Wyrok WSA w Gliwicach z 27 lipca 2023 r., II SA/Gl 357/23

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach

Rozpoznanie

w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 lipca 2023 r.

Sprawa

sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 27 grudnia 2022 r. nr SKO.PS/41.5/1386/2022/20052 w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji.

Skład

Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Artur Żurawik

Uzasadnienie

Wojewoda Śląski (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia 10 października 2022 r., znak PSXII.9480.4.000310.2022.KRF, działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) – dalej: "k.p.a." oraz art. 21, art. 23a ust. 9 i art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1 oraz ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615) – dalej: "u.ś.r.",

1. uznał zasiłki rodzinne wraz z dodatkami wypłacone E. W. (dalej: "strona" lub "skarżąca"), zam. ul. [...], [...] R., w okresie od 01.11.2012 r. do 30.09.2013 r., w łącznej wysokości 1.266,00 zł za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne.
2. zobowiązał stronę do zwrotu - w terminie 30 dni od dnia, kiedy decyzja stanie się ostateczna - nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami od 01.11.2012 r. do 30.09.2013 r., w wysokości 1.266,00 zł łącznie z ustawowymi za opóźnienie, które są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty, na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy, który wypłacił świadczenia podlegające zwrotowi.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] r., nr [...], Prezydent Miasta R. przyznał stronie zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na dziecko J. W. na okres od 01.11.2012 r. do 31.10.2013 r. Wojewoda jednocześnie ustalił, że w sprawie od 01.11.2012 r. miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie świadczeń rodzinnych, o czym poinformował Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w R. (dalej: "MOPS"). Z uwagi na powyższe Prezydent Miasta R. decyzją nr [...] z dnia 10.03.2020 r. uchylił decyzję z dnia 10.12.2012 r. przyznającą stronie świadczenia rodzinne w okresie zasiłkowym 2012/2013. Następnie MOPS przekazał Wojewodzie dokumentację dotyczącą strony, celem ustalenia uprawnień do świadczeń rodzinnych w okresie od 01.11.2012 r. do 31.10.2013 r., na podstawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przedmiotowe postępowanie zakończyło się pozostawieniem wniosku strony bez rozpatrzenia z uwagi na niedostarczenie przez stronę w wyznaczonym terminie niezbędnych dokumentów. Jak ustalił Wojewoda strona w okresie od 01.11.2012 r. do 30.09.2013 r. otrzymała świadczenie rodzinne na podstawie decyzji prezydenta Miasta R. z 10.12.2012 r. Z uwagi na powyższe ustalenie Wojewoda wszczął na podstawie art. 23a ust. 9 u.ś.r. postępowanie w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ponieważ sprawa pozostawała w jego właściwości w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Jak ustalił organ I instancji, ojciec dziecka J. W. – Z. P., w rozpatrywanym okresie zamieszkiwał na terenie Niemiec, gdzie był uprawniony na mocy przepisów wspólnotowych do ubiegania się o świadczenia rodzinne za zamieszkałe w Polsce dziecko. Ponadto strona w dniu 23.11.2012 r. podjęła zatrudnienie na terenie Polski. Organ I instancji ustalił również na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, że strona została właściwie pouczona o konieczności niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenia o każdej zmianie w jej sytuacji materialnej i rodzinnej mającej wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Z uwagi na powyższe organ I instancji przyjął, że zasiłki rodzinne wraz z dodatkami pobrane przez stronę w okresie od 01.11.2012 r. do 30.09.2013 r. są nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi określonymi w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Strona pobrała nienależnie świadczenia w wymienionym okresie na dziecko J. W. w łącznej wysokości 1266,00 zł (tj. zasiłek rodzinny w kwocie 106,00 zł przez 11 miesięcy oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości 100,00 zł).

Odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej: "Kolegium") zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji organu I instancji złożyła w terminie strona.

Kolegium decyzją z dnia 27 grudnia 2022 r., znak SKO.PS/41.5/1386/2022/20052, uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i orzekło:

1. umorzyć postępowanie w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami w okresie od 1 listopada 2012 r. do 31 grudnia 2012 r.
2. uznać zasiłki rodzinne wraz z dodatkami wypłacone w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 30 września 2013 r. w łącznej wysokości 1054 zł za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne,
3. zobowiązać stronę do zwrotu nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 30 września 2013 r. w wysokości 1054 zł łącznie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, które są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty, na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy, który wypłacił świadczenia podlegające zwrotowi.

Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i zarzuciła organom dokonanie błędnych ustaleń faktycznych.

Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o oddalenie skargi, w pełni podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy ustosunkował się także do zarzutów skargi, uznając je za niezasadne. Jednocześnie Kolegium wniosło o rozpatrzenie skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Po rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów w trybie uproszczonym, a to zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że zachodzą podstawy do stwierdzania jej nieważności, albowiem została ona wydana z naruszeniem przepisów właściwości.

Zgodnie z art. 127 § 2 k.p.a. właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy. Organem wyższego stopnia w stosunku do wojewody, na podstawie art. 17 pkt 2 k.p.a., jest właściwy w sprawie minister.

Wprawdzie art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r., poz. 1428 ze zm., dalej "ustawa zmieniająca") stanowi, że w sprawach z wniosków o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, złożonych przed dniem 1 stycznia 2019 r., organem wyższego stopnia jest samorządowe kolegium odwoławcze – ale przedmiotowa sprawa nie jest objęta hipotezą tego przepisu (a zatem ma tu zastosowanie reguła ogólna wynikająca z art. 17 pkt 2 i art. 127 § 2 k.p.a.).

Przedmiotowa sprawa nie dotyczy ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych – nie jest sprawą "z wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych". "Postępowanie dotyczące uznania za nienależnie pobrane świadczeń rodzinnych i nakazujące ich zwrot (...) jest innym postępowaniem niż to, które dotyczy ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, a zatem organem właściwym do rozpoznania przedmiotowego odwołania jest Minister Rodziny i Polityki Społecznej" (zob. postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2020 r., I OW 115/20, CBOSA; por. też postanowienie NSA z dnia 14 lipca 2020 r., I OW 25/20, COBSA; postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2020 r., I OW 120/20, CBOSA).

W ocenie Sądu Kolegium powinno było zastosować art. 65 k.p.a., zgodnie z którym, jeżeli organ administracji publicznej, do którego zostało wniesione podanie jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zawiadamiając jednocześnie o tym wnoszącego podanie. Zawiadomienie o przekazaniu powinno zawierać uzasadnienie, a podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem przepisanego terminu uważa się za wniesione z zachowaniem terminu. Organ I instancji błędnie pouczył skarżącą w zakresie organu właściwego do rozpatrzenia odwołania co nie może powodować dla niej negatywnych konsekwencji. Kolegium po wniesieniu odwołania prze stronę winno było dokładnie rozważyć swoją właściwość, mając na uwadze zasadę praworządności określoną w art. 6 k.p.a. W konsekwencji, Kolegium jako organ niewłaściwy w niniejszej sprawie powinno przekazać odwołanie skarżącej organowi właściwemu – Ministrowi Rodziny i Polityki Społecznej.

Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.) i dlatego Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.