Uzasadnienie
Aktem notarialnym z dnia [...] r., repertorium A nr [...], zawartym na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, została nabyta od L. H. na rzecz skarbu Państwa – "A" nieruchomość położna w M., oznaczona jako działka nr [...]– z której została wydzielona działka nr [...]– za kwotę 207.612,00 zł.
Wnioskiem z dnia 10 października 2012 r. spadkobiercy zmarłej L. H. – P. H., I. K. i B. H.-K. zwrócili się do Starosty [...] o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w M. (karta mapy 3), oznaczonej jako działka nr [...]o powierzchni 708 m2. Wniosek ten został złożony w trybie art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
W wyniku rozpatrzenia wniosku Starosta [...] wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, decyzją z dnia [...]r., znak: [...] orzekł na podstawie art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 105 § 1 oraz art. 104 i 107 kpa o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie zwrotu ww. nieruchomości. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że przedmiotowa nieruchomość jako część działki [...] przeszła na własność Państwa umową z dnia [...]r. Obecnie prawo własności działki [...] przysługuje Gminie M., a prawo użytkowania wieczystego J. i J. U. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że prawo użytkowania wieczystego zostało ustanowione na nieruchomości decyzją Naczelnika Miasta M. z dnia [...] r., [...]. Zdaniem organu I instancji w stosunku do ww. nieruchomości zaistniały przesłanki zawarte w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami uniemożliwiające jej zwrot, bowiem ustanowiono na niej przed 1 stycznia 1998 r. prawo użytkowania wieczystego. W takim przypadku należało umorzyć postępowanie zgodnie z art. 105 § 1 kpa.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł P. H. podnosząc jedynie, że nie zgadza się z jej treścią, nie precyzując w zasadzie zarzutów pod jej adresem. Decyzję organu I instancji zaskarżyły również I. K. i B. H.-K. W jego uzasadnieniu potwierdziły, że wniosek o zwrot nieruchomości został złożony na podstawie art. 136 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, a także w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt K 8/10 w sprawie rodzinnych ogródków działkowych. Odwołujące się zarzuciły, że działka oznaczona nr [...] o pow. 0,0708 ha bez podstawy prawnej została przekazana w wieczyste użytkowanie osobom fizycznym – J. i J. A., pod zabudowę warsztatu rzemieślniczego.
Dodatkowo podniosły, że Gmina nie zawiadomiła wnioskodawców o zamiarze ustanowienia użytkowania wieczystego najpierw na rzecz J. K., a później na rzecz J. i J. U., a ponadto ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na terenie przyległego młyna, w trakcie toczącego się przed Ministrem Gospodarki postępowania reprywatyzacyjnego, co jest sprzeczne ich zdaniem z zasadą bezpieczeństwa prawnego. Ponadto powołując się na art. 145a kpa wskazały, że wznowienie postępowania następuje również wtedy, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, nie wskazały jednak orzeczenia, którego miałoby ono dotyczyć.
Po rozpoznaniu odwołań, Wojewoda [...] działając na podstawie art. 104 i art. 138 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 9a, art. 136, art. 216 ust. 1 i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, decyzją z dnia [...] r., nr [...] uchylił decyzję organu pierwszej instancji i orzekł o odmowie zwrotu na rzecz P. H., I. K. i B. H.-K. wywłaszczonej nieruchomości położonej w M., oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 708 m2.
W uzasadnieniu tej decyzji organ II instancji uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodziła przesłanka do umorzenia postępowania o zwrot nieruchomości, a zatem zaskarżoną decyzję organu I instancji należało uchylić. Zdaniem organu odwoławczego Starosta [...] wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, winien orzec co do istoty sprawy i odmówić zwrotu nieruchomości. Analiza zgromadzonej w sprawie dokumentacji geodezyjnej, ksiąg wieczystych i aktów notarialnych potwierdza bowiem, że na działce nr [...] przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. 1 stycznia 1998 r., ustanowione zostało i ujawnione w księdze wieczystej prawo użytkowania wieczystego i prawo to nadal istnieje. Działka nr [...] o pow. 708 m2 została wydzielona z działki [...]. Prawo użytkowania wieczystego na działce [...] ustanowione zostało aktem notarialnym z dnia [...] r., repertorium A nr [...] na rzecz J. i J. A. Prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w M. [...] r. Następnie prawo to zostało nabyte aktem notarialnym z dnia [...] r., repertorium A nr [...] przez J. i J. U. Prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w M. i stan ten pozostaje aktualny.
