Uzasadnienie
Decyzją nr [...] z dnia 5 stycznia 2022 r., na podstawie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm., dalej: "u.ś.r."), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), oraz na podstawie upoważnienia Prezydenta Miasta S. do wydawania decyzji administracyjnych w zakresie świadczeń rodzinnych i do prowadzenia postępowania w tym przedmiocie, p.o. Zastępca Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. (dalej: "organ", "organ I instancji") uznał, że kwoty wypłacone w okresie od 1 kwietnia 2021 r. do 30 listopada 2021 r. w wysokości 15.768,00 zł M. K. (dalej: "Strona" "Skarżąca") są nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi i zobowiązał do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 15.768,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty w terminie 14 dni od dnia, kiedy decyzja stanie się ostateczna. Odsetki zostaną naliczone w dniu spłaty należności głównej.
W uzasadnieniu organ opisał ustalony stan faktyczny, a następnie przywołał podstawę normatywną rozstrzygnięcia oraz wskazał, iż w sprawie zachodzą przesłanki uznania pobranych świadczeń w w/w okresie za świadczenia nienależnie pobrane.
Organ ustalił, iż decyzją nr [...] z dnia 20 grudnia 2019 r. organ przyznał Stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem B. K. w okresie od 1 października 2019 r. do 30 czerwca 2020 r. w wysokości 1.830,00 zł miesięcznie. Opisana decyzja została zmieniona decyzją nr [...] z dnia 16 lipca 2020 r., w oparciu o art. 15h ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r., poz. 374 z późn. zm.), w ten sposób, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednakże nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Następnie decyzją nr [...] z dnia 21 grudnia 2020 r. zmieniono wysokość świadczenia (od dnia 1 stycznia 2021 r. 1.971,00 zł).
W dniu 6 grudnia 2021 r. organ pozyskał informację, iż dnia [...] lutego 2021 r. zostało wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. nowe orzeczenie o niepełnosprawności B. K., które zostało doręczone Stronie dnia 16 lutego 2021 r. i stało się prawomocne z dniem 2 marca 2021 r., co oznacza, że poprzednie orzeczenie utraciło ważność. Strona nie zgłosiła powyższego do organu.
Powyższe w ocenie organu stało się przyczyną powstania nienależnie pobranych świadczeń od kwietnia 2021 r. stosownie do przepisu art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r., ponieważ w okresie od 1 kwietnia 2021 r. do 30 listopada 2021 r. prawo do świadczenia nie przysługiwało. Końcowo organ przywołał treść art. 30 ust. 6, 7 i 9, art. 25 u.ś.r. oraz art. 15h ustawy z dnia 2 marca 2020 r. COVID-19.
Pismem złożonym osobiście w dniu 1 lutego 2022 r. Strona wniosła odwołanie od opisanej wyżej decyzji. Podkreśliła, że nie zdawała sobie sprawy z faktu, iż w wyniku uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności syna, decyzje przedłużające termin, na który przyznano prawo do świadczenia wygasają, nie zdawała sobie sprawy ze skutków niepoinformowania organu o nowym orzeczeniu. Wskazała na stan zdrowia syna oraz okoliczność codziennego dowożenia dziecka na rehabilitacje, uczestniczenia w wizytach kontrolnych. Zwróciła uwagę, że nadal spełnia przesłanki do wypłaty świadczenia, a jedynie przeoczyła przedłożenie nowego orzeczenia, nadto wszystkie środki zostały spożytkowane na rehabilitacje syna, turnusy rehabilitacyjne, sprzęty specjalistyczne.
Jednocześnie wniosła o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami, zauważając, że powyższe przeoczenie nie jest winą dziecka. Wyraziła "ogromną skruchę" oraz zapewniła o zgłaszaniu wszelkich zmian w przyszłości.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy"), działając w oparciu o art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 540) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., decyzją nr SKO.PSŚ/41.5/415/2022/2090 z dnia 2 marca 2022 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i w to miejsce orzekło:
- - w pkt 1 decyzji – ustalić kwotę nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w łącznej wysokości 19.146,80 zł na którą składa się: świadczenie pielęgnacyjne pobrane w okresie od 9 lutego 2021 r. do 30 listopada 2021 r. na podstawie decyzji nr [...] z dnia 20 grudnia 2019 r. zmienionej decyzją nr [...] z dnia 16 lipca 2020 r.,
- - w pkt 2 decyzji – zobowiązać Stronę do zwrotu w/w nienależnie pobranych świadczeń w łącznej kwocie 19.146,80 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty, w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji.
