Uzasadnienie
W dniu [...] r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w M. z siedzibą w L. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stanu technicznego budynku gospodarczego znajdującego się na nieruchomości położonej w M. przy ul. [...].
W toku tego postępowania postanowieniem z dnia [...]r. nr [...], wydanym na podstawie art. 81c ust.1 i 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (tekst jednolity: Dz. U. z 2003 r. nr 207, poz. 2016 ze zm.), tenże Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego zobowiązał L. L. do przedłożenia ekspertyzy technicznej budynku gospodarczego celem ustalenia przydatności budynku do użytkowania, stwierdzenia przyczyn nieodpowiedniego stanu technicznego oraz wykazu robót niezbędnych do doprowadzenia go do stanu zgodnego z prawem. W uzasadnieniu organ nadzoru budowlanego wskazał, że na mocy postanowienia z dnia [...]r. nr [...] wydanego na podstawie art. 75 § 1 Kpa dopuszczono w niniejszej sprawie dowód z akt sprawy oznaczonej numerem [...] dotyczącej legalności wykonania muru oporowego wraz z podwyższeniem terenu na sąsiedniej nieruchomości należącej do A. P. W trakcie postępowania ustalono, że budynek stanowiący własność L. L. znajduje się w nieodpowiednim stanie technicznym.
Zgodnie zaś z art. 61 Prawa budowlanego właściciel lub zarządca obiektu budowlanego jest obowiązany utrzymywać i użytkować obiekt w stanie zgodnym z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz utrzymywać go w należytym stanie technicznym i estetycznym, nie dopuszczając do nadmiernego pogorszenia jego właściwości użytkowych i sprawności technicznej.
W zażaleniu na to postanowienie L. L. wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu podniósł, że budynek gospodarczy został wybudowany ponad [...] lat temu i nigdy nie był zalewany podczas opadów deszczu. Do stopniowego pogorszenia stanu technicznego wspomnianego budynku doszło dopiero po wykonaniu muru oporowego i podniesieniu terenu przez właściciela nieruchomości sąsiedniej – A. P. Pomimo rozstrzygnięć wydanych przez organy nadzoru budowlanego właściciel sąsiedniej działki nie podjął żadnych kroków zmierzających do zmiany istniejącego stanu rzeczy, skutkiem czego stan techniczny budynku gospodarczego jest bardzo zły. Składający zażalenie podkreślił, iż nie ponosi winy za zaistniały stan rzeczy, a wobec tego kwestionuje zasadność obciążenia go kosztami będącymi następstwem działań osoby trzeciej.
[...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. postanowieniem z dnia [...]r. nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 141 § 1 i 2 i art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 81 c ust. 1 i 2 ustawy Prawo budowlane, utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że zaskarżone postanowienie jest środkiem dowodowym w postępowaniu administracyjnym dotyczącym oceny stanu technicznego budynku znajdującego się na nieruchomości przy ul. [...] w M. Niniejsze postępowanie pozostaje w związku z postępowaniem dotyczącym legalności wykonania muru oporowego i podwyższenia terenu na działkach nr [...] i [...] należących do A. P. Ponieważ art. 61 Prawa budowlanego nakłada na właściciela nieruchomości określone obowiązki, zaś stan techniczny budynku gospodarczego należącego do L. L. nie odpowiada ustawowym kryteriom, należało więc zastosować przepis art. 81 c ustawy Prawo budowlane i nałożyć na niego obowiązek przedstawienia stosownej ekspertyzy technicznej. W końcowej części uzasadnienia organ odwoławczy przywołał treść art. 144 Kodeksu cywilnego nakładającego na właściciela nieruchomości obowiązek powstrzymywania się od działań, które zakłócałyby korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę wynikającą ze społeczno – gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych, wskazując zarazem, że jego naruszenie może skutkować zainicjowaniem postępowania przed sądem powszechnym.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach L. L. wniósł o uchylenie w całości postanowienia [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K..z dnia [...]r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Skarżący ponownie podkreślił, iż zły stan techniczny należącego doń budynku gospodarczego jest wynikiem działań sąsiada – A. P., a organy nadzoru budowlanego znały przyczynę tego stanu rzeczy. Działanie tych organów skarżący traktuje jako wyraz niemocy wobec braku możliwości wyegzekwowania obowiązku doprowadzenia nieruchomości do stanu zgodnego z prawem przez sąsiada. W tym stanie rzeczy to organy powinny podjąć starania mające na celu przywrócenie stanu zgodnego z prawem, a nie wskazywać mu możliwość wystąpienia z roszczeniem o ochronę cywilnoprawną.
W odpowiedzi na skargę [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. wniósł o jej oddalenie. Organ przywołał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia akcentując przy tym, że obowiązek utrzymania budynku w należytym stanie technicznym ciąży na jego właścicielu. Argumenty skarżącego dotyczące działań właściciela sąsiedniej nieruchomości mogą ewentualnie odnieść skutek w postępowaniu przed sądem powszechnym, a na gruncie postępowania toczącego się przed organami nadzoru budowlanego nie zasługiwały na uwzględnienie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Trafnie zauważa organ nadzoru budowlanego, że na właścicielu lub zarządcy obiektu budowlanego ciąży obowiązek użytkowania tego obiektu w sposób zgodny z przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz utrzymywanie obiektu w należytym stanie technicznym i estetycznym nie dopuszczając do nadmiernego pogorszenia jego właściwości użytkowych i sprawności technicznej. Wynika to wprost z treści art. 61 w związku z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 ze zm.). W razie zaś stwierdzenia naruszeń w tym zakresie organ nadzoru budowlanego wyposażony został w uprawnienie do nakazania, w drodze decyzji, usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości w określonym terminie, organ ten może również zakazać użytkowania tego obiektu lub jego części do czasu usunięcia nieprawidłowości (art. 61 ust. 1 i 2 ustawy Prawo budowlane).
