Uzasadnienie
W dniu 17 grudnia 2012 roku do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. wpłynęło pismo Ł. i A. K. z dnia 5 grudnia 2012 r. zatytułowane jako zażalenie na postanowienie Zastępcy Wójta Gminy S. z dnia [...] r., które zostało przekazane przez Wójta Gminy S. pismem przewodnim z dnia [...] r., Nr [...]. W uzasadnieniu tego pisma Ł. i A. K. opisali różne postępowania toczące się przed Wójtem Gminy S. oraz Samorządowym Kolegium Odwoławczym w K., a także przed Prokuratorem Rejonowym w T. związane z zalewaniem piwnic ich budynku mieszkalnego położonego w S. przy ul. [...]. Z treści tego uzasadnienia wynikało w szczególności, że w sprawie wydawane były zarówno decyzje w trybie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (aktualnie j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 145 ze zm.), jak i postanowienia SKO w K. wydawane w przedmiocie bezczynności Wójta Gminy S. w załatwieniu kierowanych do niego wniosków w tych sprawach.
Z uwagi na brak jasno określonego żądania zawartego w przedmiotowym "zażaleniu" pismem z dnia [...] r. SKO wezwało jego autorów do jego sprecyzowania wyjaśniając, że jest ono organem właściwym do rozpatrywania odwołań, zażaleń, żądań wznowienia postępowania oraz stwierdzania nieważności decyzji. W wezwaniu tym zakreślono 7 dniowy termin do sprecyzowania żądania stron pod rygorem pozostawienia podania bez rozpatrzenia. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się również odręcznie sporządzony przez członków Kolegium protokół z dnia [...] r. zawierający oświadczenia A. K. złożone w siedzibie SKO w K. Z treści tego protokołu wynika, że A. K. nie domagał się rozpatrzenia zażalenia od postanowienia Wójta Gminy S., natomiast wnosił o stwierdzenie nieważności decyzji SKO w K. z dnia [...] r. nr [...] oraz decyzji tego organu z dnia [...] r., nr [...], z przyczyn opisanych w "zażaleniu". Oświadczył on także, że domaga się również wznowienia postępowań w sprawach zakończonych tymi decyzjami SKO stwierdzając, że dowody na których podstawie ustalono okoliczności faktyczne w tych sprawach okazały się fałszywe, a decyzja została wydana w wyniku przestępstwa fałszerstwa.
Jednocześnie A. K. oświadczył, że o zaistnieniu wskazanych wyżej przesłanek uzasadniających wznowienie postępowania dowiedział się w dniu [...] r., gdy odebrał pismo Wójta Gminy S. nr [...] przekazujące mu kopię rachunku za wykonaną w marcu 2003 r. ekspertyzę. A. K. oświadczył też, że w tej dacie o tym fakcie dowiedziała się także jego żona. Dodał, że działa w sprawie w imieniu własnym oraz swojej żony Ł. K. oraz, iż w terminie 7 dni licząc od dnia 4 kwietnia 2013 r. dośle do organu stosowne pełnomocnictwo.
Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], SKO w K. odmówiło wznowienia postępowania administracyjnego z wniosku Ł. K. i A. K. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną SKO w K. z dnia [...] r., nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] r., nr [...],odstępujacą wobec braku stwierdzenia zmiany stosunków wodnych na gruncie tj. działkach nr 1, 2 i 3 od ustalenia obowiązków związanych ze szkodą dla gruntu należącego do wnioskodawców. W podstawie prawnej tego postanowienia organ wskazał przepisy kompetencyjne oraz art. 149 § 3 k.p.a. W uzasadnieniu Kolegium omówiło przepisy art. 145 § 1, § 2 i § 3, art. 146 § 1 oraz art. 147 k.p.a. Wskazało też, że stosownie do przepisu art. 148 § 1 tej ustawy podanie o wznowienie postępowania winno zostać wniesione w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania.
Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że wniosek Ł. i A. K. o wznowienie postepowania zawarty w piśmie z dnia 5 grudnia 2012 r. i uzupełniony złożonym do protokołu w oświadczeniem z dnia 4 kwietnia 2013 r. nie został złożony w prawem przewidzianym terminie. Od dnia powzięcia przez strony informacji o istnieniu przesłanek do wznowienia postępowania upłynęły bowiem ponad 4 lata co uniemożliwia podjęcie przez Kolegium czynności rozpoznawczych w sprawie. Koniecznym zatem stało się wydanie w oparciu o art. 149 § 3 k.p.a. postanowienia o odmowie wznowienia postępowania.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Ł. i A. K. domagali się merytorycznego jej rozpatrzenia podnosząc, że decyzja wydana przez SKO w dniu [...] r. i poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy S. oparte zostały na błędnych ustaleniach dotyczących zmiany konfiguracji terenu powodujących zalewanie ich nieruchomości od [...]r. Dodali, że SKO wydając swoją decyzję naruszyło art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne i podnieśli, że istnieją na to niepodważalne dowody złożone przez nich w dniu [...]r. Odnosząc się do stwierdzonego przez Kolegium niedochowania terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania A. K. stwierdził, że [...]r. w siedzibie Kolegium wyjaśnił jedynie, iż w dniu [...]r. potwierdził odbiór kopii rachunku wystawionego dla Urzędu Gminy S. przez rzeczoznawcę J. P. autora ekspertyzy, na której oparta została kwestionowana przez niego i żonę decyzja. Pismo przekazujące ten rachunek nie było jednak decyzją ani postanowieniem i nie zawierało pouczenia o miesięcznym terminie do wznowienia postępowania.
Do omawianego wniosku aktualni skarżący dołączyli szereg pism, w tym kopię notatki sporządzonej przez przedstawicieli Urzędu Gminy w S. z [...] r, w której stwierdzono zalanie piwnic ich budynku oraz zaświadczenie Komendanta Powiatowego PSP w T. z dnia [...]r. potwierdzające, że w maju i czerwcu 2010 r. pięciokrotnie była wypompowywana woda z piwnic ich budynku.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...]r. SKO w K. utrzymało w mocy swoje postanowienie z dnia [...]r. W uzasadnieniu tego orzeczenia organ ponownie szczegółowo omówił podstawy w oparciu o jakie strona może domagać się wznowienia postepowania oraz przepisy regulujące tryb wszczęcia oraz przebieg postępowania wznowieniowego. Odnosząc się do treści zaskarżonego postanowienia organ wskazał natomiast, że wydane ono zostało zgodnie z regułami zarówno procesowymi jak i materialnymi zawartymi w k.p.a. Dodało, że wniosek stron z dnia 5 grudnia 2012 r. poddany został analizie wstępnej zmierzającej do ustalenia czy pochodzi on od strony, czy wskazane w nim zostały przesłanki wznowienia postepowania oraz czy został zachowany ustawowy termin do jego złożenia. W toku tej analizy ustalono złożenie przedmiotowego wniosku z naruszeniem miesięcznego terminu wskazanego w art. 148 § 1 k.p.a. i w tym stanie rzeczy prawidłowo odmówiono wznowienia postępowania.
Skargę na to postanowienie wnieśli Ł. i A. K. zarzucając jego wydanie niezgodnie z obowiązującymi procedurami. W szczególności zdaniem skarżących SKO w K. niezasadnie oparło się na protokole sporządzonym przez ten organ w dniu [...]r. Protokół ten zawierał bowiem tylko oświadczenie A. K., z którym nie zapoznano jego żony Ł. K. Przed wydaniem postanowienia z dnia [...]r. organ nie przesłał także Ł. K. kopii tego protokołu. Skarżący nie zgodzili się także ze stanowiskiem organu, że w dniu [...]r. A. K. dowiedział się o możliwości wznowienia postępowania w sprawie. Z dostarczonego mu rachunku wynikało bowiem tylko, że ekspertyza inż. J. P., na której oparły się organy została sporządzona w dniu [...] r. i taką też datę tej ekspertyzy wskazał Wójt Gminy S. w swojej pierwszej decyzji z dnia [...]r.
