Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 12 czerwca 2017 r. H. Z. i A. Z. zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia rady prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazali, że H. Z. jest osobą w podeszłym wieku, wymagającą opieki syna A. Z. Ich jedyne źródło utrzymania stanowi emerytura w kwocie 1346,90 zł. Skarżący przedstawili wykaz wydatków za media, które następnie udokumentowali, w odpowiedzi na wezwanie referendarza.
Postanowieniami z dnia 27 lipca i 7 września 2018 r. referendarz sądowy uwzględnił powyższy wniosek jedynie częściowo, zwalniając skarżących z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. W uzasadnieniu tych rozstrzygnięć referendarz zwrócił uwagę, że sytuacja materialna skarżących jest trudna, lecz brak jest informacji, dlaczego A. Z. pozostaje bez zatrudnienia.
Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2018 r. Sąd oddalił wniesioną w sprawie skargę, a skarżący wystąpili z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia tego orzeczenia, uiszczając – na wezwanie- opłatę kancelaryjną w kwocie 100 zł. Po doręczeniu im odpisu tego orzeczenia wraz z uzasadnieniem zwrócili się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu celem sporządzenia skargi kasacyjnej oraz zwolnienia od kosztów sądowych.
W urzędowym druku formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 20 czerwca 2018 r. skarżący ponowili argumentację zawartą we wniosku z 2017 r.
Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 4 lipca 2018 r. wniosek ten oddalił. Zdaniem referendarza, obecny dochód w kwocie 1385,79 zł wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb dwóch osób, albowiem bieżące koszty utrzymania wynoszą 150-200 zł. Przede wszystkim jednak referendarz ponownie zwrócił uwagę, że A. Z. pozostaje bez zatrudnienia, a nie zostało w żaden sposób udokumentowane (np. zaświadczeniem lekarskim), że wynika z to konieczności sprawowania opieki nad H. Z.. Referendarz zaakcentował, że istnieje obecnie duża koniunktura w sektorze budowalnym.
W ustawowym terminie skarżący wnieśli sprzeciw od tego postanowienia. Ponownie zwrócono uwagę, że A. Z. zajmuje się schorowanym ojcem, na dowód czego przedłożone zostało zaświadczenie lekarskie. Wskazano również, że sugerowane zatrudnienie w sektorze budowalnym oznaczałoby brak możliwości sprawowania w/w opieki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, zwanej dalej Ppsa) sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Wyjaśnić wymaga, że zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, czyli w świetle art. 245 § 2 Ppsa, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania.
W oparciu o analizę okoliczności podanych we wniosku, a także w dodatkowych pismach procesowych i w przedłożonych dokumentach, Sąd doszedł do przekonania, że, wbrew twierdzeniom referendarza, w odniesieniu do skarżących zachodzi przesłanka do przyznania im wnioskowanego uprawnienia.
Zauważyć wymaga, że wydając wcześniejsze orzeczenia referendarz uznał, że sytuacja materialna skarżących jest trudna, co uzasadniało zwolnienie ich z wpisu sądowego w kwocie 500 zł. Obecny etap postępowania sądowego wiąże się dla skarżących z kosztami w kwocie 250 zł, tj. wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej oraz koniecznością poniesienia wydatków za usługi fachowego pełnomocnika. Na obecnym etapie postępowanie, chcąc wystąpić ze skargą kasacyjną od wydanego w sprawie wyroku skarżący związani są wszak przymusem adwokackim.
Istotny jest fakt, że obliczając koszty utrzymania skarżących referendarz z nieznanych przyczyn pominął wydatki, jakie wiążą się z zakupem butli gazowej, wywozem nieczystości, opłaceniem podatku od nieruchomości oraz zakupem opału. Koszty w tym zakresie zostały szczegółowo wyliczone w formularzu wniosku, a na wcześniejszym etapie postępowania, zgodnie z wezwanie referendarza, udokumentowane. Błędne jest zatem stanowisko referendarza, że bieżąca koszty utrzymania skarżących wynoszą około 150-200 zł. W kwotach tych referendarz nie uwzględnił również wydatków, jakie skarżący zobowiązani są ponieść za zakup żywności, podstawowych środków czystości czy odzieży.
Zauważyć wymaga, że zarówno na wcześniejszych etapach postępowania, jak i obecnie, skarżący wyjaśniają, dlaczego A. Z. nie podejmuje zatrudnienia. Nadto, w nawiązaniu do wskazań zawartych w uzasadnieniu postanowienia referendarza, skarżący wnosząc sprzeciw przedłożyli zaświadczenie lekarskie potwierdzające fakt sprawowania opieki nad H. Z.. Tym samym nieaktualna stała się argumentacja referendarza, w ramach której upatruje on podstawy do odmowy uwzględnienia rozpatrywanego wniosku właśnie w braku takiego zaświadczenia.
W tym stanie rzeczy Sąd nie uznał prawidłowości rozstrzygnięcia referendarza i postanowił zaskarżone orzeczenie zmienić w zakresie wskazanym w sentencji, działając w trybie art. 260 Ppsa i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa. Sąd zważył jednakże, że skarżący – czyniąc zadość wezwaniu sądowemu - w dniu 25 maja 2018 r. uiścili kwotę 100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku. Ta okoliczność w zestawieniu z oceną ich możliwości finansowych, dała Sądowi podstawę do przyjęcia, że skarżący są w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie każdorazowo w kwocie 100 zł. W tym też wysokości skarżący w przypadku ewentualnej skargi kasacyjnej obowiązani będą uiścić wpis sądowy od tego środka zaskarżenia.