Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu skarżąca T. Z. oraz uczestnik postępowania K. Z. złożyli na drukach urzędowych formularzy wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wnioskach wskazali, iż wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe, zamieszkując w budynku o pow. [...] m2. W skład ich majątku wchodzą dwie nieruchomości: rolna o pow. [...] ha oraz inna nieruchomość o pow. [...] m2. Skarżący zadeklarowali, iż są właścicielami samochodu osobowego z [...] r. Źródłem ich utrzymania są świadczenia emerytalne i rentowe uzyskiwane w łącznej kwocie [...] zł. We wniosku skarżący podkreślili, iż znajdują się w trudnej sytuacji materialnej związanej z koniecznością leczenia przewlekłych schorzeń oraz rosnącymi wydatkami.
Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Gl 1155/08 oddalono wnioski T. Z. oraz K. Z. o przyznanie prawa pomocy. W jego uzasadnieniu wskazano, iż analiza zawartych w formularzach informacji nie pozwoliła stwierdzić, że zaistniały okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W szczególności uznano, iż uzyskiwany przez wnioskodawców dochód pozwala na utrzymanie się dwóch osób i pokrycie bieżących potrzeb, wskazując jednocześnie, iż nie wykazali oni, aby ich wydatki były wyższe od przeciętnych, nie udokumentowano, mimo wyraźnego wezwania, wydatków związanych z leczeniem. Tym samym analiza stanu majątkowego wnioskodawców wykluczyła jednoznaczne stwierdzenie, że nie posiadają oni środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego.
Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie skarżąca oraz uczestnik postępowania wnieśli sprzeciwy. W uzasadnieniu sprzeciwu T. Z. wskazała, iż we wniosku podała informacje o posiadanym majątku i o uzyskiwanych przychodach oraz dodatkowych wydatkach związanych z chorobą płuc i serca. Z tych informacji w ocenie skarżącej wynikało, iż nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nadto podniosła, iż nie została prawidłowo wezwana do uzupełnienia wniosku o udzielenie zwolnienia od kosztów sądowych, tym samym nie może być obciążona negatywnymi skutkami wadliwego wezwania. K. Z. w swoim sprzeciwie podniósł przede wszystkim, iż wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy zostało skierowane jedynie do jego małżonki T. Z., on sam nigdy takiego wezwania nie otrzymał, mimo, że złożył osobny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca oświadczył, iż T. Z. nie jest jego pełnomocnikiem, w związku z tym powinien otrzymać osobne wezwanie do uzupełnienia przedmiotowego wniosku.
Na podstawie zarządzenia z dnia 24 marca 2009 r. wezwano skarżącą oraz uczestika postępowania do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni pod rygorem skutków dowodowych przez udokumentowanie wysokości uzyskiwanych świadczeń, udokumentowanie wydatków związanych z leczeniem i utrzymaniem, wskazanie aktualnego sposobu zagospodarowania nieruchomości rolnej stanowiącej własność skarżących wraz z wyjaśnieniem, czy skarżący korzystali z dopłat do gruntów rolnych oraz nadesłanie kserokopii dowodu rejestracyjnego samochodu osobowego.
Na wezwanie Sądu skarżąca oraz uczestnik postępowania nadesłali w ustawowym terminie dokumenty potwierdzające wysokość uzyskiwanych świadczeń oraz oświadczenie, iż korzystali z dopłat unijnych do posiadanych gruntów rolnych w latach [...]–[...] w wysokości [...]zł rocznie, od [...] r. nie otrzymują jednakże ww. dopłat. Nadto przedłożyli szereg dokumentów obrazujących ich stan zdrowia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, zważył co następuje
Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Wskazać należy w tym miejscu, iż w myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy, strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym.
Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Podnieść należy, iż zasadą wynikającą z art. 199 ustawy p.p.s.a. jest, iż każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadniających szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/2006, LEX nr 191863). Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju świadczeń są zaś odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich środków pochodzą bowiem dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia.
Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublik.).
Rozpoznając wnioski o przyznanie prawa pomocy przy uwzględnieniu treści przywołanych wyżej przepisów w kontekście wskazanych przez strony okoliczności stwierdzono, że wniosek skarżącej zasługuje na uwzględnienie w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Trzeba bowiem wziąć pod uwagę, iż w rozpoznawanej sprawie wysokość wymaganego wpisu jest uzależniona od wartości przedmiotu sporu, a to kwoty opłaty adiacenckiej. W oparciu o przepis § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), ustalono, że jest to kwota [...] zł. Dokonując porównania uzyskiwanego w rodzinie wnioskodawców dochodu z wysokością wpisu, nietrudno dostrzec, że jego uiszczenie w znaczący sposób pogorszyłoby sytuację materialną skarżącej.
Wątpliwości dotyczące rzeczywistego stanu majątkowego T. Z. i K. Z. nie pozwoliły jednak uwzględnić ich żądań w całości. Przede wszystkim nie udokumentowali oni, mimo wezwania Sądu, wydatków związanych z kosztami ich leczenia. Ponadto brak jest jakichkolwiek informacji na temat aktualnego zagospodarowania ich nieruchomości rolnej, w szczególności nie wiadomo, czy skarżący sami ją uprawiają, czy też oddali ją w dzierżawę. Brak jest również danych na temat przeznaczenia i sposobu zagospodarowania drugiej nieruchomości o pow. [...] m2.
Wobec powyższego Sąd uznał, że w świetle treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wniosek o prawo pomocy zasługuje na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej zwolnienia od wpisu sądowego. W pozostałej części pokrycie kosztów postępowania leży bowiem w możliwościach finansowych skarżącej i uczestnika postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji w oparciu o art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a.