Natomiast na odwrocie rachunku z dnia [...]r. znajduje się adnotacja rzeczoznawcy, że sporządzona przez niego ekspertyza został przyjęta w dniu [...]r. W przekonaniu skarżących te dwie różne daty dowodzą istnienia dwóch różnych ekspertyz z dnia [...]r. oraz z dnia [...]r., przy czym pierwszej z tych ekspertyz nigdy im nie udostępniono, a druga została "sfałszowana". W skardze jest także mowa o decyzji SKO z dnia [...]r. przy czym skarżący nie opisali zawartego w niej rozstrzygnięcia, a jedynie podali, że wydano ją w wyniku rozpatrzenia ich wniosku.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Kolegium podało też, że "ze zrozumieniem odnosi się do sytuacji Skarżących".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga musiała odnieść skutek, bowiem zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie SKO w K. z dnia [...]r. zostały wydane z naruszeniem zasad wynikających z przepisów postępowania administracyjnego. W szczególności zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem zasady regulującej kwestię pierwszeństwa między trybami postępowania administracyjnego, a w szczególności pierwszeństwa postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej przed trybami wznowienia postepowania administracyjnego. Wskazane tryby obu postępowań nadzwyczajnych są wprawdzie niekonkurencyjne w rozumieniu możliwości wyboru drogi weryfikacji decyzji ostatecznej, bowiem postępowanie w sprawie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną, jak i postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oparte zostały na różnych przesłankach i mają na celu usunięcie różnych wad decyzji ostatecznych.
Strona może jednak domagać się stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej a zarazem także wznowienia postępowania w sprawie zakończonej tą decyzją. W takiej sytuacji, jak wskazuje się w orzecznictwie, zasadnym jest prowadzenie tylko jednego postępowania. Z uwagi zaś na różny charakter następstw prawnych obu tych postępowań nadzwyczajnych i dalej idące następstwa stwierdzenia nieważności decyzji pierwszeństwo należy dawać temu pierwszemu postępowaniu (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r., II OSK 406/05, Lex nr 196451).
Odnosząc te stwierdzenia do stanu faktycznego kontrolowanej sprawy zauważyć należy, że w protokole z dnia [...]roku skarżący A. K. wyraźnie w pierwszym rzędzie oświadczył, że domaga się stwierdzenia nieważności dwóch decyzji SKO w K. wskazując daty ich wydania oraz ich sygnatury. Z akt sprawy wynika jednocześnie, że oboje skarżący domagali się rozpatrzenia sprawy w trybie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne wskazując na wydanie decyzji Wójta Gminy S. z dnia [...]r. i utrzymującej ją w mocy decyzji SKO w K. z dnia [...]r. z naruszeniem tego przepisu. Z twierdzeń skarżących oraz używanej przez nich argumentacji należało zatem wnosić, że postrzegli oni prawdopodobnie, iż do wydania obu wskazanych decyzji doszło z rażącym naruszeniem art. 29 ust. 3 Prawa wodne.