Na wstępnie uzasadnienia organ odwoławczy przedstawił aktualny stan sprawy oraz przywołał treść art. 30 u.ś.r. Następnie, po analizie akt sprawy, wskazał, iż Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2018 r. zaliczył syna Skarżącej do osób niepełnosprawnych. Orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim w/w orzeczenie z dnia [...] kwietnia 2018 r. zostało uchylone w zakresie pkt II, IV i 7 – orzeczenie to wydano do dnia 30 czerwca 2020 r.
W dniu 27 stycznia 2021 r. Strona złożyła ponowny wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. orzeczeniem z dnia [...] lutego 2021 r. zaliczył B. K. do osób niepełnosprawnych, orzeczenie wydano do dnia 28 lutego 2023 r., o czym Strona nie poinformowała Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. W ocenie Kolegium nie budzi wątpliwości, że w przypadku Strony powstały świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie pielęgnacyjne zostało wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie do niego prawa. Decyzja przyznająca świadczenie pielęgnacyjne z dnia 20 grudnia 2019 r. zmieniona decyzją z dnia 16 lipca 2020 r. wygasła z mocy prawa, z uwagi na wydanie w dniu [...] lutego 2021 r. nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Uprzednie orzeczenie o niepełnosprawności ważne do 30 czerwca 2020 r. zachowało ważność do wydania nowego orzeczenia tj. do dnia [...] lutego 2021 r.
Organ odwoławczy podkreślił, iż Stronie były znane zasady przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności wynikające z art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. - COVID-19, a zatem że orzeczenie o niepełnosprawności syna zachowuje ważność nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Nadto organ I instancji pouczył Stronę, że w przypadku zmiany sytuacji wnioskodawcy mającej wpływ na prawo do świadczeń, w tym wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności Strona jest zobowiązana do poinformowania o tym organu.
W ocenie Kolegium w sprawie zachodzą przesłanki nienależnie pobranego świadczenia określone w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., których wysokość została ustalona zgodnie z art. 17 ust. 4 u.ś.r., jako świadczenie podzielne i obejmuje okres od 9 lutego 2021 r. do 30 listopada 2021 r. W związku z powyższym, Kolegium wskazało, że organ I instancji błędnie ustalił okres i wysokość nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. W końcowej części uzasadnienia Kolegium zwróciło uwagę, że organ I instancji powinien uczynić wniosek Strony o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia przedmiotem odrębnego postępowania.
Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Potrzymała w całości uzasadnienie zawarte na etapie złożonego odwołania. Nadto zaakcentowała, że jest jej niezmiernie przykro, że taka sytuacja zaistniała, która jest dla Skarżącej bardzo trudna, wyraziła "czynny żal" i ponownie poprosiła o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Wskazała, że zwrot nienależnie pobranych świadczeń stanowi jeszcze większą "komplikację i cios" dla aktualnej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Spłata byłaby dla Skarżącej ogromnym obciążeniem, bowiem nie posiada oszczędności, a wszystkie środki przeznacza na rehabilitację syna. Skarżąca podała także, że "chciałaby przeprosić" i zaznaczyć, że "nie działała w złej wierze".
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Pismem z dnia 13 maja 2022 r. Skarżąca wniosła o przeprowadzenie rozprawy. Nadto podała, że zaskarżona decyzja odbiera całkowicie nadzieję i możliwości na dodatkową rehabilitację syna oraz zakup specjalistycznego sprzętu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 z późn zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wskazana kontrola nie oznacza jednak przejęcia przez Sąd sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).
Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.
Mając na uwadze tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd uznał, że rozstrzygnięcia organów zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa, które uzasadniało zastosowanie kompetencji kasatoryjnych.
Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 2 marca 2022 r. uchylająca decyzję organu I instancji z dnia 5 stycznia 2022 r. i ustalająca kwotę nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w łącznej wysokości 19.146,80 zł w okresie od 9 lutego 2021 r. do 30 listopada 2021 r. oraz zobowiązująca Skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Kluczową kwestią dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stało się ustalenie czy organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo uznały, że kwoty opisane w sentencji zaskarżonej decyzji są nienależnie pobranymi świadczeniami w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.
Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w szczególności regulacja art. 30 tej ustawy. Stosownie do treści ust. 1 wskazanego przepisu osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Z kolei zgodnie z ust. 2 pkt 1 za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Określona w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. podstawa uznania świadczenia za nienależnie pobrane wymaga łącznego wystąpienia następujących przesłanek: zaistniały okoliczności powodujące ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części; mimo wystąpienia tych okoliczności świadczenie rodzinne zostało wypłacone; osoba pobierająca świadczenie rodzinne była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Ustawodawca wymaga, by osoba pobierająca świadczenie miała świadomość, że czyni to w sposób nieuprawniony, a więc świadomość obowiązku powstrzymania się od odebrania wypłaty nienależnego świadczenia (zob. P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021).