W związku z powyższym zdaniem Wojewody w stosunku do przedmiotowej działki zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Powyższe powoduje, że roszczenie P. H., I. K. i B. H.-K. o zwrot ww. działki zostało wyłączone,
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach P. H., I. K. i B. H.-K. wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej odmowy zwrotu nieruchomości oznaczonej nr [...] o pow. 0,0708 ha stanowiącej własność Gminy M., będącej w użytkowaniu wieczystym osób fizycznych, zapisanej w księdze wieczystej nr [...], a także o wydanie merytorycznej decyzji co do istoty sprawy lub przyznanie odszkodowania z tytułu naruszenia prawa własności, wskutek niezrealizowania celu wywłaszczenia, jak i niepoinformowania o oddaniu nieruchomości w użytkowanie wieczyste, czy też przeniesienia prawa własności na cele komercyjne. W uzasadnieniu skargi powtórzono w zasadzie zarzuty zawarte w odwołaniach. Zdaniem skarżących wywłaszczona nieruchomość nie była potrzebna na żaden z celów wymienionych w ustawie. Z dostępnych dokumentów nie wynika bowiem, by urządzenie ogrodu działkowego i użycie przedmiotowej nieruchomości na cele założenia warsztatu rzemieślniczego było zadaniem określonym w zatwierdzonym planie zagospodarowania przestrzennego.
Dodatkowo podnieśli, że niedopuszczalny był sam podział wywłaszczonej nieruchomości, bowiem jak wynika z przepisu art. 97 ust. 3 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, podziału nieruchomości można dokonać z urzędu, jeżeli jest on niezbędny do realizacji celów publicznych. Wskazanie celu publicznego zdaniem skarżących musi być natomiast precyzyjne i konkretne. Powinno ono wynikać m.in. z cytowanego w umowie notarialnej z dnia [...] r. pisma Prezydium PRN w T. z dnia [...] r., nr [...] dotyczącego zgodności inwestycji z planem realizacyjnym. Tymczasem treści tego pisma mimo starań, jest skarżącym nieznana.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko oraz powołując się na uzasadnienie zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem wbrew jej zarzutom zaskarżona decyzja nie narusza obowiązującego prawa w sposób uzasadniający jej wzruszenie na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej ustawą p.p.s.a.).
Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Zaskarżoną decyzją Wojewoda [...] uchyli decyzję organu I instancji i orzekł o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w M., oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 708 m2.
Stosownie do art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j. t. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Natomiast w myśl art. 229 tej ustawy, roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.
Z akt niniejszej sprawy wynika, że nieruchomość położona w M., oznaczona jako działka nr [...] – z której została wydzielona działka nr [...], została nabyta aktem notarialnym z dnia [...] r., repertorium A nr [...], zawartym na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, od L. H. na rzecz skarbu Państwa – "A".
Aktem notarialnym z dnia [...] r., repertorium A nr [...], na działce nr [...] zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego na rzecz J. i J. A. Prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej o nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w M. wpisem dokonanym w dniu [...] r., co wynika z akt administracyjnych sprawy. Następnie prawo to zostało przeniesione aktem z dnia [...] r., repertorium A nr [...] na rzecz J. i J. U. To z kolei prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w M. Stan taki pozostaje aktualny.
Zdaniem składu orzekającego spełnione zostały łącznie obie przesłanki z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i wpis tego prawa do księgi wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, czyli dniem 1 stycznia 1998 r. Wobec powyższego zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, natomiast kwestia zbędności nieruchomości na cel jej wywłaszczenia, jak również sprzedaż ustanowionego przed [...] rokiem użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich, nie maja znaczenia dla sprawy. W tym miejscu należy podzielić pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia z dnia 9 grudnia 2008 r. II CSK 275/08, LEX nr 484702, w którym stwierdził, że prawidłowa wykładnia art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami prowadzi do wniosku, że jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w tym przepisie i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu, choćby spełnione były przesłanki do zwrotu określone w powołanych przepisach.
W okolicznościach objętych hipotezą art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie dochodzi do merytorycznego (co do istoty) rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, wyłączającego w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi, skuteczne domaganie się zwrotu tej nieruchomości.
Również w orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest pogląd, że zgodnie z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Przepis ten stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 136 ust. 3 ustawy, i uniemożliwia dochodzenie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w przypadku, gdy przed 1 stycznia 1998 r. ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 949/07).
Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela w zupełności przytoczony wyżej pogląd Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego odnośnie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, uznając tym skargę za nieuzasadnioną.
Wobec powyższego Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.