Uzasadnienie
Decyzją z dnia 5 stycznia 2023 r. nr [...], wydaną z upoważnienia Wójta Gminy G. (dalej: "organ pierwszej instancji"), na podstawie art. 1, art. 2, art. 3 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r., poz. 1692 z późn. zm.) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") odmówiono B. L. (dalej: "Strona", "Skarżąca") przyznania prawa do dodatku węglowego.
W uzasadnieniu organ podał, iż w dniu 23 listopada 2022 r. wpłynął wniosek Strony o wypłatę dodatku węglowego. Do wniosku dołączono deklarację z dnia 14 września 2022 r., w której wykazano kocioł na paliwo stałe jako źródło zainstalowane, eksploatowane oraz kocioł gazowy jako źródło zainstalowane, eksploatowane, a także wskazano funkcje. W systemie widnieje również deklaracja z dnia 30 czerwca 2022 r., w której dla kotła na paliwo stałe zaznaczono funkcje ogrzewania wody, a w pozycji kocioł gazowy - ogrzewanie centralne domu.
W wyniku wywiadu przeprowadzonego w dniu 7 grudnia 2022 r. ustalono, iż budynek ogrzewany jest piecem węgłowym, a Strona prowadzi odrębne gospodarstwo domowe.
Zdaniem organu dokonana przez Stronę zmiana deklaracji po dniu 11 sierpnia 2022 r. skutkuje jednak odmową przyznania dodatku węglowego.
Decyzja została doręczona w dniu 10 stycznia 2023 r.
Strona w dniu 24 stycznia 2023 r. złożyła odwołanie od opisanej wyżej decyzji wskazując, że deklaracja do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (dalej: "CEEB") została oddana 30 czerwca 2022 r. Następnie prosząc o kopie ww. deklaracji, potrzebnej do złożenia wniosku w niniejszej sprawie, poinformowano Stronę, że deklarację CEEB należy uzupełnić, brak było wskazania ilości pieców oraz ich zainstalowania. Deklaracja została zarejestrowana z nową datą. Strona nie zgodziła się z twierdzeniem organu, że deklaracja oddana była po terminie. Zauważyła także, że przeprowadzona kontrola, w ramach której stwierdzono, że budynek opalany jest piecem węglowym, nie wykazała żadnych nieprawidłowości.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 1 marca 2023 r. nr SKO.IV/424/683/2023, na podstawie art. 17 i art. 18 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. 2018 r., poz. 540), art. 2 ustawy o dodatku węglowym oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczas przeprowadzone w sprawie czynności, przywołał podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia, a następnie wskazał na złożoną przez Stronę deklarację do CEEB z dnia 30 czerwca 2022 r., w której podano źródła ciepła eksploatowane: piec gazowy pełniący funkcję centralnego ogrzewania (c.o.). i kocioł na paliwa stałe pełniący funkcję c.w.u. oraz jej korektę. Wskazał, iż w deklaracji z 30 czerwca 2022 r. Strona nie podała jako źródła ciepła pieca na paliwo stałe.
Organ odwoławczy argumentując rozstrzygnięcie wyjaśnił, iż jeżeli dokonano modyfikacji złożonej deklaracji po 11 sierpnia 2022 r., a która to korekta spowodowała uzyskanie uprawnienia do wypłaty dodatku węglowego, wówczas przedmiotowe świadczenie nie powinno być przyznane. Z kolei, jeżeli modyfikacja dokonana po dniu 11 sierpnia 2022 r. nie wpłynęła na uzyskanie uprawnienia do dodatku węglowego - świadczenie to może być przyznane.
W rozpoznawanej sprawie korekta dotyczyła natomiast głównego źródła ciepła.
Decyzja została doręczona w dniu 20 marca 2023 r,
Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc w dniu 17 kwietnia 2023 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wyrażając niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia. Podkreśliła, że w budynku prowadzone są dwa niezależne gospodarstwa domowe, a przeprowadzone dwie kontrole potwierdziły posiadanie pieca na paliwo stałe.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z uzasadnieniem jak w treści zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ odwoławczy podkreślił, że odmowa przyznania dodatku nastąpiła z uwagi na fakt, iż w deklaracji CEEB nie został wskazany rodzaj paliwa.
