Uzasadnienie
Wójt Gminy P. decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1382 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.jedn. Dz.U. z 2018 r., poz., 2096) orzekł o wymeldowaniu H. M. z pobytu stałego w B. przy ulicy [...], gmina P. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż w sprawie spełniona została przesłanka opuszczenia lokalu bez wymeldowania, tzn. wymeldowana opuściła miejsce stałego pobytu w sposób trwały i w nim nie zamieszkuje, a jednocześnie nie dopełniła obowiązku wymeldowania się z tego lokalu najpóźniej w dniu jego opuszczenia.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła wymeldowana, zaskarżając ją w całości. W uzasadnieniu zarzucając naruszenie art. 7 i art. 77§ 1 Kodeksu postępowania administracyjnego wskazała, iż została zamuszona do opuszczenia domu przez G. S. i jej rodzinę. Dodała, że wobec znęcania się nad nią i jej synem zmuszona była korzystać z pomocy innych członków rodziny oraz ośrodków interwencji kryzysowej. Podniosła, że jest osobą schorowaną, a decyzja jest niesłuszna, bowiem do wymeldowania nie może dojść w sytuacji, gdy opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i trwałe. Zwróciła też uwagę na swoja trudną sytuację zdrowotną, uzasadniając złożenie odwołania z uchybieniem terminu.
Wojewoda Śląski rozpatrując złożone odwołanie postanowieniem z dnia [...] r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W wyniku skarg do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wyrokiem z dnia 7 lutego 2018 r. sygn. akt II SA/Gl 846/17 Sąd oddalił skargę na postanowienie Wojewody w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie o wymeldowanie, a wyrokiem z dnia 25 maja 2018 r. sygn. akt II SA/Gl 320/18 uchylił postanowienie Wojewody w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie o wymeldowanie.
W wykonaniu tego ostatniego orzeczenia Sądu, Wojewoda Śląski postanowieniem z dnia [...] r. przywrócił H. M. termin do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, a decyzją z dnia [...] r.nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, uznając że ustalenie stanu faktycznego sprawy i jej rozstrzygnięcie merytoryczne odpowiadało przepisom wskazanym w jej podstawie. W uzasadnieniu organ odwoławczy szeroko odniósł się problemu podkreślając, iż z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, że wymeldowana od wielu lat nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, a wyprowadziła się w sposób dobrowolny ponad 10 lat temu. Od tego czasu bywała jedynie z krótkimi wizytami w celu zabrania swoich rzeczy. Taki stan faktyczny sprawy potwierdzili przesłuchani w sprawie świadkowie, podkreślając długą nieobecność skarżącej w miejscu stałego pobytu. Przeprowadzone w sprawie oględziny przedmiotowej nieruchomości wykazały, że w jednym z pokoi na parterze i w drugim na piętrze znajdują się rzeczy należące do skarżącej (w kartonach gazety, ubrania, książki), a także tapczan i łóżko syna, a w piwnicy inne zgromadzone rzeczy skarżącej (np. zabawki, ubrania, meble).
Jednak właścicielką nieruchomości jest G. S., a wobec skarżącej sąd orzekł eksmisję. Wobec nieopróżnienia dotąd spornego lokalu ze swoich rzeczy wszczęte zostało postępowanie komornicze, a obecna podczas czynności skarżąca potwierdziła, iż nie zamieszkuje w tym lokalu od wielu lat, podnosząc, iż nie pozwala jej na to rodzina. Postępowanie wyjaśniające organu pierwszej instancji wykazało, że w latach 1999-2003 skarżąca korzystała z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., m.in. w postaci finansowej oraz mieszkania zastępczego, jednak w mieszkaniu tym rzadko przebywała. Nieobecność skarżącej w lokalu przy ulicy [...] w B. potwierdził również Komendant Komisariatu Policji w K. Organ odwoławczy przyznał, że wobec upływu znacznego czasu winien odnieść się do aktualnego stanu sprawy i uwzględnić ewentualne jego zmiany i w tym celu zobowiązał organ pierwszej instancji do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego.
Przeprowadzona wówczas rozprawa administracyjna, w której mimo prawidłowego zawiadomienia nie wzięła udziału skarżąca, dowiodła, że poprzednie ustalenia nie uległy zmianie. Dodatkowo organ odwoławczy ustalił, że nie toczyło się żadne postępowanie z wniosku skarżącej, którego celem byłoby przywrócenie posiadania lokalu położonego przy ulicy [...] w B. Fakt nie przebywania pod wskazanym adresem potwierdził Komendant Komisariatu Policji K. Natomiast prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] r. sygn. akt [...] o dział spadku po zmarłym J. M. wobec skarżącej orzeczony został nakaz opróżnienia ze swoich rzeczy i wydania G. S. pomieszczeń znajdujących się w budynku przy ulicy [...] w B. Postanowienie to opatrzone klauzulą wykonalności (dnia [...] r.) skierowane zostało do komornika sądowego, który w sprawie egzekucyjnej nr [...] wyznaczył termin eksmisji na dzień [...] r.