Okoliczność, że A. K.(być może pod wpływem sugestii członków Kolegium odbierających od niego omawiane oświadczenie) podał, że domaga się również wznowienia postępowań w sprawach zakończonych ostatecznymi decyzjami SKO z dnia [...]r., [...]oraz z dnia [...]r., nr [...], nie mogła mieć rozstrzygającego znaczenia dla zakwalifikowania złożonego wniosku. Wskazując w sposób chaotyczny na zaistnienie w sprawie przesłanek wskazanych w art. 145 § 1 pkt 1, 2 i 5 k.p.a. (fałszywość dowodów, wydanie decyzji w wyniku przestępstwa oraz nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody) skarżący przyznał bowiem jednocześnie, że o opisanych okolicznościach dowiedział się przed ponad 4 laty, co w konsekwencji w związku z treścią art. 148 § 1 k.p.a. skutkowało wydaniem opartego na przepisie art. 149 § 3 k.p.a. postanowienia odmawiającego wznowienia postępowania zakończonego decyzją SKO z dnia [...] r. znak: [...].
Dodać należy jednocześnie, że z akt sprawy oraz treści kontrolowanych postanowień nie można dowiedzieć się o dalszych losach wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Kolegium z dnia [...]r., nr [...]. Decyzja ta nie została też dołączona do akt postępowania i w związku z tym skład orzekający nie posiada wiedzy czy wydana ona została (jak wszystko na to wskazuje) w trybie zwyczajnym czy też, w którymś z trybów nadzwyczajnych.
Wskazać należy również, że zasadnie skarżący podnieśli, iż organ nie ustalił czy stanowisko zajęte w złożonym przez A. K. w oświadczeniu z dnia [...] r. podzielała jego żona Ł. K. W tej kwestii organ poprzestał jedynie na oświadczeniu skarżącego, że działa on także w imieniu żony podpisanej pod pismem z dnia [...] r. Przed wydaniem postanowienia z dnia [...]r. Kolegium nie wyegzekwowało jednak od z A. K. dostarczenia pisemnego pełnomocnictwa udzielonego mu przez żonę.
W konsekwencji wskazać należy, że zaskarżone oraz poprzedzające je postanowienie Kolegium zostały wydane z naruszeniem zasad postępowania wskazanych w art. 8, art. 9 i art. 10 § 1 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 – zwanej dalej p.p.s.a.). W przedstawionych okolicznościach sprawy zakwalifikowanie pisma skarżących z dnia [...]r. jako złożonego z uchybieniem terminu wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego bez wątpienia naruszało bowiem wskazaną w art. 8 k.p.a. zasadę pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej. Brak pouczenia skarżącego o treści art. 148 § 1 k.p.a. w toku odbieranego od niego oświadczenia w dniu [...]r. godziło z kolei w wynikającą z art. 9 k.p.a. zasadę udzielania stronie informacji. Wreszcie opisane zakwalifikowanie złożonego przez skarżących wniosku bez uzyskania stanowiska jednej ze stron narusza art. 10 § 1 k.p.a.
Z przedstawionych powodów zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie SKO w K. należało wyrugować z obrotu prawnego. Ponownie rozpatrując wniosek z dnia [...]r. (zatytułowany jako "zażalenie") organ zwróci się do skarżących w trybie art. 64 § 2 k.p.a. z pytaniem czy domagali się oni w tym piśmie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...]r., a także decyzji z dnia [...]r. jako wydanych z rażącym naruszeniem art. 29 ust. 3 Prawa wodnego. W przypadku potwierdzenia takiego rozumienia zawartego w ich piśmie żądania organ ten przeprowadzi wskazane postępowanie. Przed wystosowaniem tego wezwania SKO ustali jednak w jakim trybie wydana została decyzja z dnia [...]r., bowiem w przypadku gdyby zapadła ona w którymś z trybów nadzwyczajnych organ ten winien ograniczy się do rozważenia złożonego wniosku w opisany sposób tylko w odniesieniu do decyzji z dnia [...]r.
Z przytoczonych względów Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1lit c oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie tego organu. O niewykonalności zaskarżonego orzeczenia do czasu uprawomocnienia się wyroku orzeczono po myśli art. 152 p.p.s.a. W przedmiocie kosztów obejmujących zwrot uiszczonego wpisu od skargi postepowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 202 § 2, art. 205 § 1 oraz art. 209 p.p.s.a.