Uzasadnienie
Na drukach urzędowych formularzy wniosków o przyznanie prawa pomocy N. i M. H. wystąpili o zwolnienie od kosztów sądowych, wnioski motywując brakiem środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Z informacji zawartych we wspomnianych drukach wynika, że wnioskodawcy wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe mając na utrzymaniu czworo dzieci. Ich rodzina zamieszkuje w budynku o pow. [...] m2, zaś w skład ich majątku wchodzą grunty rolne o pow. [...] ha. Dochody uzyskiwane z prowadzonej działalności rolniczej wnioskodawcy określili na kwotę 3.000 zł miesięcznie.
Na skutek dodatkowego wezwania referendarza sądowego wnioskodawcy nadesłali szereg dokumentów obrazujących ich rzeczywistą sytuację materialną. W oparciu o nie ustalono, że w 2008 r. N. i M. H. uzyskali płatności bezpośrednie z funduszy unijnych w łącznej wysokości [...] zł (vide decyzja Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Raciborzu z dnia [...] r. nr [...]). Składka KRUS wynosi [...] zł miesięcznie, opłata za gaz [...] za dwa miesiące, natomiast opłata za energię elektryczną wynosi przeciętnie [...] zł za dwa miesiące. Rachunek telefoniczny za miesiąc kwiecień 2009 r. opiewał na kwotę [...] zł.
Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważono co następuje:
Odpłatność postępowania sądowego jest regułą, o czym stanowi przepis art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm. – zwana dalej P.p.s.a.). Nie ma ona wszakże charakteru bezwzględnego, a wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym.
Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (w omawianym przypadku polegającego na zwolnieniu od kosztów sądowych) może nastąpić wówczas, gdy osoba występująca z takim wnioskiem wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu swoim i swojej rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. W istocie rzeczy jest to więc forma dofinansowania strony postępowania sądowego ze środków publicznych i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się wyłącznie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście niemożliwe (por. postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Zasadność wniosku strony oceniana jest w dwóch aspektach - z jednej strony uwzględnienia się wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z pod uwagę brane są jej możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05).
Mając powyższe na względzie trzeba zauważyć, że na obecnym etapie postępowania zasadniczym wydatkiem, do poniesienia którego zobowiązana jest strona jest wpis od skargi. Ponieważ skarżący kwestionują wysokość wskazanego w decyzji Wojewody [...] odszkodowania, wpis ten będzie miał charakter stosunkowy – uzależniony od wartości przedmiotu sporu. W skardze wartość tę ustalono na kwotę [...] zł. W związku z tym, biorąc pod uwagę treść § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wpis ten wyniesie [...] zł.
Analiza dochodów uzyskiwanych przez skarżących nie pozwoliła stwierdzić, że jest to wydatek pozostający poza ich możliwościami finansowymi. W druku wniosku wskazano bowiem, że przeciętny miesięczny dochód z prowadzonej działalności rolniczej wynosi około 3.000 zł. Pamiętać jednakże należy, że skarżący uzyskują dopłaty bezpośrednie z funduszy unijnych. W 2008 r. łączna kwota uzyskana z tego tytułu wyniosła [...] zł. Brak jest zarazem jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, iż wnioskodawcy nie uzyskają dopłat również w tym roku. Biorąc pod uwagę wysokość dochodu uzyskanego z tego tytułu nie można z całą pewnością stwierdzić, że uiszczenie wpisu od skargi, a także innych kosztów związanych z postępowaniem sądowym leży poza możliwościami finansowymi N. i M. H. W rozliczeniu rocznym łączny dochód, z pracy na gospodarstwie oraz z uzyskanych funduszy unijnych wynosi przeciętnie około [...] zł miesięcznie ([...] zł: 12 = [...] zł + 3000 zł). W tej sytuacji nie znaleziono podstaw do uwzględnienia wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy polegającego na zwolnieniu od kosztów sądowych.
Z powyższych względów, w oparciu o art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z § 3 tego przepisu orzeczono jak w sentencji postanowienia