Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] r. L. K. zwrócił się do Burmistrza Miasta S. o wypłacenie odszkodowania z tytułu obniżenia wartości nieruchomości - działki nr [...], położonej w rejonie przy ul. [...] w S. We wniosku wskazał, że wobec likwidacji drogi gminnej (działki nr[...]), do której przedmiotowa działka przylegała na całej długości - uchwałą z dnia [...] r., nr [...] w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta S. (Dz. Urz. Woj. Śląskiego, Nr 66, poz. 1772), działka ta utraciła dostęp do drogi publicznej i nie może być przekwalifikowana na działkę budowlaną, co tym samym znacznie obniżyło jej wartość. Podniósł także, iż przedmiotowa działka przed zatwierdzeniem miejscowego planu spełniała wszelkie warunki do zakwalifikowania jej jako budowlanej. Wnioskodawca roszczenie o odszkodowanie uzasadnił tym, iż w wyniku zawartej umowy dzierżawy, której postanowienia przewidywały możliwość nabycia przedmiotowej działki przez dzierżawcę za kwotę [...] zł, traktując wpłacone koszty dzierżawy [...] zł jako zaliczkę, wskazana wartość nie została osiągnięta. Wysokość odszkodowania ustalono na kwotę [...] zł, tj. różnicę miedzy wartością działki rolnej a budowlanej.
W odpowiedzi na powyższe Burmistrz Miasta S. pismem z dnia [...] r., nr [...] poinformował, iż dla działki nr [...] po uchwaleniu obowiązującego planu zagospodarowania nie zaistniała sytuacja o której mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 80, poz. 7171 ze zm.). Wyjaśnił także, iż w poprzednio obowiązującym planie zagospodarowania, który utracił ważność z końcem [...] r., przedmiotowa działka położona była w terenie upraw rolnych i nie przylegała w tym planie do oznaczonej drogi publicznej, zaś w okresie między [...] r. a [...] r., zgodnie z zapisami rejestru gruntów - stanowiła pastwisko.
Natomiast w aktualnie obowiązującym planie działka ta zlokalizowana jest w terenach rolniczych i nie posiada bezpośredniego dostępu do drogi publicznej. Ponadto organ podniósł, iż zgodnie z wypisem rejestru gruntów L. K. nie jest już właścicielem spornej nieruchomości, zaś uchwalenie nowego planu zagospodarowania przestrzennego nie spowodowało braku możliwości korzystania z niej lub z jej części w dotychczasowy sposób. Nadto wskazano, iż kwestia przekwalifikowania działki nr [...] i uznania działki nr [...] jako działki o przeznaczeniu drogi publicznej jest otwarta i będzie mogła być rozpatrywana przy tworzeniu następnej zmiany miejscowego planu.
Na powyższe pismo L. K. wniósł bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę (tj. pismo z dnia [...] r., sprecyzowane pismem z dnia [...] r.).
Przewodniczący Wydziału wobec skierowania skargi z pominięciem trybu przewidzianego w art. 54 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej zwanej p.p.s.a., zarządzeniem z dnia 2 grudnia 2011 r. (sygn. akt II KO/Gl 109/11) przekazał przedmiotową skargę organowi, celem nadania jej dalszego biegu zgodnie z art. 54 § 2 p.p.s.a.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując jednocześnie, iż przedmiotem skargi jest pismo, a nie decyzja, gdyż wobec tej ostatniej procedura nie przewidywała takiej formy rozstrzygnięcia. Nadto organ zwrócił uwagę, iż po stronie organu brak jest bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zaś na wszelkie pisma i wnioski skarżącemu udzielano w terminie odpowiedzi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Istotę niniejszej sprawy stanowi żądanie w przedmiocie wypłaty odszkodowania z tytułu obniżenia wartości nieruchomości na skutek uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.
Skarga jest niedopuszczalna z braku kognicji sądu administracyjnego. Niedopuszczalność taka ma miejsce m.in. wówczas, gdy skarga dotyczy aktu lub czynności nieobjętych zakresem właściwości sądu administracyjnego. Właściwość tą regulują przepisy art. 3 § 2 i 3 oraz art. 4 p.p.s.a.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej poprzez stosowanie środków określonych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej sądy administracyjne orzekają w sprawach skarg na decyzje administracyjne, a także na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty, postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, jak również inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach (art. 3 § 2 pkt 1 – 4a p.p.s.a.) oraz na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w określonych wyżej przypadkach (art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.).
