Uzasadnienie
W dniu 26 października 2021 r. K. S. (dalej: "Wnioskodawczyni" lub "Skarżąca"), złożyła w C. Centrum Świadczeń w C. wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką E. K., która jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na podstawie orzeczenia wydanego przez Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności w C., nr [...] z dnia 06.02.2013 r.
W dniu 24 listopada 2021 r. po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Prezydent Miasta C. (dalej: "organ I instancji") decyzją nr [...] odmówił Wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną matkę z uwagi na fakt, iż ustalony stopień niepełnosprawności E. K. datuje się od dnia 19.08.2008 r., tj. po ukończeniu przez nią [...] roku życia co zgodnie z art. 17 ust.1b u.ś.r. wyklucza możliwość przyznania świadczenia oraz z uwagi na fakt, że E. K. pozostaje w związku małżeńskim z G. K., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (posiada stopień umiarkowany) co również wyklucza zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W dniu 8 grudnia 2021 r. Wnioskodawczyni wniosła odwołanie od ww. decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie (dalej: "Kolegium").
Decyzją z dnia 1 lutego 2022 r. nr SKO.4106.1413.2021 Kolegium utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Kolegium wskazało, że z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. akt K 38/13 przyczyna odmowy świadczenia dotycząca momentu powstania ustalonego stopnia niepełnosprawności matki Wnioskodawczyni nie może zostać uznana za prawidłową. Badając drugą przyczynę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Wnioskodawczyni Kolegium uznało, że organ I instancji prawidłowo zastosował art. 17 ust.5 pkt 2a u.ś.r. Kolegium wskazało, że z przedstawionych w sprawie dokumentów wynika, że E. K. legitymuje się orzeczeniem o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności w C., nr [...] z dnia 06.02.2013 r. Z treści orzeczenia wynika, że niepełnosprawność istnieje od 2008 r., zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 19 sierpnia 2008 r. Orzeczenie zostało wydane na stałe.
W sprawie bezspornym jest fakt, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z G. K., który legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, z dnia 27 marca 2021 r. wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. na czas określony do 31 marca 2023 r. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, złożyła K. S., która znajduje się w kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, bowiem ciąży na niej obowiązek alimentacyjny w stosunku do osoby wymagającej opieki. Z oświadczenia strony z dnia 16 listopada 2021 r. wynika, że nie podejmuje żadnych prac zarobkowych z uwagi na konieczność opieki nad matką, którą opiekuje się całą dobę z uwagi na wspólne zamieszkiwanie. Opieka polega na przygotowaniu posiłków, podawaniu leków, dbaniu o higienę osobistą matki, wyprowadzaniu na spacery.
W ocenie strony ojciec, a mąż matki nie może się nią opiekować ponieważ jest sam osobą schorowaną, niepełnosprawną i również wymaga opieki – z zaświadczenia lekarskiego z dnia 3 listopada 2021 r. znajdującego się w aktach sprawy wynika, że ma problemy z poruszaniem się i korzysta z kul łokciowych. Oświadczenie strony co do faktu i zakresu opieki strony nad matką znajduje również oparcie w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym na zlecenie C. Centrum Świadczeń przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w C..
Kolegium podzielając stanowisko organu I instancji w zakresie wystąpienia przesłanki negatywnej wymienionej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyjaśniło, że z literalnego brzmienia tego przepisu wynika, że w każdym przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. E. K. (osoba wymagająca opieki), jest żoną G. K., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność ta stanowi samoistną, ustawową przesłankę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności.
Ani organ, ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Natomiast z woli ustawodawcy tylko legitymowanie się znacznym stopniem niepełnosprawności przez współmałżonka uprawnia krewnych osoby wymagającej opieki, która pozostaje w związku małżeńskim, do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem tej opieki i rezygnacją z zatrudnienia z tego powodu.
Kolegium stwierdziło jednocześnie, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, opłacenia osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem.