Organ dokonując oceny trwałości i dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu skarżącej organ uwzględnił ten istotny fakt, mianowicie orzeczenie eksmisji skarżącej z przedmiotowego lokalu bez prawa do lokalu socjalnego, podkreślając, że orzeczenie eksmisji oznacza prawny nakaz opuszczenia lokalu i opróżnienia go z rzeczy osobistych z chwilą uprawomocnienia. Wykonanie nakazu może nastąpić w sposób dobrowolny, jak też w razie uchylania się od jego dobrowolnego wykonania - w drodze egzekucji wykonywanej przez komornika sądowego. Możliwe jest też wymuszenie wykonania nakazu przez osobę uprawnioną, np. poprzez wyminę zamków i uniemożliwienie dostępu, wyniesienie rzeczy i złożenie ich poza mieszkaniem. Wówczas odzyskanie utraconego posiadania przez stronę zainteresowaną możliwe jest w drodze powództwa cywilnego. W sytuacji jednak pozostawiania w obrocie prawnym wyroku eksmisyjnego bez prawa do lokalu socjalnego należy wykluczyć możliwość odzyskania utraconego posiadania lokalu, gdyż takie orzeczenie podważałoby prawomocne orzeczenie eksmisji.
O dobrowolności opuszczenia lokalu nie decyduje jedynie to, w jakich okolicznościach doszło do zaprzestania zamieszkiwania w lokalu, ale także to, jakie faktyczne starania, świadczące o chęci zamieszkiwania w tym lokalu czyni strona, pozbawiona możliwości zamieszkiwania w lokalu, w którym jest zameldowana. Okoliczności te muszą obiektywnie świadczyć o chęci zamieszkiwania w lokalu, do którego dostęp został utracony, deklaracja takiej chęci nie jest wystarczająca. W niniejszej sprawie bez znaczenia pozostaje oświadczenie skarżącej, że zmuszona została do opuszczenia miejsca stałego pobytu przez matkę i siostrę. Z akt sprawy wynika bowiem, że na przestrzeni lat skarżąca nie podejmowała żadnych działań mających na celu powrót do tego miejsca. Aktualnie zaś prawomocne orzeczenie o eksmisji bez prawa do lokalu socjalnego wykluczyło prawną możliwość odzyskania utraconego posiadania lokalu.
W sprawie zaistniała także trwałość opuszczenia spornego lokalu, gdyż wobec orzeczenia eksmisji skarżącej, wykluczyć należy możliwość jej powrotu do tego lokalu. W świetle powyższego spełniona została przesłanka do wymeldowania określona w art. 35 ustawy o ewidencji ludności, gdyż skarżąca od lat nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu i nie prowadzi w nim swego centrum życiowego oraz nie dopełniła obowiązku wymeldowania się z niego. Fizycznej nieobecności w lokalu na użytek obowiązku meldunkowego nie może zastępować pozostawienie "na przechowanie" sprzętów czy rzeczy osobistego użytku. Nadto wobec orzeczonej eksmisji, a także sprzeciwu właścicielki lokalu, skarżąca nie ma możliwości powrotu do spornego lokalu.
Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożyła H. M., zaskarżając je w całości i domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej decyzji pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 35 ustawy o ewidencji ludności poprzez jego błędne zastosowanie oraz naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez ich błędne zastosowanie W uzasadnieniu podniosła, że wbrew stanowisku Wojewody Śląskiego uważa, że zmuszenie jej do opuszczenia domu rodzinnego w okolicznościach, kiedy była już ciężko chora i miała pod opieką kilkuletniego syna, nie daje podstawy do jej wymeldowania. Jej zdaniem organy naruszyły wskazane przepisy procedury i nie wyjaśniły podnoszonych wątpliwości, np. w celu weryfikacji twierdzeń skarżącej chociażby w ośrodku interwencji kryzysowej właściwym dla Gminy P. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
W obszernym uzasadnieniu przedstawił przebieg dotychczasowego postępowania, przyznając, że dla potwierdzenia faktów wskazanych we wniosku organ pierwszej instancji przeprowadził dodatkowe postępowanie wyjaśniające, dokonując oceny czy zainteresowana osoba zamieszkuje w konkretnym lokalu i czy w tym lokalu koncentrują się jej sprawy osobiste i życiowe. Postępowanie wykazało, że skarżąca nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu. W dalszej części uzasadnienia skargi powtórzył argumencję zawartą w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 4 września 2019 r., reprezentująca skarżącą pełnomocnik podtrzymała jej skargę osobistą oraz zawartą w niej argumentację. Zaakcentowała, iż skarżąca nie opuściła miejsca stałego pobytu dobrowolnie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę zważył, co następuje
Skarga nie jest uzasadniona.
Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa materialnego, ani też organy administracji nie uchybiły regułom postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) jedynie stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa, skutkuje uwzględnieniem skargi. Wyjaśnić też przyjdzie, iż decyzja o wymeldowaniu z pobytu stałego nie zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, zaś sądowa kontrola decyzji sprawowana jest wyłącznie w aspekcie legalności, co oznacza, iż sąd administracyjny nie jest władny brać pod uwagę sytuacji osobistej i zdrowotnej strony, czy też zasad współżycia społecznego.
Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 657) ewidencja ludności polega na rejestracji określonych danych identyfikujących tożsamość oraz status administracyjny osób fizycznych. Na podstawie art. 28 tej ustawy obywatel dokonuje zameldowania się na pobyt stały lub czasowy w organie gminy właściwym ze względu na położenie nieruchomości, w której zamieszkuje, a w myśl art. 33 ustawy obywatel polski, który opuszcza miejsce pobytu stałego, albo opuszcza miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu obowiązany jest wymeldować. Niedopełnienie powyższego wymogu obliguje organ gminy do wydania z urzędu, na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2 decyzji w sprawie wymeldowania (art. 35 ustawy).
Ewidencja ludności polega bowiem wyłącznie na rejestracji danych o miejscu pobytu osób, zaś osoba przebywająca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązana wykonywać obowiązek meldunkowy określony w ustawie, w tym obowiązek wymeldowania w razie opuszczenia miejsca pobytu. Ewidencja ludności służy zatem rejestracji stanu faktycznego. Obowiązek meldunkowy służy prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji. Posiadanie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu umożliwia racjonalizację szeregu działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego. Ewidencja ludności służy także ochronie interesów samych zainteresowanych oraz ochronie praw osób trzecich.
W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, zgodnie z którym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 o ewidencji ludności i dowodach osobistych - obecnie art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2001 sygn. akt V SA 3169/00, Lex nr 50123, czy z dnia 21 marca 2001 r., sygn. akt V SA 2950/00, Lex 80643). Brak cechy dobrowolności opuszczenia lokalu nie zawsze stanowi przeszkodę do wymeldowania. Typowym przykładem tego jest wykonanie eksmisji osoby zamieszkałej w lokalu orzeczonej przez sąd przez komornika sądowego. Dochodzi wówczas do przymusowego opuszczenia miejsca pobytu o charakterze najczęściej trwałym, skutkujące powstaniem obowiązku wymeldowania.
W analizowanej sprawie ustalono w sposób jednoznaczny, iż skarżąca wiele lat temu opuściła miejsce stałego pobytu- tj. w lokal położony w B. przy ulicy [...].
Od momentu opuszczenia go, w domu tym bywała tylko z krótkimi wizytami w celu zabrania swoich rzeczy. Fakt wyprowadzenia się i długiego okresu czasu nieprzebywania w tym lokalu potwierdzili słuchani w sprawie świadkowie. Z kolei oględziny przedmiotowego budynku wykazały, że w dwóch pokojach (na piętrze i parterze) pozostały rzeczy skarżącej, tj. (w kartonach gazety, ubrania, książki) a także meble skarżącej - tapczan i łóżko syna, zaś w piwnicy zgromadzone zostały pozostałe rzeczy skarżącej (zabawki, ubrania i inne meble). W toku postępowania potwierdzono, że skarżąca nie przebywa w lokalu, a na jej dalsze zameldowanie nie wyraża zgody właścicielka nieruchomości – G. S. Postępowanie wykazało, że latach 1999-2003 skarżąca korzystała z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. Wtedy uzyskała m.in. innymi pomoc w postaci mieszkania zastępczego, a także pomoc finansową. Ustalono przy tym, że w przyznanym mieszkaniu skarżąca rzadko przebywała, angażując się m.in. w pomoc osobom potrzebującym i mieszkając wraz z nimi. Fakt nie przebywania pod wskazanym adresem potwierdził Komendant Komisariatu Policji K. Przedmiotowy lokal nie stanowił zatem dla skarżącej miejsca koncentracji interesów życiowych.
