Uzasadnienie
Prezydent Miasta C. decyzją 1 czerwca 2022 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 37 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.) i art. 104 oraz art. 108 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego przyznał R.P. (dalej jako strona lub skarżąca) zasiłek stały dla osoby w rodzinie od dnia 1 maja 2022 r. do 31 maja 2022 r. w wysokości 512,26 zł. w okresie od 1 czerwca 2022 r. do 30 czerwca 2022 r. w wysokości 424,53 zł i od 1 lipca 2022 r. bezterminowo w wysokości 512,26 zł. oraz nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu decyzji organ ten przedstawił sytuację osobistą i dochodową strony. Wskazał, że spełnia ona wymogi do otrzymania wnioskowanego świadczenia a jedynym dochodem dwuosobowej rodziny jest dodatek mieszkaniowy przyznany na okres od 1 marca 2022 r. do 31 sierpnia 2022 r., który wliczany jest do kryterium dochodowego i uwzględniany jest przy ustalaniu wysokości przyznawanego świadczenia.
W uzasadnieniu tym organ zaznaczył, że pierwszy dodatek mieszkaniowy wypłacony został w kwietniu 2022 r. i obejmował on dwa miesiące, przy czym dodatek ten dzielony jest na cztery osoby, ponieważ w rodzinie skarżącej są jeszcze dwie osoby, które na gruncie ustawy o pomocy społecznej nie wchodzą w skład rodziny.
Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji i podniosła, że nie stanowi rodziny z córką. Jest opiekunem prawnym ubezwłasnowolnionej córki, jednakże orzeczenie to nie daje jej pełnej możliwości w zakresie odbierania korespondencji jak również w zakresie wymuszenia na córce podjęcia stosownego leczenia. Podniosła, że córka prowadzi odrębne gospodarstwo domowe.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z 23 sierpnia 2022 r. nr SKO.4106.690.2022 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzje organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ ten przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołał treść przepisów normujących zasady przyznawania przedmiotowego świadczenia. W dalszej kolejności organ ten odniósł się do stanu faktycznego w sprawie i ustalił, że strona stanowi rodzinę wspólnie z córką, która jest całkowicie ubezwłasnowolniona, a strona jest jej opiekunem prawnym. W końcowej części uzasadnienia organ odwoławczy odniósł się do kwestii związanych z ustaleniem wysokości przyznanego świadczenia i w kontekście obowiązujących regulacji prawnych uznał, że wysokość ta ustalona została w sposób prawidłowy. Podkreślono przy tym, że w tym zakresie decyzja organu administracji publicznej jest decyzją związaną i organ nie ma możliwości samodzielnie jej ustalać.
Z powyższą decyzja nie zgodziła się strona, która pismem z 14 września 2022 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej podniosła, że od 30 roku życia choruje i pozostaje na utrzymaniu pomocy społecznej. Wskazała, że od 1 stycznia 2022 r. organ pierwszej instancji do jej gospodarstwa domowego zaliczył córkę, a wcześniej okoliczności tej nie było i córka nie wchodziła w skład rodziny. Potwierdziła, że jest opiekunem prawnym córki, jednakże ta prowadzi swoje odrębne gospodarstwo domowe. Do tej skargi dołączyła pismo także z 14 września 2022 r., w którym zawarto oświadczenie R.R. córki skarżącej, że nie prowadzi z mamą wspólnego gospodarstwa domowego. Pismo to zostało podpisane przez składającą i przez opiekuna prawnego. Pismem z 10 października 2022 r. skarżąca działając jako opiekun prawny córki wniosła w jej imieniu skargę na powyższą decyzję i uznała ją za krzywdzącą, ponieważ w jej ocenie ona i jej córka powinny otrzymywać zasiłek stały w pełnej wysokości to jest w kwocie 750 zł. miesięcznie i z tego powodu jest pokrzywdzona.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje;
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, to jest nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżone postanowienie może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 przywoływanej ustawy tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to zatem, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji publicznej uzasadniało będzie uwzględnienie wniesionej skargi.
Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do kwestii związanej z ustaleniem stanu faktycznego dotyczącego składu rodziny skarżącej i wysokości otrzymywanego świadczenia w postaci zasiłku stałego. Z uwagi na fakt, że skarżąca spełnia wymogi do otrzymania zasiłku stałego i zasiłek taki otrzymała mocą zaskarżonej decyzji to w dalszej części uzasadnienia problematyka ta zostanie pominięta, a uwaga zostanie skupiona na kwestiach wywołujących rozbieżność między wypowiadającymi się w spawie organami administracji publicznej a skarżącą.
W pierwszej kolejności należy przywołać stan prawny obowiązujący w omawianym zakresie. Stosownie do postanowień art. 10 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przy ustalaniu prawa do zasiłków stałego i okresowego w składzie rodziny nie uwzględnia się dzieci wychowywanych w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka oraz pełnoletnich wychowanków rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka, a do dochodu rodziny nie wlicza się ich dochodów oraz świadczeń na pokrycie kosztów ich utrzymania i dodatków przyznanych na podstawie przepisów o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Stosownie natomiast do postanowień art. 6 pkt. 14 powyższej ustawy pod pojęciem rodziny rozumie się osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące, a według art. 6 pkt 10 tego aktu normatywnego przez osobę samotnie gospodarującą - osobę prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe.
Po przedstawieniu regulacji wyznaczających kluczowe pojęcia dla rozpoznawanej sprawy przybliżyć należy jeszcze regulacje z art. 37 powoływanej ustawy mówiące o wysokości zasiłku stałego. Zgodnie z art. 37 ust. 2 tej ustawy wysokość tego świadczenia w przypadku osoby samotnie gospodarującej stanowi różnicę między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 719 zł miesięcznie, a w przypadku osoby w rodzinie jest to różnica między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie.
