Uzasadnienie
Prezydent Miasta G. decyzją z dnia [...] r. nr [...], zezwolił Zakładowi Energetycznemu w G. na wejście w teren nieruchomości, m.in. działki nr 1 (obecnie nr 2 i 3), celem przeprowadzenia linii 110 kV R.-S..
Wnioskiem z dnia 5 października 2016 r. M. B. i B. B. jako współwłaścicielki powyższej nieruchomości wystąpiły do Prezydenta Miasta G. o ustalenie odszkodowania z powodu zmniejszenia jej wartości w związku z ograniczeniem prawa własności na skutek wzniesienia linii energetycznej o długości ok 80m.
Następnie na wezwanie organu celem wykazania uprawnienia B. B. do wystąpienia o odszkodowanie, jej pełnomocnik nadesłał odpis ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w G. z dnia [...] r. sygn. akt [...] oraz aktu notarialnego Rep. A [...] – umowy darowizny.
Z kolei "A" SA Oddział w G. pismem z dnia [...] r. na wezwanie organu podał, że w archiwach Spólki nie odnaleziono dokumentów potwierdzających ustalenie i wypłacenie odszkodowania na rzecz ówczesnych właścicieli działki – E. B. i M. B..
W tym stanie rzeczy Prezydent Miasta G. postanowieniem z dnia [...] r., działając na podstawie art. 61 a § 1 kpa w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 124 i art. 128 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.) oraz art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. nr 10, poz. 67), orzekł o odmowie wszczęcia postępowania z wniosku B. B. w sprawie ustalenia na jej rzecz odszkodowania odpowiadającego udziałowi w ½ współwłasności w powyższej nieruchomości.
W uzasadnieniu organ I instancji podał, że w wyniku postępowania wyjaśniającego odszukano akta archiwalne sprawy. Podjęto też kroki celem ustalenia, czy wnioskodawczyni posiada legitymację do wystąpienia z przedmiotowym roszczeniem. W dacie wywłaszczenia przedmiotowa działka stanowiła współwłasność M. B. i E. B.. Natomiast B. B. nabyła swój udział na mocy umowy darowizny z dnia [...] r. od J. C., która nabyła udział E. B. na podstawie ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w G. dnia [...] r. Organ administracji podał, że co prawda w § 4 umowy darowizny, J. C. przekazała na B. B. prawa i obowiązki związane z darowanym udziałem, lecz w § 6, strony zgodnie oświadczyły, że wartość nieruchomości obniżona została o linię wysokiego napięcia, biegnącą przez środek nieruchomości, uniemożliwiającą racjonalną zabudowę. Zdaniem organu, dowodzi to, że wnioskodawczyni nabyła udział we współwłasności nieruchomości o wartości obniżonej o szkody związane z istniejącą na gruncie infrastrukturą energetyczną, a nie – uprawnienie do domagania się odszkodowania.
Dla poparcia stanowiska organ I instancji odwołał się do poglądów wyrażonych w orzecznictwie (wyroki WSA w Łodzi z dnia 16 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 177/15, WSA w Poznaniu z dnia 14 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Po 180/15).
W zażaleniu na powyższe postanowienie B. B. domagała się jego uchylenia. Zarzuciła, że wbrew stanowisku organu, na mocy umowy darowizny zostały na nią scedowane wszelkie prawa i obowiązki wynikające z własności nieruchomości, również w zakresie roszczeń o uzyskanie odszkodowania. Zapis § 6 umowy odnosi się bowiem wyłącznie do wymiaru podatku od spadku i darowizn.
Uwzględniając zażalenie organ odwoławczy zaskarżonym postanowieniem na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchylił postanowienie organu I instancji. Zdaniem Wojewody, skoro wnosząca podanie powołała się na swój interes prawny, ustalenie zasadności żądania może nastąpić wyłącznie w toku postępowania. Nadto, niedopuszczalna jest odmowa wszczęcia postępowania w wyniku oceny materiału sprawy, jak to uczynił organ I instancji. Stąd też postanowienie organu jest wadliwe, a organ ten winien rozpatrzyć wniosek o ustalenie odszkodowania w trybie art. 129 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Skargę na postanowienie ostateczne wniósł "A" S.A w G. domagając się jego uchylenia i zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Skarżący zarzucił błędną wykładnię art. 61 a kpa, z powodu przyjęcia, że postępowanie wyjaśniające organu I instancji zmierzające do ustalenia legitymacji czynnej, stanowiło w istocie merytoryczne odniesienie się do złożonego wniosku. Przepis ten nakłada zaś na organ obowiązek ustalenia, czy osoba występująca z żądaniem, ma przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa. W niniejszej sprawie wymagało to zbadania okoliczności nabycia udziału w nieruchomości, objętej decyzją wywłaszczeniową. W wyniku podjętych kroków organ I instancji zasadnie orzekł o odmowie wszczęcia postępowania z braku legitymacji po stronie wnioskodawczyni, co uniemożliwiało nadanie sprawie dalszego biegu.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
Rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie jest uzasadniona.
