Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Starosta R. orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa prawa własności części nieruchomości gruntowej, położonej w B., składającej się z działki nr "A" (...), stanowiącej własność M. J. Działka ta znajduje się na terenie przeznaczonym pod budowę zbiornika przeciwpowodziowego "R.", zgodnie z ostateczną decyzją Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] r. o ustaleniu lokalizacji zbiornika przeciwpowodziowego R. na rzece [...] w woj. [...]. Od decyzji o wywłaszczeniu zostało złożone odwołanie.
Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w G. wystąpił z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie części nieruchomości oznaczonej jako działka nr "A", w konsekwencji Starosta R. decyzją z [...] r., nr [...], na podstawie art. 122 ust. 1ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., nr 261, poz. 2603 ze zm.), udzielił wnioskodawcy żądanego zezwolenia na zajęcie części nieruchomości stanowiącej własność M. J. i nadał swej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Od decyzji tej odwołania wnieśli M. J. oraz J. J. i K. J. Prowadząc postępowanie, Wojewoda [...] wydał w dniu [...] r. postanowienie nr [...], którym stwierdził niedopuszczalność wniesienia przez K. J. i J. J. odwołania od decyzji Starosty R. z [...] r. W podstawie prawnej podano przepis art. 134, art. 127 § 1 i 2 oraz art. 28 kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu organ II instancji wyjaśnił, że działka, której dotyczy decyzja zezwalająca na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, stanowi własność M. J. Odwołanie może być wniesione przez stronę postępowania.
K. i J. J. nie są stronami postępowania, zatem nie mogą wnieść odwołania. Równocześnie Wojewoda wskazał, że merytorycznemu rozpoznaniu podlega odwołanie wniesione przez M. J. i w tym zakresie zostanie wydane odrębne rozstrzygnięcie.
Skargę do sądu administracyjnego na postanowienie Wojewody z [...] r. wnieśli K. J., J. J. i M. J. Podali, że K. i J. J. są "wpisani na całej nieruchomości, a więc i na działkach wywłaszczonych, i z tej przyczyny muszą być stronami postępowania wywłaszczeniowego".
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wskazał, że umowa dożywocia ustanowionego na rzecz K. i J. J. aktem notarialnym z dnia [...] r. rep. [...] nie obciąża działki nr "A". Okoliczność tę potwierdza treść tej umowy, znajdującej się w aktach sprawy, przesłanych sądowi wraz ze skargą M. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. w przedmiocie wywłaszczenia. Ze względu na fakt, że akta te zostały Wojewodzie zwrócone, Sąd zwrócił się do Wojewody o nadesłanie egzemplarza umowy o dożywocie.
Jak wynika z nadesłanych materiałów, aktem notarialnym z dnia [...] r., sporządzonym w kancelarii notarialnej w R. przed notariuszem R. W., K. J. i J. J. przenieśli na swego syna M. J. prawo własności nieruchomości objętych KW nr "a" i KW nr "b" SR w R., stanowiących gospodarstwo rolne a w zamian M. J. zobowiązał się przyjąć zbywających jako swoich domowników, dostarczać im mieszkania, światła, opału i wyżywienia, zapewnić odpowiednią pomoc w pielęgnowanie w czasie choroby i na starość a także własnym kosztem i staraniem sprawić pogrzeby. Postanowiono także w § 4 umowy, że dożywotnicy będą uprawnieni do korzystania z całego parteru budynku mieszkalnego w B. przy ul. [...] a także do korzystania ze wszelkich urządzeń i pomieszczeń służących do wspólnego użytku mieszkańców domu i do swobodnego poruszania się po całym obejściu. Jak podano w § 3 umowy, gospodarstwo rolne stanowią nieruchomości o numerach [...], [...] i [...] a częścią tego gospodarstwa są zabudowania położone na działce nr "B" mapa 5 B., oznaczone porządkowo jako ul. [...], składające się m. in. z budynku mieszkalnego i zabudowań gospodarczych.
W aktach administracyjnych znajduje się nadto odpis z księgi wieczystej nr [...] z dnia [...] r., wydany przez Centralną Informację Ksiąg Wieczystych Ekspozytura w R., z którego wynika, że nieruchomość gruntowa nią objęta składa się z działek ewidencyjnych nr "B", "A" i "C" i jest obciążona prawem dożywocie o treści określonej w § 4 umowy (rubryka 3.4 księgi wieczystej).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje
Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu jest postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania, wydane na podstawie art. 134 k.p.a. Organ odwoławczy przyjął, że wnoszący odwołanie K. J. i J. J. nie są stronami postępowania, w którym została wydana decyzja zezwalająca na niezwłoczne zajęcie nieruchomości gruntowej, albowiem nie legitymują się żadnym tytułem prawnym do działki nr "A", będącej przedmiotem wywłaszczenia i zgody na niezwłoczne zajęcie. Zadaniem sądu administracyjnego było zbadanie, czy stanowisko organu w tym zakresie jest prawidłowe i zgodne z prawem.