W dniu 23 sierpnia 2023 r. do akt wpłynęło pismo pełnomocnika Skarżącej, w którym pełnomocnik sprecyzował wnioski skargi, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie dodatku zgodnie z wnioskiem, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).
W odniesieniu do wniosku strony skarżącej odnotowania wymaga, iż wskazana kontrola nie oznacza jednak przejęcia przez sąd sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia.
Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.
Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 1 marca 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji – Wójta Gminy G. z dnia 5 stycznia 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego.
Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym. Stosownie do treści art. 2 ust. 1 tej ustawy dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3).
Stosownie natomiast do treści art. 2 ust. 9 ustawy o dodatku węglowym, wniosek o wypłatę dodatku węglowego składa się w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. Wnioski o wypłatę dodatku węglowego złożone po dniu 30 listopada 2022 r. pozostawia się bez rozpoznania (ust. 10), jednakże w takiej sytuacji rozważenia wymagałaby regulacja ust. 15f tego przepisu. W niniejszej sprawie Skarżąca w dniu 23 listopada 2023 r. złożyła wniosek o wypłatę dodatku węglowego. Na organie spoczywał zatem obowiązek ustalenia, czy w sprawie zaistniały okoliczności będące warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia.
Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, że deklaracja dotycząca źródeł ciepła i źródeł spalania paliw została złożona w dniu 30 czerwca 2022 r., w treści której Skarżąca wymieniła jako źródło ciepła: "kocioł na paliwo stałe z ręcznym podawaniem paliwa /zasypowy" z funkcją c.w.u.; "kocioł gazowy/ bojler gazowy/ podgrzewacz gazowy przepływowy/ kominek gazowy" z funkcją c.o.; "pompa ciepła" z funkcją c.w.u.
Następnie w dniu 14 września 2022 r. złożyła korektę deklaracji wskazując: 1 zainstalowane i eksploatowane źródło ciepła – "kocioł na paliwo stałe z ręcznym podawaniem paliwa /zasypowy" z funkcją c.o. i c.w.u.; 1 zainstalowane i eksploatowane źródło ciepła –"kocioł gazowy/ bojler gazowy/ podgrzewacz gazowy przepływowy/ kominek gazowy" z funkcją c.o. i c.w.u.
W treści wniosku inicjującego niniejsze postępowania Skarżąca w ramach głównych źródeł ogrzewania wymieniła: kocioł na paliwo stałe.
Jak wynika z przeprowadzonego w dniu 8 grudnia 2022 r. wywiadu środowiskowego, Skarżąca prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, zajmuje parter budynku, który opalany jest piecem węglowym współdzielonym z córką.
Odmowa przyznania dodatku węglowego została oparta o dokonanie przez Skarżącą korekty złożonej deklaracji do CEEB po dniu 11 sierpnia 2022 r., w ocenie organów rozpoznających sprawę zmiana głównego źródła ciepła poprzez złożenie korekty deklaracji nie uzasadnia przyznania dodatku węglowego. Skarżąca natomiast odnosząc się do tej argumentacji podała, że deklaracja została złożona w terminie, a przeprowadzona kontrola potwierdziła odrębność lokalu oraz eksploatowane źródło ciepła w budynku.
Stanowisko organów nie mogło zyskać akceptacji w świetle rozwiązań wprowadzonych do ustawy o dodatku węglowych na skutek kolejnych nowelizacji istotnych z punktu widzenia przedmiotu niniejszej sprawy.
W toku prowadzonego w sprawie postępowania, doszło bowiem do istotnych zmian przepisów ustawy o dodatku węglowym.
Na gruncie rozpoznawanej sprawy uwagi wymaga dodany mocą art. 50 pkt 1 lit. g ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r., poz. 1967, obowiązujący od 20 września 2022 r.), w art. 2 ustawy o dodatku węglowym - ust. 15a. Z regulacji tej wynika, że weryfikacja wniosku o wypłatę dodatku węglowego ma charakter wszechstronny, nie polega wyłącznie na sprawdzeniu danych ujętych w centralnej ewidencji emisyjności budynków do dnia 11 sierpnia 2022 r. W niniejszej sprawie dokonane w toku przeprowadzonego wywiadu ustalenia potwierdziły eksploatowane źródło ciepła w przedmiotowym budynku, a ustalenia te nie były kwestionowane.