Brak było bowiem podstaw do odmowy wszczęcia postepowania w sprawie ustalenia odszkodowania na rzecz uczestniczki B. B. jako współwłaścicielki przedmiotowej nieruchomości. Przepis art. 61 a § 1 kpa, wymienia dwie odrębne przesłanki. Mianowicie, odnosi się do przypadku złożenia podania przez osobę niebędącą stroną (przeszkoda podmiotowa) oraz do sytuacji, gdy z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte (przeszkoda przedmiotowa). W niniejszej sprawie organ I instancji odmówił wnioskodawczyni statusu strony, tj. osoby uprawnionej do żądania odszkodowania z tytułu obniżenia wartości nieruchomości, której jest współwłaścicielką. Prawidłowo jednak organ odwoławczy orzekł o uchyleniu postanowienia. Przepis art. 61 a § 1 kpa, może mieć bowiem zastosowanie jedynie w oczywistych przypadkach, gdy wnioskodawca w ogóle nie powołuje się na własny interes prawny i kwestia ta jest oczywista.
Jeżeli wnoszący podanie powołuje się na swój interes prawny, ustalenie zasadności żądania może nastąpić wyłącznie w toku postępowania, przy zapewnieniu wnioskodawcy prawa do czynnego udziału. Rozważanie przez organ administracji interesu prawnego poza ramami postępowania administracyjnego, jest sprzeczne z zasadą demokratycznego państwa prawa. Wprowadzona regulacja nie może podważać takich wartości. Działań, które wymagają przeprowadzenia złożonego procesu wykładni prawa materialnego oraz ustaleń faktycznych, nie można podejmować poza formami postępowania (vide: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, 11 wydanie, Wyd. C.H. Bech, W-wa 2011, str. 296-297). Tego rodzaju przypadek zachodzi zaś niewątpliwie w niniejszej sprawie.
Co więcej, organ I instancji wezwał wnioskodawczynię do wykazania uprawnienia do wystąpienia o odszkodowanie, a następnie dokonał analizy stanu prawnego i oceny, czy jest ona osobą uprawnioną w świetle art. 129 ust. 5 pkt 5 w zw. z art. 124 i art. 128 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Podjęte przez organ I instancji czynności procesowe świadczą wprost o istnieniu wątpliwości oraz wdrożeniu postępowania dowodowego. Jedynie z tych powodów organ administracji nie był władny do wydania postanowienia w trybie art. 61 a kpa, skoro w istocie postępowanie to zostało wszczęte. Jeżeli po analizie zebranego materiału dowodowego organ doszedłby do wniosku, że odszkodowanie nie przysługuje z braku przymiotu strony w rozumieniu art. 28 kpa, w takim stanie rzeczy zachodziłyby podstawy do wydania decyzji odmownej, czyli rozstrzygającej żądanie co do istoty zgodnie z art. 104 § 1 kpa.
Na tym etapie postępowania brak podstaw do przesądzenia kwestii, czy wnioskodawczyni jest uprawniona do otrzymania odszkodowania, gdyż nabyła nieruchomość po wybudowaniu przedmiotowej linii energetycznej, a zatem o obniżonej już wartości. Przywołane przez organ orzecznictwo sądowoadminstracyjne nie dotyczy jednak okoliczności faktycznych niniejszej sprawy. Z treści aktu notarialnego – umowy darowizny (§4), wynika, że na wnioskodawczynię przeszły prawa i obowiązki wynikające z własności nieruchomości. Wymaga to oceny, czy stanowi to przejście także uprawnienia o odszkodowanie z tytułu obniżenia wartości nieruchomości. Zapis § 6 umowy, nie stanowi bowiem żadnych ograniczeń w tym względzie na co trafnie wskazała wnioskodawczyni w zażaleniu.
Stąd też postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania naruszało art. 61 a kpa. Prawidłowo zatem organ odwoławczy wskutek zażalenia wnioskodawcy uchylił postanowienie organ I instancji, co obliguje ten organ do merytorycznej oceny zasadności żądania w zakresie ustalenia i wypłaty odszkodowania.
Zatem skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.). Rozpoznanie sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym uzasadniały przepisy art. 115 pkt 3 i art. 120 cyt. ustawy.