Uzasadnienie
Decyzją z dnia 9 grudnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącą M. S. utrzymało w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 7 października 2022 r. orzekającą o uznaniu zasiłków rodzinnych wypłaconych skarżącej w okresie od 1 lutego 2013 r. do 30.04.2013 r. w łącznej wysokości 2133,70 zł za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne oraz zobowiązującą ją do zwrotu - w terminie 30 dni od dnia, kiedy decyzja stanie się ostateczna - nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami i z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że Wójt Gminy H. decyzją z dnia 14.11.2012 roku przyznał skarżącej prawo do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami w okresie od 1.11.2012 r. do 31.10.2013 r. na dzieci; R. S., K. S. i A. S.. Następnie ustalono, że w przedmiotowej sprawie od 1.02.2013 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wobec tego Wójt Gminy H. decyzją z dnia 22.04.2021 roku uchylił decyzję z dnia 14.11.2012 roku przyznającą stronie prawo do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami w okresie od 1.02.2013 roku do 31.10.2013 roku. W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, iż w rozpatrywanym okresie mąż skarżącej i ojciec dzieci wykonywał działalność zawodową na terenie [...]. Organ odwoławczy wskazał, że świadczenia rodzinne zostały wypłacone skarżącej na podstawie decyzji wydanej przez Wójta Gminy H., która została uchylona.
W związku z powyższym, w odniesieniu do świadczeń pobranych przez nią w okresie od 1.02.2013 roku do 30.04.2013 roku wystąpiły przesłanki uznania jak za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne, określone w art. 30 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615), gdyż zostały one wypłacone w okresie, w którym mąż skarżącej był uprawniony na terenie [...] do świadczeń na te same dzieci.
W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca podniosła przede wszystkim, że w okresie od 1 lutego 2013 r. do 30 kwietnia 2013 r. była zatrudniona w zakładzie pracy w L., a więc miała prawo do pobierania w Polsce świadczeń rodzinnych na dzieci, tym bardziej że nigdy nie były one pobierane w [...]. W związku z tym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi administracji.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 9 grudnia 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 7 października 2022 r. w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Wymieniona decyzja została wydana m.in. na podstawie art. 23a ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej w skrócie "u.ś.r."), według którego wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Na wstępie podkreślenia wymagało, że zgodnie z art. 127 § 2 k.p.a. właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy. Zgodnie zaś z art. 17 pkt 2 k.p.a., organem wyższego stopnia w stosunku do wojewodów są właściwi w sprawie ministrowie.
Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 14 lipca 2020 r. - żaden przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje organu wyższego stopnia w stosunku do wojewody, a zatem nie wprowadza odstępstwa od reguły wynikającej z art. 17 pkt 2 k.p.a., zgodnie z którym organem takim jest właściwy w sprawie minister. Regulacji w tym względzie brak jest również w przepisach ustawy z 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r. poz. 1428 z późn. zm., dalej: "ustawa zmieniająca") (postanowienie NSA z dnia 14 lipca 2020 r. sygn. I OW 25/20).
Dodać przy tym należało, że przedmiotowa sprawa nie jest objęta hipotezą przepisu art. 23 ust. 2 ustawy zmieniającej, według którego w sprawach z wniosków o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, złożonych przed dniem 1 stycznia 2019 r., organem wyższego stopnia jest samorządowe kolegium odwoławcze.
Niniejsza sprawa nie dotyczy ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, nie jest zatem sprawą "z wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych".
W powyższym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny, w postanowieniu z dnia 17 grudnia 2020 r. sygn. I OW 115/20 stwierdził, że postępowanie dotyczące uznania za nienależnie pobrane świadczeń rodzinnych i nakazujące ich zwrot jest innym postępowaniem niż to, które dotyczy ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, a zatem organem właściwym do rozpoznania przedmiotowego odwołania jest Minister Rodziny i Polityki Społecznej. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko wyrażone w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2020 r. sygn. I OW 25/20, zgodnie z którym –"wykładnia literalna art. 23 ust. 2 ustawy zmieniającej nie budzi wątpliwości. Przepis ten w sposób wyraźny i jednoznaczny odwołuje się jedynie do spraw z wniosków o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego" (podobnie: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2020 r. sygn. I OW 102/20 oraz sygn. I OW 124/20, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2022 r. sygn. I OSK 1354/21 oraz sygn. I OSK 1306/21).
W konsekwencji tego stwierdzić należało, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, tj. art. 17 pkt 2 oraz art. 127 § 2 k.p.a.
Natomiast zgodnie z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., nieważna jest decyzja, która wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości.
Podkreślenia wymagało, że na organach administracji publicznej – jak stanowi art. 19 k.p.a. - spoczywa obowiązek przestrzegania z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej.
Na podstawie zatem art. 65 k.p.a., jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zawiadamiając jednocześnie o tym wnoszącego podanie. Zawiadomienie o przekazaniu powinno zawierać uzasadnienie (§ 1). Podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem przepisanego terminu uważa się za wniesione z zachowaniem terminu (§ 2).
Wobec tego, że zaskarżona decyzja dotknięta jest wadą, określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., zaistniała konieczność stwierdzenia jej nieważności. W konsekwencji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. - należało orzec jak w sentencji.
Orzeczenia cytowane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.