Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3, art. 28 ust. 3a i art. 32 stawy z dnia 13 pażdziernika 1998 r o systemie ubezpieczeń społecznych (DZ.U. z 2019 r. poz. 300) dalej określana w skrócie -.u.s.u.s., odmówił J.R. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 15 777,15 zł, w tym:
- a) ubezpieczenia społeczne za okres 08/2017 - 09/2019 w łącznej kwocie 7027,87 zł, w tym z tytułu:
- - składek - 6638,87 ł,
- - odsetek na [...] pażdziernika 2019 r. od w.w. składek - 389,00 zł,
- b) ubezpieczenia zdrowotne za okres 09/2017 - 09/2019 w łącznej kwocie 7749,28 zł, w tym z tytułu:
- - składek - 8109,28 zł,
- - odsetek liczonych na [...] pażdziernika 2019 r. od w.w. składek - 640,00 zł.
W uzasadnieniu organ wskazał, że od [...] kwietnia 2010 r. (z przerwą w okresie od [...] kwietnia 2010 r. do [...] czerwca 2017 r.) J.R. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie badania rynku i opinii publicznej. W związku z nieopłacaniem składek na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne powstały zaległości. Wnioskiem z dnia [...] pażdziernika 2019 r. J.R. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek. Na podstawie zgromadzonej dokumentacji organ stwierdził, że wnioskodawca utrzymuje się z zasiłku stałego (przyznany od [...] lipca 2014 r. bezterminowo) i pomocy społecznej w wysokości ok. 850 zł miesięcznie, jest stanu wolnego i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Stałe wydatki związane z utrzymaniem (tj. opłaty za wodę, energię elektryczną, gaz, węgiel, wykup leków) wynoszą ok. 450 zł. Poza zadłużeniem wobec ZUS wnioskodawca wykazał zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w kwocie 2 500 zł, wobec osób fizycznych w kwocie ok. 5000 zł, inne w kwocie ok. 25 000 zł. Ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że J.R. leczy się na chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa szyjnego i lędźwiowego, ponadto leczy się z powodu przerostu gruczołu krokowego i nadciśnienia tętniczego, w związku z czym pozostaje pod stałą opieka poradni specjalistycznych.
Objęty jest również leczeniem z powodu ograniczeń zaburzeń osobowości z zespołem urojeniowym. Legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznanym na stałe wraz ze stwierdzoną niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Ze złożonego oświadczenia wynika, że skarżący posiada prawo własności do domu jednorodzinnego o powierzchni 45 m2 oraz pastwiska o pow. 0, 65 ha położonych w [...]. Innych nieruchomości, majątku ruchomego, praw majątkowych i wierzytelności wnioskodawca nie posiada. Budynek w którym zamieszkuje wymaga kapitalnego remontu. Organ wskazał, że z ustaleń poczynionych w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych wynika, że J.R. jest właścicielem zabudowanej działki o powierzchni 0,19 ha położonej w [...]. Należności z tytułu składek nie są dochodzone w trybie przymusowym.
Organ przytoczył treść art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. oraz stwierdził, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie w.w. przepisów.
Następnie organ ocenił wniosek strony przez pryzmat treści przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz przepisów Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (DZ.U. 2003 Nr 141 poz. 1365) zwane dalej rozporządzeniem. Odnośnie przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia organ wskazał, że wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Tymczasem, pomimo wykazywanych trudności związanych z własnym stanem zdrowia, wnioskodawca podjął się prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem jest on osobą aktywną zawodowo. Wobec powyższego, w ocenie organu, brak jest podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia uniemożliwia stronie pozyskanie środków pozwalających na spłatę należności wobec ZUS.
Organ rozpatrzył sprawę pod kątem możliwości umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, tj. z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku opłacenia zadłużenia pozbawiłaby zobowiązanego lub jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ wskazał, że zobowiązany prowadzi aktywną działalność gospodarczą, jako jedyne żródło utrzymania wskazuje zasiłek stały i pomoc społeczną, ponadto od [...] lipca 2014 r. jest objęty ubezpieczeniem zdrowotnym finansowanym ze środków publicznych. Skarżący posiada liczne zobowiązania pieniężne, których nie reguluje.