Rozważając legalność wydanego orzeczenia Sąd w pierwszej kolejności zwrócił uwagę na dopuszczalność rozstrzygnięcia o legitymacji procesowej odwołujących się w trybie postanowienia z art. 134 k.p.a. Ugruntowane w orzecznictwie i w nauce prawa procesowego administracyjnego jest stanowisko, że niedopuszczalność odwołania ze względów podmiotowych ma miejsce wówczas, gdy odwołanie zostało wniesione przez podmiot pozbawiony zdolności do czynności prawnych lub też ewidentnie i oczywiście pozbawiony legitymacji odwoławczej. Gdy natomiast kwestia interesu prawnego podmiotu wymaga oceny, organ odwoławczy winien kwestię legitymacji rozpoznać w toku postępowania odwoławczego i po uznaniu, że wnoszący odwołanie nie jest stroną postępowania, wydać decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., zaś przepis art. 134 k.p.a. nie może stanowić podstawy do orzeczenia, że odwołujący się nie jest stroną postępowania (por. uchwała NSA z dnia 5 lipca 1999 r., OPS 16/98, ONSA 1999, nr 4, poz. 119; wyrok NSA z dnia 29 listopada 1999 r., I SA 1544/98, niepubl.; wyrok NSA z dnia 14 października 1999 r., I SA 1321/99, niepubl.; wyrok NSA z dnia 6 października 1999 r., IV SA 1065/97, niepubl.; wyrok NSA z dnia 15 lipca 1999 r., I SA 1620/98, niepubl.; wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 1999 r., IV SA 1611/98, niepubl.; wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 1998 r., IV SA 1548/96, niepubl.).
Sąd orzekający w niniejszej sprawie co do zasady uznaje prawidłowość tego stanowiska i wskazuje, że nie jest prawidłowe rozstrzygnięcie organu odwoławczego, który uznając brak interesu prawnego dwojga z odwołujących się, wydał postanowienie w trybie art. 134 k.p.a., zamiast orzec w formie decyzji administracyjnej o umorzeniu postępowania administracyjnego. Takie rozstrzygnięcie narusza przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, art. 134 i 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Jednocześnie jednak Sąd administracyjny wziął pod rozwagę standardy kontroli legalności aktów administracyjnych, wyznaczone przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c tej ustawy, w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, sąd uchyla zaskarżony akt, gdy stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Jeśli wpływu takiego nie wywarło, to naruszenie procedury nie uzasadnia uchylenia aktu przez sąd. Możliwość istotnego wpływu na wynik sprawy oznacza przy tym w przekonaniu Sądu taką sytuację, gdy rozpoznanie sprawy zgodnie z przepisami procedury mogło prowadzić do rozstrzygnięcia zasadniczo i merytorycznie odmiennego, niż wydane. Nie stanowi istotnego wpływu na wynik sprawy naruszenie, w wyniku którego zastosowano wadliwą formę rozstrzygnięcia, ale w jego materialnym aspekcie, w zakresie wywołanych skutków, rozstrzygniecie to odpowiada prawu. Tak więc nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy uchybienie, w wyniku którego doszło do wydania postanowienia a nie decyzji, jeśli w istocie rozstrzygnięcie (wynik sprawy) prawidłowo sprowadza się do stanowiska, że organ odwoławczy nie może wydać merytorycznej decyzji w sprawie, a jednocześnie nie doszło do naruszenia zasad procedury administracyjnej. Dopuszczalność uchylenia w niniejszej sprawie zaskarżonego postanowienia zależy w tej sytuacji od oceny, czy prawidłowo organ odwoławczy przyjął brak interesu prawnego dwojga z odwołujących się.
Decyzja organu I instancji, orzekająca o zezwoleniu na niezwłoczne zajęcie części nieruchomości, dotyczy działki nr "A". Jej właścicielem jest M. J., co potwierdza znajdujący się w aktach odpis księgi wieczystej. K. i J. J. legitymują się ograniczonym prawem rzeczowym w postaci służebności osobistej mieszkania, wynikającej z umowy dożywocia. Służebność ta dotyczy zabudowań, zlokalizowanych na działce nr "B", której nie dotyczy ani postępowanie wywłaszczeniowe, ani decyzja Starosty udzielająca zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości. Nie jest zatem zgodne ze stanem prawnym i faktycznym twierdzenie skargi, że zbywcom nieruchomości przysługuje prawo rzeczowe do całej nieruchomości. Zgodnie z wpisem w księdze wieczystej nr [...], przysługuje ono w zakresie określonym w § 4 umowy dożywocia, która jednoznacznie określa przedmiot służebności. W tej sytuacji, w przekonaniu Sądu, stanowisko Wojewody [...] w kwestii interesu prawnego K. i J. J. w sprawie dotyczącej działki nr "A" jest prawidłowe.
Osoby te nie legitymują się żadnym tytułem prawnym do tej działki a postępowanie jej dotyczące nie ingeruje w ich prawa. W konsekwencji K. i J. J. nie byli stronami postępowania w sprawie zezwolenia na zajęcie działki nr "A" (czego nie zmienia fakt doręczenia im wydanej w tej kwestii decyzji) i nie mogli wnieść od niej odwołania. Jakkolwiek organ odwoławczy zastosowała wadliwą podstawę prawną w postacie art. 134 k.p.a. i wydał postanowienie o niedopuszczalności odwołania a nie decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., to uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Wojewoda nie mógł rozpoznać merytorycznie wniesionych przez K. i J. J. odwołań. Wadliwe zastosowanie formy procesowej nie ograniczyło przy tym praw procesowych strony, umożliwiając sądową kontrolę stanowiska Wojewody w kwestii legitymacji procesowej odwołujących się. Z podanych względów Sąd oddalił skargę K. J. i J. J. Natomiast skarga M. J. podlegała oddaleniu z tego powodu, że zaskarżone postanowienie nie dotyczy jego osoby, w konsekwencji nie ingeruje w jego prawa i obowiązki. Postanowieniem tym Wojewoda nie orzekł o odwołaniu złożonym przez M. J. i jak wynika z akt sprawy, odwołanie to podlegało rozpoznaniu merytorycznemu poprzez wydanie decyzji przez organ II instancji.
Mając na względzie podane argumenty, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.