Wnioskodawczyni niezadowolona z otrzymanego rozstrzygnięcia Kolegium wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W uzasadnieniu skargi podniosła, że jej ojciec nie jest w stanie opiekować się matką na co przedstawiła odpowiednie zaświadczenie lekarskie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Badana jest zatem wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Sąd nie ma zatem możliwości merytorycznego orzekania w sprawie rozstrzygniętej przez organy administracji publicznej aktami administracyjnymi poddanymi jego kontroli.
Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala zgodnie z art. 151 p.p.s.a.
Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, Sąd doszedł do przekonania, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa w sposób określony w powołanych przepisach, co uzasadnia ich uchylenie w całości.
Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie, utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. odmawiającą K. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., wnioskowanego na E. K..
Podstawę materialnoprawną prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.ś.r.".
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie zaś do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 1); nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 2); nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 3).
Z kolei w myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (pkt 2).
Natomiast z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W kontrolowanej sprawie organ I instancji uznał, że Skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie zostały spełnione warununki wynikający z art. 17 ust. 1b u.ś.r. i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. tj. niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 25 roku życia oraz współmałżonek E. K. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a posiada jedynie orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Natomiast Kolegium stwierdziło, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, którego niepełnosprawność powstała odpowiednio po ukończeniu 18 roku życia lub po ukończeniu 25 roku życia, jednakże w pełni podzieliło stanowisko organu I instancji, że w sprawie została spełniona negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., w postaci pozostawania matki skarżącej w związku małżeńskim, w przypadku, gdy współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W ocenie Sądu orzekającego w sprawie, że Kolegium prawidłowo przyjęło, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. ze względu na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wbrew stanowisku organu I instancji, w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej świadczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r., z uwagi na treść wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Następnie należy wskazać, że bezsporne w kontrolowanej sprawie jest, że Skarżąca, będąca córką E. K., mieści się w kręgu podmiotów, o których stanowi art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a więc co do zasady jest osobą, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359), powoływanej dalej jako: "k.r.o.", może ciążyć obowiązek alimentacyjny. Regulacje art. 128 k.r.o. i art. 132 k.r.o. ustalają kolejność osób zobowiązanych do alimentacji. Dlatego też przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. odczytywane w konfrontacji z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. Poza sporem w sprawie też pozostaje, że skarżąca opiekę nad matką sprawuje w sposób całodobowy – trwały, stały i ciągły. Z kolei ojciec Skarżącej, a mąż E. K., jak wynika z akt administracyjnych, ma problemy z poruszaniem się i porusza się przy pomocy kul łokciowych.
W ocenie Sądu, zaprezentowane przez Kolegium stanowisko w rozpoznawanej sprawie nie zasługuje na aprobatę. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że powołany art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. ustanawia przesłankę negatywną, która uniemożliwia przyznanie świadczenia krewnemu osoby wymagającej opieki, nawet pierwszego stopnia, jeżeli osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim i małżonek może obiektywnie sprawować opiekę. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się bowiem jednolicie, że z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego mogą skorzystać krewni spokrewnieni w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, dopiero wówczas gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym albo z uwagi na stan zdrowia nie może wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2018 r., I OSK 3539/18, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako: "CBOSA").
Należy w tym miejscu wskazać, że stosownie do art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych. W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o). Zgodnie z przepisami Kodeksu obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych (zob. art. 130, art. 60 § 1 – 3, art. 23 i art. 27 k.r.o.). Nie powinno budzić wątpliwości, że małżonkowie są rodziną i łączą ich więzy wynikające z zawarcia związku małżeńskiego polegające na wzajemnym wsparciu, wspólnym zaspokajaniu różnorodnych potrzeb, wzajemnej opiece.
