Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2016 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach po rozpoznaniu wniosku P. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy.
W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że w nadesłanym druku formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca podała, że wraz z żoną zamieszkuje w lokalu mieszkalnym o pow. 51 m2. W skład ich majątku wchodzi również nieruchomość rolna o pow. 72 arów i 86 m2. Wnioskodawca nie posiada żadnego innego majątku, a jego dochód wraz z małżonką z tytułu świadczeń emerytalnych wynosi około 2473 zł netto miesięcznie. Na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca nadesłał szereg dokumentów dotyczących jego dochodów oraz poziomu i struktury wydatków. Wynika z nich, iż bieżące, udokumentowane wydatki strony kształtują się na poziomie 1100 zł (822 zł opłata za mieszkanie – czynsz, dostawy wody, odbiór ścieków, ogrzewanie itp.; 75 zł w ujęciu miesięcznym za gaz; 25 zł za usługi telekomunikacyjne oraz 151 zł za energię elektryczną). Pozostałe środki strona przeznacza, wedle oświadczenia, na zakup żywności – ze względu na schorzenia wymaga szczególnej diety, środki czystości, zakup energii elektrycznej gazu i dostaw wody.
Referendarz wskazał, że wnioskodawca pomimo wezwania nie nadesłał żadnych dokumentów które pozwoliłyby chociażby częściowo potwierdzić te informacje – zwłaszcza w zakresie bardzo dużych wydatków na żywność. Zaznaczono, że jeżeli nie dysponował rachunkami za żywność lub lekarstwa, do uprawdopodobnienia tej okoliczności wystarczyło przesłanie kopii chociażby fragmentarycznej dokumentacji medycznej, która pozwoliłaby potwierdzić twierdzenia skarżącego.
W ocenie referendarza skarżącego będzie stać na poniesienie pozostałych kosztów sądowych – sprowadzających się do ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł oraz samodzielnego skorzystania z usług fachowego pełnomocnika.
W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia 15 grudnia 2016 r. domagając się jego zmiany i kwestionując ustalenia poczynione przez referendarza sądowego. Do sprzeciwu skarżący dołączył nastęujące dokumenty: zaświadczenie lekarskie stwierdzające, że skarżący jest w stałym leczeniu poradnii specjalistycznych i wymaga stosowania odpowiedniej diety, przykładowy jadłospis osób chorych na [...] oraz zaświadczenie wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdzające wysokość wypłacanego małżonce skarżącego świadczenia emertalnego, po dokonanych potrąceniach – w wysokości 777,46 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje
Wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony przez skarżącą wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r. - art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r., o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. w obecnie obowiązującym brzmieniu, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy - art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy.
Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.).
Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze. zm).
Przepis art. 199 p.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 §1 p.p.s.a. może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym.
Przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia fachowego pełnomocnika oraz zwolnienia od kosztów sądowych może nastąpić wobec osoby fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).
Jak wynika z treści powołanych przepisów, jedynym kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku.
W ocenie Sądu skarżący P. G. nie wykazał w sposób dostateczny i przekonujący, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Mając na uwadze sytuację materialną skarżącego uznano, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego przezeń wniosku, albowiem jego sytuacja materialna nie jest na tyle ciężka, aby uzasadnionym było zwolnienie go od kosztów sądowych i przyznanie fachowego pełnomocnika.
P. G. wraz z żoną uzyskuje stały miesięczny dochód w wysokości około 3.269 zł, natomiast jego stałe miesięczne wydatki kształtują się na poziomie około 1.100 zł. W świetle powyższego zestawienia nie sposób uznać, że sytuacja materialna skarżącego, nawet przy przyjęciu, że jest on zobowiązany do stosowania odpowiedniej diety, jest na tyle ciężka, aby koniecznym było przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12, LEX nr 1274301).
Mając powyższe na uwadze wskazać należy, iż sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zadeklarowany przez skarżącego miesięczny dochód rodziny nie jest na tyle niski, aby konieczne było korzystanie z pomocy Państwa w uiszczeniu kosztów postępowania. Przyjąć należy, że przy rozsądnym gospodarowaniu, powinien on umożliwiać nie tylko zabezpieczenie środków na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb, ale również pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Prawo pomocy, jak wyżej podniesiono, jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Stały dochód pozwala bowiem na zaplanowanie wydatków, w tym również tych, dotyczących toczącego się przed sądem postępowania.
Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Sygn. akt II SA/GI 834/16