Dodać wypada nadto, iż nie istnieje przepis ustawy szczególnej, który by przewidywał w rozpoznawanej sprawie sądową kontrolę (art. 3 § 3 p.p.s.a.), jak też skarga nie dotyczy sporu o właściwość z art. 4 p.p.s.a.
Kwestię realizacji uprawienia stron do wypłaty (jak również ustalenia) odszkodowania za obniżenie wartości nieruchomości spowodowane uchwaleniem miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego lub jego zmiany regulują przepisy art. 36 i 37 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Stosownie do brzmienia art. 36 ust. 1 powołanej ustawy, jeżeli w związku z uchwaleniem planu miejscowego albo jego zmianą, korzystanie z nieruchomości lub jej części w dotychczasowy sposób lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem stało się niemożliwe bądź istotnie ograniczone, właściciel albo użytkownik wieczysty nieruchomości może, z zastrzeżeniem ust. 2, żądać od gminy: 1) odszkodowania za poniesioną rzeczywistą szkodę albo 2) wykupienia nieruchomości lub jej części.
Realizacja powyższych roszczeń może również nastąpić w drodze zaoferowania przez gminę właścicielowi albo użytkownikowi wieczystemu nieruchomości zamiennej (art. 36 ust. 2 ustawy). Jednocześnie w ust. 3 powołanego przepisu wskazano, że jeżeli w związku z uchwaleniem lub zmianą planu miejscowego, wartość nieruchomości uległa obniżeniu, a właściciel albo użytkownik wieczysty zbywa tę nieruchomość i nie skorzystał z praw, o których mowa w ust. 1 i 2, może żądać od gminy odszkodowania równego obniżeniu wartości nieruchomości w wysokości ustalonej na dzień sprzedaży, z zastosowaniem przepisów o gospodarce nieruchomościami (art. 36 ust. 3 w zw. z art. 37 ust. 1 i 11 ustawy). Roszczenia z powyższego tytułu można zgłaszać w terminie 5 lat od dnia, w którym plan miejscowy albo jego zmiana stały się obowiązujące (art. 37 ust. 3 ustawy). Zgodnie z ust. 9 cytowanego przepisu, wykonanie obowiązku gminy wynikającego ze wszystkich wyżej opisanych roszczeń powinno nastąpić w terminie sześciu miesięcy od dnia złożenia wniosku, chyba że strony postanowią inaczej.
W przypadku natomiast opóźnienia w wypłacie odszkodowania lub w wykupie nieruchomości właścicielowi albo użytkownikowi wieczystemu przysługują odsetki ustawowe. Natomiast według przepisu art. 37 ust. 10 ww. ustawy spory w powyższych sprawach rozstrzygają sądy powszechne.
Powyższe oznacza zatem, iż powołany przepis art. 37 ust. 10 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w sposób wyraźny przesądza o cywilnoprawnym charakterze roszczeń odszkodowawczych właściciela nieruchomości, dla którego korzystanie z nieruchomości lub jej części w dotychczasowy sposób lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem staje się niemożliwe bądź istotnie ograniczone, lub któremu maleje wartość nieruchomości w wyniku w wyniku planistycznych działań gminy. Pogląd ten ugruntowany jest zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 23 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Gd 710/11). Odnotowania wymaga także, że w sprawach tych roszczeń wyłącznie właściwymi do orzekania są sądy powszechne, zaś postępowanie wszczęte na wniosek uprawnionej osoby nie jest postępowaniem administracyjnym i nie podlega regulacjom Kodeksu postępowania administracyjnego (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Gl 318/06).
Zatem sprawa będąca przedmiotem skargi nie ma charakteru sprawy administracyjnej, a sprawy cywilnej, a tym samym właściwym do jej rozpoznania jest sąd powszechny. Z tych wszystkich względów skarga podlega odrzuceniu z braku kognicji sądu administracyjnego na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a.