Małżeństwo jest zatem podstawową komórką społeczną, która staje się "rodziną" bliższą niż krewni związani węzłami krwi (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 8 września 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 524/21, CBOSA).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, należy wskazać, że w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, takiej pomocy świadczyć. Literalne brzmienie tego przepisu wskazuje, że obiektywną przeszkodę do sprawowania opieki przez małżonka stanowi fakt legitymowania się przez niego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Sąd orzekający w sprawie, podzielając w pełni poglądy prezentowane w tej materii w orzecznictwie sądów administracyjnych, stoi na stanowisku, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie można ograniczać się, jak uczyniły to organy, jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że zobowiązanemu do alimentacji w dalszej kolejności będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym, tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.ś.r. (por. wyrok WSA w Olsztynie w wyroku z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 382/21, a także wyroki WSA w Łodzi z dnia 26 stycznia 2021 r., II SA/Łd 741/21, oraz z dnia 15 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 88/22).
Stąd też zdaniem Sądu, przy ocenie, czy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do świadczenia alimentacyjnego nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi, należy zastosować kryterium obiektywne, tzn. że dla przeciętnego obserwatora jest oczywiste, że osoba zobowiązana nie jest w stanie wypełniać obowiązku alimentacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1947/20, CBOSA). W wyroku z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2/13, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć niezależnie od faktu legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Opieranie się zatem wyłącznie na literalnym brzmieniu omawianego przepisu zostało zanegowane także przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2831/19, CBOSA.
Zauważyć przy tym należy, że Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wykładnia językowa przytoczonych przepisów narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Zdaniem NSA, formalistyczna wykładnia omawianych przepisów może doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Dlatego NSA przyjął, że formalnego ograniczenia w postaci żądania legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inny krewny (por. wyroki NSA z dnia 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1939/18 oraz z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 829/16, CBOSA).
Za zasadnością tej linii orzeczniczej opowiedział się też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 kwietnia 2020r., sygn. akt I OSK 1115/19 i z dnia 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2161/20, CBOSA, w których potwierdził, że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą jej wymagającą, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie z dalszym stopniem pokrewieństwa, sprawującej faktyczną opiekę i zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności.
W konkluzji powyższych rozważań Sąd uważa, że nielegitymowanie się przez małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie stanowi przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności, w tym przede wszystkim zstępnemu osoby wymagającej opieki, sprawującemu faktyczną opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, w sytuacji gdy małżonek osoby wymagającej opieki nie jest w stanie z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i jego woli, z uwagi na swój stan zdrowia lub wiek, skutecznie taką pomoc świadczyć osobie wymagającej opieki.
W związku z powyższym w ocenie Sądu, Kolegium przedwcześnie uznało, że w sprawie nie zostały spełnione warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i na tej podstawie niewłaściwie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika w sposób jednoznaczny czy stan zdrowia ojca Skarżącej pozwala mu lub nie na opiekę nad żoną E. K.. Z materiału dowodowego sprawy wynika jedynie, że ma problemy z poruszaniem się ponieważ korzysta z kul łokciowych. Analiza akt sprawy prowadzi do stwierdzenia, że organy w żadnej mierze nie wyjaśniły sytuacji osobistej, zdrowotnej i majątkowej męża E. K. oraz czy jest on w stanie zapewnić żonie skuteczną opiekę, mając na względzie zakres czynności koniecznych do wykonania w ramach właściwej opieki.
Wobec powyższych ustaleń należało stwierdzić, że w kontrolowanej sprawie organy nie poczyniły niezbędnych ustaleń, mających istotne znaczenie dla prawidłowości rozstrzygnięcia, czym naruszył art. 6, art. 7 i art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Uchybienia w tym zakresie stały się pochodną błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, w tym zwłaszcza art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.
Rozpatrując sprawę ponownie organy administracji będą zobowiązane do uwzględnienia dokonanej przez Sąd wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., jak również do wyjaśnienia, zgodnie z wymogami art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., okoliczności czy stan zdrowia G. K. a nie uniemożliwia mu sprawowania rzeczywistej opieki nad chorą żoną E. K.. Ustalenia w powyższym zakresie są bowiem istotne dla prawidłowego rozpatrzenia wniosku Skarżącej złożonego w kontrolowanej sprawie administracyjnej.
Z powyższych względów, Sąd uznał, że w kontrolowanej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na jej wynik, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.