Przywołana regulacja ma zastosowanie wyłącznie w przypadku stwierdzenia, że świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym, co w doktrynie, jak i orzecznictwie odróżnia się od świadczeń nienależnych. Obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego świadczenia obciąża zatem tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z tego względu istotne pozostaje dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2022 r. I OSK 1392/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 października 2021 r., z dnia 15 lipca 2022 r. II SA/Gl 281/22, P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne.
Komentarz, Lex el. 2021). Warunkiem uznania na podstawie przywołanej regulacji świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane jest zatem świadomość o braku prawa do jego pobierania, poprzedzona i wynikająca z uprzedniego pouczenia w tym przedmiocie.
Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem zostało Skarżącej przyznane na mocy decyzji nr [...] z dnia 20 grudnia 2019 r. w okresie od 1 października 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. w wysokości 1.583,00 zł miesięcznie oraz od 1 stycznia 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. w wysokości 1.830,00 zł miesięcznie (karta nr 36 akt administracyjnych). Wskazana decyzja została zmieniona decyzją z dnia 16 lipca 2020 r. nr [...], w ten sposób, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednakże nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (karta nr 46 akt administracyjnych).
Orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] uchylono orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] (zaliczające syna Skarżącej B. K. do osób niepełnosprawnych) w zakresie pkt II, IV i 7 i w to miejsce ustalono: wydanie orzeczenia do 30 czerwca 2020 r. wraz ze wskazaniem, że osoba wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (karta nr 8-10 akt administracyjnych).
W dniu 27 stycznia 2021 r. Strona złożyła ponowny wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. orzeczeniem z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...], wydanym na wniosek Strony z dnia 27 stycznia 2021 r., zaliczył B. K. do osób niepełnosprawnych, orzeczenie wydano do dnia 28 lutego 2023 r. (karta nr 60 akt administracyjnych). O powyższym Strona nie poinformowała organu I instancji, co nie było przez Stronę kwestionowane. Ustalony w sprawie stan faktyczny nie pozostawał sporny.
Uwzględniając, poczynione wyżej uwagi w zakresie konieczności ustalenia, w toku postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, czy Skarżąca w okresie wskazanym w zaskarżonej decyzji pobierała świadczenie pielęgnacyjne w sposób świadomy w tym znaczeniu, że zdawała sobie sprawę, iż świadczenie to jej nie przysługuje, a co z tym związane czy pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. było sformułowane i przedstawione w taki sposób, że zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego można przyjąć, iż miała świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2013 r., z dnia 10 września 2019 r., I OSK 1139/19), konieczna stała się szczegółowa analiza zastosowanych w sprawie pouczeń.
Jak wynika z treści przywołanych wyżej decyzji organ dokonał następujących pouczeń Skarżącej:
- - w decyzji z dnia 20 grudnia 2019 r.: "w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, wnioskodawca jest obowiązany do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne" (str. 2 decyzji, karta nr 35 akt administracyjnych),
- - w decyzji z dnia 16 lipca 2020 r.: "w przypadku uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności przed datą wskazaną w rozstrzygnięciu należy niezwłocznie poinformować o tym organ wypłacający świadczenie", a także: "w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie" (str. 2 decyzji, karta nr 45 akt administracyjnych),
- - w decyzji z dnia 21 grudnia 2020 r. – pouczenie jak w decyzji z dnia 20 grudnia 2019 r. (str. 2 decyzji, karta nr 57 akt administracyjnych).
Wymienione pouczenia znajdujące się w wydanych decyzjach, na które powołuje się organ odwoławczy, nie uwzględniają w swej treści pouczenia Strony co do utraty prawa do pobierania świadczenia.