W ocenie organu posiadanie innych zobowiązań (zarówno publicznoprawnych, jak i cywilnoprawnych) nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych jakim jest umorzenie należności z tytułu składek, jest możliwe jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że zobowiązany nie będzie miał możliwości spłaty zaległości. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę zobowiązań musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały. W ocenie organu brak jest podstaw do uznania, że sytuacja materialno - bytowa zobowiązanego nie uleganie poprawie, tym bardziej że aktywnie prowadzi on działalność gospodarczą, z której może osiągnąć dochody.
Ponadto jest on w wieku przedemerytalnym i w ciągu najbliższego roku będzie miał możliwość wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia emerytalnego. Zdaniem organu jednym ze sposobów na zmniejszenie długu jest spłata należności w systemie ratalnym. W ramach udzielonej ulgi istnieje możliwość dostosowania warunków spłaty do sytuacji materialnej zobowiązanego. Innym sposobem jest likwidacja działalności gospodarczej przynoszącej straty, co z kolei ma na celu niepowiększanie zobowiązań.
Organ wyjaśnił, że trudności związane z uzyskiwaniem dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej nie usprawiedliwiają nieopłacania zobowiązań publicznoprawnych, gdyż ustawodawca nie uzależnił obowiązku opłacania składek od dochodów uzyskiwanych z tej działalności. Ryzyko związane z prowadzoną na własny rachunek działalnością gospodarczą ponosi zawsze podatnik, który winien poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji finansowej i płatniczej bez udziału państwa. Organ wskazał, że aktualnie w stosunku do zobowiązanego nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, umorzenie należności przez wyczerpaniem środków egzekucyjnych oraz wszelkich innych możliwości dochodzenia byłoby działaniem sprzecznym z interesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
W ocenie organu powyżej przedstawione okoliczności dowodzą, że aktualna sytuacja finansowa ogranicza zobowiązanemu jednorazową spłatę zadłużenia, lecz nie przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia w dalszej perspektywie. Organ wskazał, że rozpatrując wniosek o umorzenie Zakład bierze pod uwagę nie tylko interes dłużnika, ale również interes Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Od powyższej decyzji J.R. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniósł, że nie został doinformowany o procedurach prawno - składkowych i okolicznościach, w których jeszcze nie zdołał rozpocząć działalności gospodarczej, ze względu na nieotrzymanie pomocy Państwa w formie doradztwa, merytorycznej, księgowości, logistycznej i środków finansowych, tak krajowych jak i z Unii Europejskiej. Ponieważ działalność gospodarcza nie została rozpoczęta, a jej rozpoczęcie jest uzależnione od przyznania i wypłacenia skarżącemu środków finansowych, to do momentu pierwszej wpłaty dotacyjnej, praktycznie i teoretycznie, działalność nie jest prowadzona. Przepisy ZUS-u powinny uwzględniać moment uzyskania pierwszej części dotacji jako chwilę rozpoczęcia działalności gospodarczej.
Decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dna [...] grudnia 2019 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.
W uzasadnieniu organ przedstawił stan faktyczny i prawny sprawy, a następnie wskazał, że trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ osoba zobowiązana powinna wykazać się starannością, aby w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne. Również posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek, a ich ewentualne umorzenie nie spowoduje znaczącej poprawy sytuacji materialnej skarżącego. Organ zwrócił uwagę, że skarżący kolejny rok prowadzi działalność gospodarczą, która nie przynosi dochodu.
Odnosząc się do stanowiska zawartego we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy ZUS wskazał, że instytucja umorzenia należności z tytułu składek uregulowana jest w ustawie oraz rozporządzeniu wykonawczym, a organ nie jest upoważniony do tego, aby w tym względzie brać pod uwagę przesłanki umorzenia inne, aniżeli wymienione w u.s.u.s. oraz rozporządzeniu. Zdaniem ZUS podejmując działalność gospodarczą zobowiązany wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Dodatkowo decydując się na założenie działalności gospodarczej skarżący powinien być świadomy tego, że zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych dochodów, a nawet w przypadku poniesienia strat. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność gospodarczą.
W pozostałym zakresie organ podtrzymał w całości stanowisko oraz argumentację zawartą w decyzji ZUS z dnia [...] grudnia 2019 r.
