Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 16 października 2016 r. N. G. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonkiem. Ich źródłem utrzymania się są dochody ze świadczeń emerytalnych oraz renty w łącznej wysokości 2420 zł netto miesięcznie. Skarżąca sporządziła zestawienie swoich miesięcznych wydatków, a na wezwanie referendarza sądowego nadesłała dokumenty potwierdzające ich poziom oraz wysokość dochodu. Skarżąca zwróciła uwagę m.in. że wraz z mężem są osobami w podeszłym wieku (po [...] roku życia), schorowanymi, a posiadany przez nich majątek w postaci dwóch nieruchomości budynkowych jest w bardzo złym stanie technicznym.
Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2016 r. referendarz sądowy uwzględnił powyższy wniosek jedynie częściowo, zwalniając skarżącą z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia referendarz zwrócił uwagę, że szybkie zgromadzenie środków na ten cel mogłoby okazać się zbyt trudne dla skarżącej i oznaczać konieczność rezygnacji z zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Referendarz wskazał, że na obecnym etapie postępowania sądowego udział fachowego pełnomocnika nie jest niezbędny. Skarżąca wystąpiła ze sprzeciwem od tego postanowienia, lecz z uchybieniem terminu.
Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2018 r. Sąd oddalił wniesioną w sprawie skargę, a skarżąca wystąpiła z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia tego orzeczenia, uiszczając opłatę kancelaryjną w kwocie 100 zł. Po doręczeniu jej odpisu tego orzeczenia wraz z uzasadnieniem zwróciła się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu celem sporządzenia skargi kasacyjnej. Pismem z dnia 12 lutego 2018 r. referendarz wystąpił do skarżącej z kolejnym wezwaniem mającym na celu uprawdopodobnienie okoliczności zawartych w złożonym przez nią kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy, zaś skarżąca uczyniła zadość temu wezwaniu, nadsyłając do Sądu obszerną dokumentacją obrazującą strukturę jej obecnych dochodów i wydatków.
Referendarz sądowy, uznając, że skarżąca wniosła o zmianę wcześniejszego rozstrzygnięcia zawartego w postanowieniu z dnia 8 grudnia 2016 r., jej wniosek oddalił, postanowieniem z dnia 22 marca 2018 r. Zdaniem referendarza, stan majątkowy skarżącej nie uległ zmianie.
W ustawowym terminie skarżąca wniosła sprzeciw od tego postanowienia. Przede wszystkim wskazała, że wnioskowała o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a nie częściowym. Podkreśliła, że jest osobą w podeszłym wieku (po [...]roku życia) i wraz z mężem są schorowani. Ponownie wskazała, że stan posiadanych nieruchomości jest bardzo zły.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej Ppsa) sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Jednocześnie, jak wynika z treści art. 165 Ppsa, postanowienia niekończące postępowania w sprawie – do których niewątpliwie postanowienie referendarza z dnia 8 grudnia 2016 r. – mogą być uchylane i zmienianie wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.
Na mając na uwadze powyższą regulację należało zatem ocenić, czy sytuacja skarżącej w odniesieniu do złożonego przez niego uprzednio wniosku ulega obecnie zmianie w stopniu uzasadniającym uwzględnienie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Wyjaśnić wymaga, że zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, czyli w świetle art. 245 § 2 Ppsa, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania.
W oparciu o analizę okoliczności podanych we wniosku, a także w dodatkowych pismach procesowych i w przedłożonych dokumentach, Sąd doszedł do przekonania, że, wbrew twierdzeniom referendarza, w odniesieniu do skarżącej zachodzi przesłanka do przyznania jej wnioskowanego uprawnienia.
Zauważyć wymaga, iż choć w istocie dochód skarżącej oraz jej małżonka nie uległ zmniejszeniu to wzrosły wydatki związane z ich utrzymaniem dotyczące np. z zakupu lekarstw i badań lekarskich (dotychczas wskazywana kwota to 250 zł obecnie skarżąca wyjaśnia, że miesięcznie wydatki na ten cel sięgają niemal 500 zł). Nie może zaś ulegać wątpliwości, że podeszły wiek skarżącej i jej małżonka oraz liczne schorzenia generują coraz większe koszty właśnie w tym zakresie.
Tymczasem już wydając wcześniejsze orzeczenie referendarz uznał, że sytuacja materialna skarżącej jest trudna, co uzasadniało zwolnienie jej z wpisu sądowego w kwocie 500 zł. Obecny etap postępowania sądowego wiąże się dla skarżącej z kosztami w kwocie 250 zł, tj. wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej oraz koniecznością poniesienia wydatków za usługi fachowego pełnomocnika. Na obecnym etapie postępowania, chcąc wystąpić ze skargą kasacyjną od wydanego w sprawie wyroku skarżąca związana jest wszak przymusem adwokackim. Oddalając wcześniejszy wniosek skarżącej w zakresie ustanowienia fachowego pełnomocnika referendarz wskazywał natomiast, że udział profesjonalisty nie jest skarżącej niezbędny.
W tym stanie rzeczy Sąd nie uznał prawidłowości rozstrzygnięcia referendarza i postanowił zaskarżone orzeczenie zmienić w zakresie wskazanym w sentencji, działając w trybie art. 260 Ppsa w związku z art. 165 Ppsa, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa. Sąd zważył jednakże, że skarżąca – czyniąc zadość wezwaniu sądowemu - w dniu 19 lutego 2018 r. uiściła kwotę 100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku. Ta okoliczność w zestawieniu z oceną jej możliwości finansowych, dała Sądowi podstawę do przyjęcia, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie każdorazowo w kwocie 100 zł. W tym też wysokości skarżąca w przypadku ewentualnej skargi kasacyjnej obowiązana będzie uiścić wpis sądowy od tego środka zaskarżenia.