Mianowicie, z przywołanego w każdej z w/w decyzji pouczenia opartego o art. 25 ust. 1 u.ś.r. wynika obowiązek świadczeniobiorcy poinformowania organu m.in. "o innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych". Na gruncie niniejszej sprawy okoliczność wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności dla małoletniego syna Skarżącej pozostawała bez wpływu na prawo do pobieranego świadczenia, bowiem nowe orzeczenie potwierdzało jedynie, że syn Skarżącej nadal pozostaje osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a w konsekwencji spełnia przesłankę przyznania świadczenia wynikającą z art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W takiej sytuacji, w ocenie Sądu, zasadnie Skarżąca mogła wnioskować, że wydanie nowego orzeczenia, którym nie zmieniono stopnia niepełnosprawności syna, nie stanowi zmiany mającej wpływ na prawo do pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego. Na powyższe wskazuje sama Skarżąca, podnosząc m.in. "nie zdawałam sobie sprawy z faktu, iż w wyniku uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności syna, decyzje przedłużające termin, na który przyznano mi prawo do świadczenia, wygasają", "nie miałam złej woli, nie zdawałam sobie sprawy z konsekwencji niepoinformowania Ośrodka o nowym orzeczeniu" (zażalenie z dnia 31 stycznia 2022 r.), "nie byłam świadoma konieczności przesłania nowego orzeczenia" (str. 1 skargi).
Podobnie pouczenie zawarte w decyzji z dnia 16 lipca 2020 r., które zostało oparte o przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020 r. - COVID-19, nie zawierało informacji o skutkach jakie niesie za sobą zaniechanie uczynienia zadość temu obowiązkowi. Zasadnie zwraca się uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż pouczenie powinno jednoznacznie wyjaśniać w jakich sytuacjach pobierane świadczenie staje się "nienależnie pobrane" w rozumieniu prawa, a także jakie są skutki prawne pobierania takiego świadczenia (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2013 r., I OSK 1525/12, z dnia 13 września 2017 r., I OSK 2814/16, z dnia 25 maja 2022 r. I OSK 1870/21).
Przeprowadzona w sprawie kontrola sądowoadministracyjna doprowadziła do wniosku, iż organy orzekające w sprawie nie zbadały w sposób prawidłowy czy w sprawie zachodziła sytuacja świadomego działania Skarżącej stanowiąca następstwo prawidłowego pouczenia przez organ o skutkach zaniechania poinformowania organu o wydaniu nowego roszczenia o niepełnosprawności. Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, nie podziela przedstawionych przez organy administracji publicznej skutków, jakie zostały przez organy wyprowadzone z ustalonej okoliczności, tj. zawartych w w/w decyzjach pouczeń. Organy nie rozważały kwestii, czy w istocie Skarżąca przedmiotowe świadczenie nienależnie pobrała. Organ I instancji w ogóle nie odniósł się do kwestii pouczenia Strony, ani też do oceny świadomości co do konsekwencji związanych z zaniechaniem poinformowania organu o wydaniu nowego roszczenia o niepełnosprawności, natomiast organ odwoławczy zwrócił jedynie uwagę na zawarte w kolejnych decyzjach pouczenia co do treści art. 15 h ustawy COVID-19 oraz treści art. 25 ust. 1 u.ś.r., jednak nie dokonał analizy skuteczności tego pouczenia ani też czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, czy świadczenie to miało charakter nienależnego
Sąd zważył również, iż informacja o wydaniu nowego orzeczenia, która stanowiła podstawę wydania zaskarżonych decyzji, powinna być znana organom z urzędu. Stosownie do treści art. 23b ust. 1 pkt 5 u.ś.r. organy właściwe ustalające prawo do świadczeń rodzinnych są obowiązane do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji drogą elektroniczną informacji o legitymowaniu się odpowiednim orzeczeniem wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573 i 1981),
Powyższe pozostaje w związku z zasadą prawdy obiektywnej, zawartą w art. 7 k.p.a., w myśl której w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W rezultacie, wszczęcie postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń w grudniu 2021 r., podczas gdy nowe orzeczenie wydano w lutym 2021 r., zatem po upływie ponad dziesięciu miesięcy od wystąpienia zdarzenia, z którym organ wiąże utratę prawa do świadczenia, jak słusznie podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 15 lipca 2022 r. sygn. II SA/Gl 281/22, pozostaje w sprzeczności z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego w demokratycznym państwie prawa, art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 7, art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a.
W rezultacie kontrola sądowoadministracyjna rozpoznawanej sprawy doprowadziła do stwierdzenia naruszenia art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., a także naruszenia art. 7, art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a., co miało niewątpliwy wpływ na wynik sprawy.
Powyższe stało się podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę, kierując się wskazaną przez Sąd wykładnią art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., ustali czy pobrane świadczenie pielęgnacyjne nosi znamiona nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu omawianej regulacji, względnie rozważy umorzenie postępowania w tym przedmiocie, uzasadniając swoje stanowisko stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. decyzję ją poprzedzającą.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.