Uzasadnienie
Decyzją z dnia 11 stycznia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącego A. E. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia 14 listopada 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką – E. E. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy wynika, iż matka skarżącego jest rozwiedziona i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r., wydanym do dnia [...] r. Zgodnie z tym orzeczeniem jej niepełnosprawność istnieje od [...] roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] r.
Organ podniósł, że w aktach sprawy znajduje się kwestionariusz wywiadu środowiskowego, w toku którego pracownik socjalny ustalił, że matka skarżącego jest po wypadku komunikacyjnym, cierpi na schorzenia [...]. Samodzielnie porusza się po mieszkaniu, nie jest w stanie wykonywać czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, skarżący 3 razy dziennie przygotowuje i podaje matce posiłki oraz leki, robi zakupy, sprząta, pierze, utrzymuje kontakt z lekarzami, chodzi z matką na wizyty lekarskie, załatwia sprawy urzędowe, wychodzi z matką na spacer.
Organ odwoławczy przytoczył art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W dalszej kolejności zawarł stwierdzenia sprowadzające się do tego, że za chybioną uznać należy argumentację organu pierwszej instancji w zakresie, w którym organ ten – orzekając o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - powołał się na brzmienie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazał bowiem, że art. 17 ust. 1b tej ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.
Wobec tego, zgodnie z utrwaloną już linią orzeczniczą sądów administracyjnych, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny.
Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że niezależnie od powyższego, decyzja odmawiająca przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zasługuje na utrzymanie w mocy. Stwierdził bowiem, że zakres opieki, jakiej wymaga matka skarżącego, nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia. Podkreślił, że w odróżnieniu od innych świadczeń opiekuńczych, świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym zakresie i rozmiarze, że opieka nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Organ podkreślił, że z materiału dowodowego sprawy, w tym wywiadu środowiskowego wynika, iż zakres opieki, który w istocie polega na pomocy przy takich czynnościach, jak utrzymanie higieny osobistej, przygotowanie posiłków, dbanie o czystość w miejscu zamieszkania, organizowanie wizyt lekarskich, robienie zakupów, wykonywanie czynności domowych, nie powoduje braku możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącego.
Wskazał, że wymienione czynności stanowią codzienną rutynę osób, które pracują zawodowo. Wobec tego zakres sprawowanej opieki, jakiej wymaga matka skarżącego, nie ma charakteru opieki stałej i długotrwałej i nie uniemożliwia skarżącemu podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący – reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym – podniósł zarzut naruszenia przez organ prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż może podzielić opiekę nad nią z jej bratem i w związku z tym nie musi rezygnować z zatrudnienia. Ponadto zarzucił naruszenie wymienionego przepisu poprzez niezasadne uznanie, że nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki, jakiej wymaga jego matka nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia.
Skarżący zarzucił również naruszenie przez organ przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, że jego matka, pomimo orzeczonej niezdolności do samodzielnej egzystencji, nie wymaga stałej opieki swojego syna.
W związku z powyższymi zarzutami wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym zastępstwa prawnego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a.) - na wniosek skarżącego i organu odwoławczego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką, niepełnosprawną w stopniu znacznym.
Prawidłowo na wstępie organ zawarł w zaskarżonej decyzji stwierdzenia sprowadzające się do tego, że za chybioną uznać należy argumentację organu pierwszej instancji w zakresie, w którym organ ten – orzekając o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - powołał się na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten bowiem w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.
Natomiast jako podstawę prawną decyzji organ odwoławczy wskazał art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), według którego, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje – wymienionym w tym przepisie osobom - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Powodem wydania powyższego rozstrzygnięcia było stwierdzenie przez organ, że zakres opieki, jakiej wymaga matka skarżącego, nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia.
Organ ustalił, że matka skarżącego samodzielnie porusza się po mieszkaniu, nie jest w stanie wykonywać czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, skarżący 3 razy dziennie przygotowuje i podaje matce posiłki oraz leki, robi zakupy, sprząta, pierze, chodzi z matką na wizyty lekarskie, załatwia sprawy urzędowe, wychodzi z matką na spacer.
W ramach kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wskazać należało, że powyższe ustalenia organu są wynikiem prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W aktach sprawy znajduje się bowiem kwestionariusz wywiadu środowiskowego, z którego wynika, że organ określił wymiar i zakres opieki, jaką skarżący sprawuje nad matką w sposób zbieżny z ustaleniami pracownika socjalnego zawartymi w treści wywiadu środowiskowego.
Prawidłowo zatem organ ustalił, że w powyższych okolicznościach nie została spełniona pozytywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, dotycząca rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Podkreślenia bowiem wymagało, że według utrwalonego orzecznictwa – co podniósł również organ w zaskarżonej decyzji - przygotowywanie posiłków, zakupy, sprzątanie, pranie to zwyczajne, codzienne czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, a wspólne wizyty u lekarza to pomoc świadczona osobie chorej, nawet nie będącej osobą niepełnosprawną. Są to czynności wykonywane także przez osoby, które pracują zawodowo (...). Opieka lub pomoc musi być na tyle absorbująca czasowo w sensie krótkoterminowym (dobowym), jak również długoterminowym (miesięcy, lat), że podejmowane w ich ramach czynności warunkują egzystowanie osoby wymagającej opieki w warunkach odpowiadających godności człowieka, a jednocześnie ich wykonywanie bezwzględnie stoi na przeszkodzie wykonywaniu przez opiekuna pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 28 września 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 258/22).
Stwierdzić zatem należało, że zasadna jest argumentacja organu, z której wynika, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego a sprawowaniem opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie organu odwoławczego, która to ocena znajduje potwierdzenie w ustaleniach dokonanych w sprawie - zakres opieki, jakiej wymaga matka skarżącego, nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie przez niego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Natomiast – jak wielokrotnie podniesiono w orzecznictwie - świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki (do sprawowania której członkowie rodziny są zobowiązani na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia.
W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznawane z tego tylko powodu, że sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną wywołuje pewne ograniczenia życiowe, trudności organizacyjne. Samo sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie jest przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 9.09.2021 r., sygn. akt II SA/Lu 420/21).
Prawidłowo zatem organ odwoławczy stwierdził, że w ustalonych w sprawie okolicznościach, nie zaistniała przesłanka przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wobec tego, nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ prawa materialnego poprzez błędną wykładnię w niniejszej sprawie wymienionego przepisu. Dodać przy tym należało, że zarzut skargi – jakoby organ odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na to, że może podzielić się opieką nad matką z jej bratem – jest nieadekwatny do treści uzasadnienia decyzji. Wynika bowiem z niego, że powodem wydania decyzji odmownej, było stwierdzenie przez organ, że zakres opieki, jakiej wymaga matka skarżącego, nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia, o czym była już mowa wyżej.
W podsumowaniu stwierdzić zatem należało, że w związku z tym, iż w niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasadnie organ odmówił przyznania mu wnioskowanego świadczenia.
Mając na uwadze przedstawiony stan sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego i w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, spełniającego warunki określone m.in. w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.
W tych okolicznościach brak było podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, wydanej na skutek wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, na podstawie zgromadzonych w sposób kompletny dowodów, właściwej ich oceny oraz prawidłowych rozważań faktycznych i prawnych, zawartych w jej uzasadnieniu (art. 107 § 3 k.p.a.).
W związku z powyższym, zgodnie z art. 151 P.p.s.a., skargę należało oddalić.
Powołane orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.