W toku prowadzonego postępowania organ nadzoru budowlanego może zaś nałożyć na właściciela lub zarządcę nieruchomości, w drodze postanowienia, obowiązek przedłożenia na ich koszt odpowiednich ocen technicznych lub ekspertyz, tyle tylko, że stosownie do art. 81 c ust. 2 ustawy Prawo budowlane następuje to w razie powstania uzasadnionych wątpliwości co do stanu technicznego obiektu budowlanego. Z regulacji tej wynika, że korzystanie przez organ ze środka dowodowego w postaci nałożenia obowiązku dostarczenia ocen lub ekspertyz nie jest dowolne, wydanie takiego postanowienia nie może nastąpić tylko z tego powodu że wszczęto postępowanie w stosunku do stanu technicznego obiektu budowlanego. Nakazanie dostarczenia ocen lub ekspertyz następuje bowiem w przypadku powstania "uzasadnionych" wątpliwości co do stanu technicznego obiektu budowlanego.
W rozpoznawanej sprawie, jak to wynika z pisemnych motywów zaskarżonego postanowienia, organ nawet nie wskazał, z jakich powodów nakłada na skarżącego obowiązek dostarczenia na jego koszt ekspertyzy technicznej budynku gospodarczego. Co prawda organ pierwszej instancji po wszczęciu postępowania dopuścił dowód z akt innej sprawy administracyjnej nr [...] dotyczącej legalności wykonania na sąsiedniej działce muru oporowego wraz z podwyższeniem terenu, co mogłoby sugerować, że materiał dowodowy zgromadzony w tamtej sprawie świadczy o tym, że stan techniczny przedmiotowego budynku gospodarczego jest nieodpowiedni. Jednakże skoro organ zdecydował się na skorzystanie z materiału dowodowego z tamtej sprawy, w pierwszej kolejności należało go poddać gruntownej ocenie w zakresie niezbędnym do przedmiotu postępowania w niniejszej sprawie, a dopiero potem rozważyć, czy zachodzi potrzeba skorzystania z dodatkowego środka dowodowego w postaci nałożenia obowiązku dostarczenia ekspertyzy technicznej.
Zgodnie z tym co już zauważono, samo wszczęcie postępowania nie uprawnia jeszcze do wydania takiego postanowienia dowodowego. Okazać się bowiem mogło, że przeprowadzone dotychczas dowody w powołanej sprawie nie stwarzają podstaw do przyjęcia, że zachodzą uzasadnione wątpliwości co do stanu technicznego budynku gospodarczego.
Stwierdzić więc należy, że zawarty w aktach sprawy administracyjnej nr [...] materiał dowodowy stwarza podstawy do poczynienia ustaleń co do aktualnego stanu technicznego budynku gospodarczego na działce skarżącego, co więcej, jaka jest przyczyna takiego stanu rzeczy. Zwrócić jedynie należy uwagę na ustalenia wynikające z przeprowadzonych oględzin z obszerną dokumentacją fotograficzną. Swemu stanowisku organ dał wyraz w postanowieniu z dnia [...]r. o wstrzymaniu robót budowlanych, a następnie w decyzji z dnia [...]r. o nakazaniu A.i P. – właścicielowi sąsiedniej działki rozbiórki muru oporowego i przywróceniu do stanu poprzedniego działek sąsiadujących m.in. z działką skarżącego nadając tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności (ostateczna decyzja wydana przez [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego jest przedmiotem skargi wniesionej do Sądu, sygn. akt II SA/Gl 1016/07).
Słusznie zatem zarzuca skarżący, iż w tej sytuacji nałożenie na niego obowiązku dostarczenia ekspertyzy technicznej budynku gospodarczego, co wiąże się z poniesieniem kosztów, na obecnym etapie postępowania nie znajduje uzasadnienia. Organ nie wykazał bowiem, że zachodzą uzasadnione wątpliwości w rozumieniu art. 81 c ust. 2 ustawy Prawo budowlane co do stanu technicznego tego budynku przeciwnie, materiał dowodowy w równolegle prowadzonej innej sprawie przemawia za tym, że ustalony jest stan techniczny budynku.
Z tych więc powodów nie mogły się ostać w obrocie prawnym zarówno zaskarżone postanowienie, jak i utrzymane nim w mocy postanowienie organu pierwszej instancji jako wydane z naruszeniem wskazanego przepisu, stanowiącego podstawę prawną tych rozstrzygnięć. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł więc o uchyleniu obu postanowień na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Stosownie do wyniku sprawy orzeczono, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu, a rozstrzygnięcie w tym zakresie utraci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku (art. 152 P.p.s.a.). Skarżący zwolniony był od kosztów sądowych, stąd nie orzeczono o kosztach postępowania.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy w pierwszej kolejności organ nadzoru budowlanego podda ocenie materiał dowodowy zgromadzony w sprawie dotyczącej legalności robót budowlanych wykonanych na sąsiedniej nieruchomości, które doprowadziły – w ocenie organu – do złego stanu technicznego budynku gospodarczego. Z uwagi na upływ czasu zajdzie potrzeba przeprowadzenia oględzin terenu działki skarżącego i usytuowanego na niej budynku gospodarczego, co zostanie utrwalone protokołem z tej czynności. Dopiero gdyby materiał dowodowy nie pozwalał na wyprowadzenie jednoznacznych wniosków co do stanu technicznego budynku gospodarczego, umożliwi to organowi skorzystanie ze środka, o którym mowa w art. 81 c ust. 2 ustawy Prawo budowlane.