Jednocześnie wysokość tego zasiłku nie może być niższa niż 30 zł. Dopełnieniem tych regulacji jest unormowanie zamieszczone w art. 8 przywoływanej ustawy, zgodnie z którym prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje: osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł oraz osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.
Po przedstawieniu stanu normatywnego kolej teraz przybliżyć stan faktyczny w sprawie. Jak wynika z przedłożonych akt administracyjnych skarżąca legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i od 30 roku życia choruje i pozostaje na utrzymaniu pomocy społecznej. Aktualnie sprawuje funkcję rodziny zastępczej spokrewnionej dla dwojga wnuków, synów córki. Córka skarżącej jest osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie, dla której opiekunem prawnym ustanowiona została skarżąca. Przy takiej konfiguracji osób zamieszkujących pod jednym adresem skarżąca utrzymuje, że nie jest rodziną w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej ze swoją córka i każda z nich prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Wypowiadające się w sprawie organy administracji publicznej uznały, że w sprawie tej rodzinę stanowią wszystkie osoby zamieszkujące w przedmiotowym mieszkaniu.
Z uwagi na występujące rozbieżności stanowisk przyjdzie dokonać analizy sytuacji normatywnej i faktycznej występującej w sprawie. W pierwszej kolejności przybliżyć należy pojęcie rodziny. Jak zostało to powyżej zaznaczone zgodnie z treścią art. 6 pkt. 14 ustawy o pomocy społecznej przez pojęcie rodziny rozumie się osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Powyższe ujęcie wymaga korekty wynikającej z treści art. 10 ust. 1 powoływanej ustawy i zamieszczonego w nim unormowania, że dzieci będące w rodzinie zastępczej nie są częścią rodziny osoby pełniącej taką funkcję. Przy takiej definicji pojęcia rodziny zmodyfikowanej treścią art. 10 ust. 1 w polu widzenia pozostaje jedynie skarżąca i jej córka. Jak wynika z materiału dowodowego córka ma zameldowanie w tym lokalu i w nim mieszka.
Ponadto miejscem zamieszkania dla córki jest miejsce zamieszkania opiekuna prawnego, którym w tym przypadku jest skarżąca. Fakt zamieszkiwania córki w tym mieszkaniu nie budzi wątpliwości, natomiast można podzielić argumentację prezentowana przez skarżącą, że nie przebywa ona w nim codziennie, gdyż z uwagi na swoje schorzenia związane z uzależnieniem od używek jej miejsce przebywania jest zmienne. W oparciu o taki stan faktyczny skarżąca utrzymuje w imieniu własnym i córki, że prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Analiza stanu faktycznego występującego w rozpoznawanej sprawie pozwala uznać, że stanowisko organów administracji publicznej mówiące o tym, że skarżąca stanowi rodzinę wspólnie z córką jest prawidłowe i znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. W szczególności podkreślić należy, że deklaracja skarżącej o prowadzeniu przez córkę odrębnego gospodarstwa domowego i bycia osobą samodzielnie gospodarująca nie znajduje potwierdzenia w stanie faktycznym.
W przedmiotowym mieszkaniu nie ma odrębnych pomieszczeń, wszystkie osoby przebywające w tym lokalu korzystają z wszystkich znajdujących się w nim urządzeń i wszystkie te osoby objęte są dodatkiem mieszkaniowym, który jest jedynym źródłem dochodu rodziny obok rozpoznawanego zasiłku stałego. Oznacza to, że w sprawie tej brak jest znamion zewnętrznych pozwalających uznać, że skarżąca i jej córka stanowią odrębne gospodarstwa domowe. Deklaracje składane przez skarżąca nie dają podstaw dla ich uwzględnienia, ponieważ nie wynikają one z dowodów lecz są jedynie projekcją własnego stanowiska i oceny. W konsekwencji przyjdzie uznać, że występujący stan faktyczny potwierdza bycie przez skarżącą i jej córkę rodziną w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej.
Powyższe ustalenie powoduje, że organy administracji publicznej obu instancji w sposób prawidłowy ustaliły kształt rodziny skarżącej i miały w polu widzenia zarówno definicję pojęcia rodziny jak również ograniczenia wynikające z pełnienia przez skarżącą funkcji rodziny zastępczej. W ocenie składu orzekającego także wysokość przyznanego skarżącej zasiłku stałego ustalona została w sposób prawidłowy, uwzględniający ustalony stan faktyczny, a tym samym brak jest podstaw dla uwzględnienia wniesionej skargi.
Skarżąca pismem z 10 października 2022 r. wniosła do tutejszego Sądu skargę na rozpoznawane decyzje w imieniu córki jako jej opiekun prawny. Podkreślić należy, że skarga taka nie mogła odnieść skutku, ponieważ stroną w postępowaniu dotyczącym przyznania zasiłku stałego jest wyłącznie osoba będąca adresatem takiego rozstrzygnięcia. Członek rodziny osoby ubiegającej się o to świadczenie legitymuje się jedynie interesem faktycznym, a nie interesem prawnym i z tego powodu nie uczestniczy w sposób czynny w prowadzonym postępowaniu administracyjnym, a tym samym nie dysponuje możliwością skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Skoro córce skarżącej w ramach postępowania dotyczącego przyznania skarżącej zasiłku stałego nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu administracyjnym, tym samym wniesiona skarga musiała zostać oddalona z uwagi na brak interesu prawnego do jej wniesienia.
Zważywszy wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie i dlatego działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku