Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 11 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1287/21

Uzasadnienie

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A.S. od decyzji Prezydenta Miasta D. z dnia [...] roku nr [...], który postanowił - w punkcie pierwszym - uznać kwotę świadczenia wychowawczego wypłaconego za okres od dnia 1 lipca 2019 r. do dnia 31 stycznia 2021 r. w wysokości 17.500,00 zł przyznanego informacją nr [...] z dnia [...] roku na dzieci: P.S. M.S. za nienależnie pobrane świadczenie, które wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie podlega zwrotowi; w punkcie drugim - zobowiązać A.S. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w wysokości 17.500,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od nienależnie pobranych świadczeń wyliczonymi w następujący sposób:

1. - od kwoty 500,00 zł za okres od dnia 1 lipca 2019 r. do dnia 31 lipca 2019 r. ustawowe odsetki za opóźnienie liczone są od dnia 1 sierpnia 2019 r. do dnia spłaty,
2. - od kwoty 500,00 zł za okres od dnia 1 sierpnia 2019 r. do dnia 31 sierpnia 2019 r. ustawowe odsetki za opóźnienie liczone są od dnia 1 września 2019.r do dnia spłaty,
3. - od kwoty 500,00 zł za okres od dnia 1 września 2019r. do dnia 30 września 2019 r. ustawowe odsetki za opóźnienie liczone są od dnia 1 października 2019 r. do dnia spłaty,
4. - od kwoty 1000,00 zł za okres od dnia 1 października 2019 r. do dnia 31 października 2019 r. ustawowe odsetki za opóźnienie liczone są od dnia 1 listopada 2019 r. do dnia spłaty,
5. - od kwoty 1000,00 zł za okres od dnia 1 listopada 2019 r. do dnia 30 listopada 2019 r. ustawowe odsetki za opóźnienie liczone są od dnia 1 grudnia 2019 r. do dnia spłaty,
6. - od kwoty 1000,00 zł za okres od dnia 1 grudnia 2019 r. do dnia 31 grudnia 2019 r. ustawowe odsetki za opóźnienie liczone są od dnia 1 stycznia 2020 r. do dnia spłaty,
7. - od kwoty 1000,00 zł za okres od dnia 1 stycznia 2020 r. do dnia 31 stycznia 2020 r. ustawowe odsetki za opóźnienie liczone są od dnia 1 lutego 2020r do dnia spłaty
8. - od kwoty 1000,00 zł za okres od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. ustawowe odsetki za opóźnienie liczone są od dnia 1 marca 2020 r. do dnia spłaty,
9. - od kwoty 1000,00 zł za okres od dnia 1 marca 2020r. do dnia 31 marca 2020 r. ustawowe odsetki za opóźnienie liczone są od dnia 1 kwietnia 2020 r. do dnia spłaty
10. - od kwoty 1000,00 zł za okres od 1 kwietnia 2020 r. do dnia 30 kwietnia 2020 r. ustawowe odsetki za opóźnienie liczone są od dnia 1 maja 2020 r. do dnia sploty
11. - od kwoty 500,00 zł za okres od 1 maja 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r. ustawowe odsetki za opóźnienie liczone są od dnia 1 czerwca 2020 r. do dnia spłaty,
12. - od kwoty 1000,00 zł za okres od dnia 1 czerwca 2020 r. do dnia 30 czerwca 2020 r. ustawowe odsetki za opóźnienie liczone są od dnia 1 lipca 2020 r. do dnia spłaty,
13. - od kwoty 1000,00 zł za okres od dnia 1 lipca 2020r. do dnia 31 lipca 2020 r. ustawowe odsetki za opóźnienie liczone są od dnia 1 sierpnia 2020 r. do dnia spłaty,
14. - od kwoty 1000,00 zł za okres od dnia 1 sierpnia 2020 r. do dnia 31 sierpnia 2020 r. ustawowe odsetki za opóźnienie liczone są od dnia 1 września 2020 r. do dnia spłaty,
15. - od kwoty 1000,00 zł za okres od dnia 1 września 2020 r. do dnia 30 września 2020 r. ustawowe odsetki za opóźnienie liczone są od dnia 1 października 2020 r. do dnia spłaty,
16. - od kwoty 1000,00 zł za okres od dnia 1 października 2020 r. do dnia 31 października 2020 r. ustawowe odsetki za opóźnienie liczone są od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia spłaty,
17. - od kwoty 1000,00 zł za okres od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 30 listopada 2020 r. ustawowe odsetki za opóźnienie liczone są od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia spłaty,
18. - od kwoty 1000,00 zł za okres od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 31 grudnia 2020 r. ustawowe odsetki za opóźnienie liczone są od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia spłaty, -od kwoty 1000,00 zł za okres od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 31 stycznia 2021 r. ustawowe odsetki za opóźnienie liczone są od dnia 1 lutego 2021 r. do dnia spłaty – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Z akt sprawy wynika, że A.S. (strona, skarżący) w dniu 1 lipca 2019 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w okresie 2019/2021 na dzieci: P.S. na okres od dnia 1 lipca 2019 r. do dnia 31 maja 2021 r. w kwocie 500 zł miesięcznie i M.S. na okres od dnia 1 października 2019 r. do dnia 31 maja 2021 r. Organ I instancji przyznał skarżącemu świadczenie wychowawcze na dzieci zgodnie z wnioskiem.

W dniu 18 lutego 2021 r. skarżący złożył oświadczenie, z treści którego między innymi wynika, iż od dnia [...] września 2018 r. wyprowadził się z dotychczasowego miejsca zamieszkania, a w związku z tym nie mieszka z dziećmi. Również w oświadczeniu z dnia 22 lutego 2021 r. była żona skarżącego potwierdziła fakt, że od września 2018 r skarżący nie mieszkał z dziećmi. Organ I instancji ustalił nadto, że świadczenie wychowawcze na synów wpływało na wspólne konto skarżącego i A.S., a nadto przeznaczone było wyłącznie na potrzeby synów.

Zawiadomieniem z dnia [...] r. organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, w związku z niezamieszkiwaniem skarżącego z dziećmi.

Organ I instancji zauważył, że we wniosku o przyznanie świadczenia za okres 2019/2020 skarżący podał inny adres zamieszkania, niż ten pod którym faktycznie zamieszkiwał. Wskazał, że zgodnie z art., 4 ust.2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.- dalej "u.p.w.d.") w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2019 r. - świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. Warunek wspólnego zamieszkiwania i pozostawania na utrzymaniu matki albo ojca musi być spełniony łącznie.

Organ I instancji ustalił, że wyrokiem Sądu Okręgowego w K. Wydział [...] z dnia [...] r. sygn. akt [...] rozwiązano przez rozwód związek małżeński A. S i A. S.. Pozostawiono obojgu rodzicom władzę rodzicielską nad małoletnimi dziećmi: P.S. i M.S. ustalając, iż każdorazowe miejsce zamieszkania dzieci będzie przy matce. Kosztami utrzymania i wychowywania małoletnich dzieci obciążono oboje rodziców i zobowiązano A.S. do łożenia tytułem alimentów na każde z dwojga dzieci po 500 złotych miesięcznie od daty uprawomocnienia się orzeczenia. Orzeczenie stało się prawomocne [...] r.

W toku postępowania skarżący podkreślał, że nie był świadomy konieczności zgłoszenia faktu niezamieszkiwania z dziećmi oraz wynikającego z niego braku prawa do świadczenia wychowawczego.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] organ I instancji uznał, że kwota 17.500 zł w okresie od dnia 1 lipca 2019 r. do dnia 31 stycznia 2021 r. była świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązał skarżącego do jego zwrotu. W uzasadnieniu organ I instancji przywołał treść art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.w.d., zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia, akcentując, że w okolicznościach faktycznych sprawy strona nie była uprawniona do pobierania świadczenia wychowawczego na dzieci,

W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania szczegółowo opisanych w uzasadnieniu odwołania. Wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji.

SKO decyzją z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu SKO przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przybliżyło regulacje prawne dotyczące pobrania nienależnego świadczenia wychowawczego. W dalszej części uzasadnienia przybliżyło ustalenia poczynione w ramach prowadzonego postępowania przez organ I instancji. SKO stwierdziło, że zaszła przesłanka z art. 25 ust. 1 i ust.2 pkt 6 u.p.w.d. Skarżący od września 2018 r. nie zamieszkiwał z dziećmi, a na mocy wyroku rozwodowego miejsce zamieszkania dzieci było przy matce. Świadczenie wychowawcze było wypłacone skarżącemu mimo braku prawa do tego świadczenia.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję SKO, skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisu art. 25 u.p.w.d. oraz naruszenie przepisów postępowania to jest art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu stwierdził, że decyzja jest krzywdząca, gdyż świadczenie wychowawcze było w pełni wykorzystane na potrzeby dzieci.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko oraz argumentację prawną, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje

Skarga jest zasadna aczkolwiek w innych przyczyn niż wskazane w skardze.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 – dalej "p.p.s.a"). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 p.p.s.a. sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, a to zgodnie z treścią art. 119 § 2 p.p.s.a i art. 120 p.p.s.a.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r., którą uznano kwotę świadczenia wychowawczego wypłaconego skarżącemu za okres od dnia 1 lipca 2019 r. do dnia 31 stycznia 2021 r. za nienależnie pobrane świadczenie oraz zobowiązano skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Wskazać należy, że tut. Sąd w wyroku z dnia 11 stycznia 2022 r. w sprawie o sygn. akt 1232/21 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji a dnia [...] r. nr [...], którą to uznano kwotę świadczenia wychowawczego wypłaconego A.S. za okres od dnia 1 lipca 2019 r. do dnia 31 stycznia 2021 r. za nienależnie pobrane świadczenie oraz zobowiązano skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Zarówno decyzje będące przedmiotem kontroli w przedmiotowej sprawie, jak i decyzje uchylone wyrokiem tut Sądu w sprawie II SA/Gl 1232/21 dotyczą częściowo tożsamych okresów tj. od 1 lipca 2019 r. do dnia 30 września 2019 r., czego organy obu instancji nie dostrzegły.

Wobec powyższego w niniejszej sprawie decyzje organów ostać się nie mogą albowiem zostały wydane bez dostatecznego wyjaśnienia i rozważenia sprawy do końcowego jej załatwienia, które to uchybienie stanowiące naruszenie art. 7 K.p.a, art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a. i art. 107 K.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. W konsekwencji uznać należy, że zaskarżona decyzja jest co najmniej przedwczesna. Na obecnym etapie postępowania nie można odeprzeć też zarzutu wydania tych decyzji z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego.

Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c orzekł jak w sentencji wyroku.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy orzekające w sposób wyczerpujący i rzetelny zbiorą i przeanalizują materiał dowodowy, co winno znaleźć swe odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji.