przy czym nie jest istotne z jakich przyczyn to uczyniła. W myśl art. 24 ust. 2 tej ustawy, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Wniosek skarżącej wpłynął do organu w maju 2020 r. Zatem od maja 2020 r. może nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego oczywiście pod warunkiem spełnienia przesłanek warunkujących jego uzyskanie.
Rzeczywiście, na co zwracają uwagę organy orzekające w sprawie, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 17 ust. ust. 5 pkt. 1 lit. "b" u.ś.r.). Jednakowoż, zbyt daleko idzie wniosek, jaki z treści tego przepisu Kolegium wywodzi, zgodnie z którym wpierw powinno dojść do uchylenia decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy i dopiero wtedy będzie możliwe podjęcie postępowania zmierzającego do wydania decyzji w kwestii świadczenia pielęgnacyjnego.
Zdaniem Sądu, nie ma żadnych przeszkód aby wniosek o przyznanie świadczenia podlegał rozpatrzeniu wraz z wnioskiem dotyczącym rezygnacji z zasiłku, w ramach jednego postępowania, w wyniku którego organ, po poczynieniu wcześniej ustaleń odnośnie do spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uchyli decyzję przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy ze względu na zrzeczenie się uprawnień i świadczenie takie przyzna.
Taka synchronizacja obu postępowań w pełni zabezpieczy interesy wnioskodawcy, pozwalając na uchylenie decyzji zasiłkowej z datą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwzględnieniem postanowień art. 24 ust. 2 u.ś.r. Zgonie z tym przepisem prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, ukształtowanym na tle przepisów dotyczących zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych, wskazuje się, że w celu zagwarantowania stronie wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy, przyjmuje się, że skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać (por.: wyroki NSA z dnia 12 grudnia 2018 r., sygn. I OSK 1175/18, z dnia 13 lipca 2018 r. sygn. I OSK 235/18 dostępne w Internecie).
W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażony został także pogląd, również podzielany przez skład rozpoznający niniejszą sprawę, że jest możliwe rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone poprzez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego (por.: wyrok WSA w Opolu z dnia 20 września 2018 r. sygn. II SA/Op 302/18, WSA w Poznaniu z dnia 11 kwietnia 2019 r. sygn. II SA/Po 158/19 i WSA we Wrocławiu z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. IV SA/Wr 360/19, wyrok WSA Gliwicach z 21 stycznia 2020 r., II SA/Gl 1379/20, dostępne w CBOSA).
Należy ponownie podkreślić, że wyboru korzystniejszego świadczenia skarżący dokonał już w dacie wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wyrażając zamiar zachowania ciągłości pobieranego świadczenia z tytułu sprawowania koniecznej opieki nad niepełnosprawną matką, a w konsekwencji nie powinna był zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca złożenia wniosku. Jak trafnie zauważono w przywoływanym już wyroku WSA w Opolu z 20 września 2018 r. sygn. II SA/Op 302/18, nie jest do przyjęcia w państwie prawa sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne gdy tak jak w niniejszej sprawie, strona mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne.
W tym stanie rzeczy przyjdzie stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7 k.p.a. i z nim powiązanych art. 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz prawa materialnego art. 27 ust. 5 i 24 ust. 2 ustawy. Mając na uwadze zakres i wagę dostrzeżonych naruszeń prawa, dla końcowego wyniku sprawy administracyjnej Sąd uznał za konieczne uchylenie nie tylko zaskarżonej decyzji, ale także bezpośrednio ją poprzedzającej decyzji organu I instancji.
W konsekwencji Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Uwzględnienie skargi w niniejszej sprawie pociąga za sobą konieczność orzeczenia o obowiązku zwrotu przez organ na rzecz skarżącej kosztów postępowaniu sądowego, sprowadzających się do kosztów zastępstwa procesowego, co uczyniono w punkcie II sentencji na podstawie art. 200 w związku z art. 210 i 205 § 2 p.p.s.a.