Istotną okolicznością w sprawie pozostaje fakt, iż prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] r. sygn. akt [...] o dział spadku po zmarłym J. M. orzeczono wobec skarżącej nakaz opróżnienia ze swoich rzeczy i wydania G. S. pomieszczeń znajdujących się w budynku przy ulicy [...] w B. Postanowienie to opatrzone zostało klauzulą wykonalności (dnia [...] r.) i skierowane zostało do komornika sądowego, który w sprawie egzekucyjnej nr [...] wyznaczył termin eksmisji na dzień [...] r.
Należy zatem przyjąć, że do fizycznego opuszczenia przedmiotowego lokalu doszło ponad 10 lat temu, a wobec wykonania nakazu opróżnienia z rzeczy osobistych i wydania pomieszczeń zawartego w wymienionym powyżej postanowieniu z dnia [...] r., skarżąca utraciła możliwość skutecznego dochodzenia swoich praw, wykluczając prawną możliwość odzyskania utraconego posiadania lokalu.
Uwzględniając zatem powyższe okoliczności sprawy należy podzielić stanowisko orzekających w sprawie organów, iż w sprawie doszło do trwałego i dobrowolnego opuszczenia miejsca stałego pobytu przez skarżącą. Orzeczenie w stosunku do skarżącej eksmisji oznacza prawny nakaz opuszczenia lokalu i opróżnienia go z rzeczy osobistych z chwilą uprawomocnienia. Wykonanie nakazu może nastąpić w sposób dobrowolny, jak też w razie uchylania się od jego dobrowolnego wykonania, tak jak w niniejszej sprawie, w drodze egzekucji wykonywanej przez komornika sądowego. Odzyskanie utraconego posiadania w takiej sytuacji w drodze powództwa cywilnego nie jest możliwe, bez wcześniejszego podważenia zasadności prawomocnego orzeczenia eksmisji. Należy zatem podzielić stanowisko, że opuszczenie lokalu jest trwale.
Odnosząc się do dobrowolności opuszczenia lokalu, przyznać trzeba, że decyduje o tym nie tylko to, w jakich okolicznościach doszło do zaprzestania zamieszkiwania w lokalu, ale także to, jakie faktyczne starania, świadczące o chęci zamieszkiwania w tym lokalu czyni strona pozbawiona możliwości zamieszkiwania w lokalu, w którym jest zameldowana. Okoliczności te muszą obiektywnie świadczyć o chęci zamieszkiwania w lokalu, do którego dostęp został utracony. Nie jest wystarczające tylko zadeklarowanie takiej chęci.
W realiach niniejszej sprawy bez znaczenia pozostaje oświadczenie skarżącej, że zmuszona została do opuszczenia miejsca stałego pobytu przez matkę i siostrę, gdyż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wykazuje, że na przestrzeni lat skarżąca nie podejmowała żadnych działań mających na celu powrót do tego miejsca. Obecnie zaś prawomocne orzeczenie o eksmisji wykluczyło prawną możliwość odzyskania utraconego posiadania lokalu. Wykonanie bowiem orzeczenia eksmisyjnego przez komornika stanowi wyegzekwowanie przez organ państwa prawomocnego nakazu opuszczenia lokalu, a to zastępuje dobrowolne opuszczenie. Ani organy administracyjne, ani sądy administracyjne nie są przy tym upoważnione do badania i oceny ewentualnej prawidłowości eksmisji ani przyczyn jej orzeczenia.
Źródłem powinności organu administracji publicznej, właściwym do rozpoznania sprawy w przedmiocie wymeldowania, jest więc dokonanie czynności wymeldowania, gdy nastąpi udowodniony fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu. Samo zaś wymeldowanie jest potwierdzeniem określonego faktu - opuszczenia lokalu.
Zasadnie zatem orzekające w sprawie organy przyjęły, że skarżąca opuściła zajmowany lokal w sposób trwały i dobrowolny, skoro została z niego wyeksmitowana.
Dodać trzeba, że sąd administracyjny nie dopatrzył się naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 czy art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego – w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca była informowana o podejmowanych czynnościach i mogła prezentować własne stanowisko w sprawie. Organy wyjaśniły wszystkie okoliczności sprawy, w świetle których wydane rozstrzygnięcia były zgodne z prawem. Z uwagi na rejestracyjny charakter ewidencji ludności, podnoszone przez skarżącą argumenty, nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.
Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.