Zwrócić należy również uwagę na kolejną nowelizację ustawy o dodatku węglowym dokonaną na mocy ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2236), obowiązującą od 3 listopada 2022 r. Na skutek tej nowelizacji w art. 2 ustawy o dodatku węglowym, stosownie do treści art. 26 pkt 1 lit. b ustawy nowelizującej z 27 października 2022 r., dodano ust. 15f i ust. 15g. W treści wprowadzonych regulacji określono, iż w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do tego dodatku. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się (ust. 15f).
Dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust.
1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, dokonywany jest przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji (ust. 15g).
Odnotowania również wymaga, iż kolejne nowelizacje ustawy o dodatku węglowym jasno wskazują, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, poprzez odformalizowanie procedury przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie, a w szczególności do ustalenia rzeczywistego źródła ciepła wykorzystywanego w jej gospodarstwie domowym (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 maja 2023 r. sygn. II SA/Gl 210/23). Cel tych przepisów polega więc niewątpliwie na zapewnieniu jak najszerszego dostępu do przedmiotowego świadczenia pieniężnego gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe.
Nie sposób przy tym pominąć, iż w świetle wspomnianych regulacji dodatek węglowy może zostać przyznany także osobie, która nie złożyła wniosku o jego wypłatę, a spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, o czym stanowi art. 2 ust. 15f tej ustawy, jak również osobie, w przypadku której główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania jej gospodarstwa domowego jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1, zgodnie z zapisem art. 2 ust. 15g tej ustawy. Takie stanowisko przedstawiono również w orzecznictwie sądów administracyjnych, m.in. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu: z dnia 9 marca 2023 r. sygn. II SA/Op 360/22, z dnia 13 kwietnia 2023 r. sygn. II SA/Op 74/23, wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: z dnia 8 maja 2023 r. sygn. III SA/Kr 27/23, z dnia 12 maja 2023 r. sygn. III SA/Kr 232/23, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 31 maja 2023 r. sygn. II SA/Gl 301/23.
Nie budziło zatem wątpliwości Sądu, że dodatek węglowy tym bardziej może zostać przyznany osobie, która zgłosiła ww. źródło ogrzewania do ewidencji w trybie korekty wcześniej złożonej deklaracji, nawet w sytuacji, gdy dokonała tego po dniu 11 sierpnia 2022 r., jak miało to miejsce na gruncie rozpoznawanej sprawy, o ile w toku postępowania potwierdzono, że spełnia warunki jego przyznania określone w ustawie.
Ustawodawca w wyniku nadanego, na skutek omówionych wyżej nowelizacji, brzmienia przepisów ustawy o dodatku węglowym, obliguje organ orzekający do ustalenia rzeczywistego rodzaju źródła ciepła stosowanego przez gospodarstwo domowe osoby ubiegającej się o świadczenie, które to ustalenia powinny zostać dokonane przy użyciu wszelkich dostępnych środków dowodowych, przy uwzględnieniu art. 2 ust. 15a ustawy o dodatku węglowym, w sposób wnikliwy, dokładny i wyczerpujący, czyniący zadość zasadzie prawdy obiektywnej.
W świetle powyższego nie można było podzielić stanowiska organu odwoławczego, by wiążące dla rozpoznania sprawy były jedynie dane z deklaracji złożonej przed upływem ustawowego terminu, gdy złożona przez Stronę korekta dotyczyła głównego źródła ciepła w zgłaszanym budynku (str. 3 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). W tym zakresie zasadne pozostają zarzuty skargi. Bez wątpienia w sprawie doszło do naruszenia norm materialnoprawnych określonych w art. 2 ust. 15f i 15g ustawy o dodatku węglowym.
Przeprowadzona w sprawie kontrola sądowoadministracyjna doprowadziła zatem do stwierdzenia naruszeń prawa uzasadniających zastosowanie kompetencji kasatoryjnych.
Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni wskazania wynikające wprost z niniejszego uzasadnienia, dokona ponownej oceny przesłanek warunkujących przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w pk1 sentencji – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., orzeczono o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz Skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 480,00 zł (pkt 2 sentencji wyroku) - wynagrodzenie pełnomocnika Skarżącej będącego radcą prawnym, ustalone na podstawie § 14 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265 z późn. zm.). Mając natomiast na uwadze treść art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2142 z późn. zm.) brak było podstaw do uwzględnienia wniosku o zasądzenie zwrotu uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.