Na powyższą decyzję J.R. wniósł skargę. Skarżący podniósł, że decyzje ZUS nie są dla niego zrozumiałe, a organ nie rozpoznał istoty sprawy. Wydane decyzje są dla skarżącego krzywdzące, organ jest w sprawie stronniczy. Żadne pieniądze ZUS się nie należą. Skarżący nie miał możliwości skorzystania z porady prawnej. W postępowaniu wystąpiły przesłanki sporne, które uzasadniają uznanie kwot pieniężnych za bezpodstawne, bezzasadne, nadto całkowicie nieściągalne.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).
Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), - dalej - p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
W niniejszej sprawie przedmiotem skargi była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzekająca o odmowie umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie rentowe i ubezpieczenie emerytalne skarżącego. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Na wstępie niniejszych rozważań wskazać należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.
Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:
- 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
- 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,
- 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,
- 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
- 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
- 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).
Cytowany powyżej art. 28 ust. 1 u.s.u.s., dopuszcza zatem możliwość umorzenia w całości lub w części przez ZUS należności z tytułu składek, z uwzględnieniem ust. 2-4, gdzie wyodrębniono dwie podstawy i odpowiadające im przesłanki umorzenia. Do pierwszej zaliczono sytuacje, w których występuje całkowita nieściągalność należności (ust. 2 i ust. 3).
W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmiennie unormowano natomiast podstawę i przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności z tytułu składek od takich osób mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawierającym upoważnienie do wydania przez właściwego ministra rozporządzenia do określenia szczegółowych zasad umarzania takich należności z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, sformułowano zalecenie w postaci brania pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
- 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Dalej należy wskazać, że rozstrzygnięcia organów administracji wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek mogą być w umarzane". Powyższe oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07, wyrok WSA w Łodzi z 3 listopada 2009 r., I SA/Łd 584/09; www.cbois.nsa gov.pl). Podkreślić przy tym również należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy ocenia, czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia.
Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak, nawet pozytywna ocena dotycząca występowania tych przesłanek, nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Odmawiając w takiej sytuacji z umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.
Istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jest wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i osobistej strony wnoszącej o przyznanie jej ulgi. Przyjmuje się, że to strona wnosząca o umorzenie zaległości, w treści wniesionego wniosku oraz w toku postępowania, powinna wskazać okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Na Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, jako organie prowadzącym postępowanie, również ciąży obowiązek ustalenia okoliczności przemawiających za zastosowaniem ulgi w postaci umorzenia należności. Organ podejmuje w tym zakresie działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a. Ocenę zebranego materiału dowodowego przeprowadza organ prowadzący postępowanie.
Stosownie do treści art. 80 k.p.a., organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że organ orzekający w niniejszej sprawie przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, a ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów.
Z akt sprawy wynika, że skarżący od [...] kwietnia 210 r. (z przerwą od [...] kwietnia 2010 r. do [...] czerwca 2017 r.) prowadzi działalność gospodarczą, która jednak nie przynosi żadnego dochodu. Skarżący posiada dochód w wysokości ok. 850 zł miesięcznie, na który składa się zasiłek stały i inne świadczenia z pomocy społecznej, stałe miesięczne wydatki (opłaty za mieszkanie i zakup leków) wynoszą ok. 450 zł. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest właścicielem nieruchomości zabudowanej o powierzchni 0,19 ha. Skarżący leczy się na chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa szyjnego i lędźwiowego, ponadto leczy się z powodu przerostu gruczołu krokowego i nadciśnienia tętniczego, w związku z czym pozostaje pod stałą opieka poradni specjalistycznych. Objęty jest również leczeniem z powodu ograniczeń zaburzeń osobowości z zespołem urojeniowym. Legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznanym na stałe wraz ze stwierdzoną niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Skarżący posiada zobowiązania pieniężne w łącznej kwocie 32 500 zł - wobec osób fizycznych oraz z tytułu podatków za lata 2017 – 2018.
Organ nie prowadzi postępowania egzekucyjnego w celu zaspokojenia należności z tytułu nieopłaconych składek.
W okolicznościach faktycznych danej sprawy, które nie są sporne, zasadne jest stanowisko organu co do braku wystąpienia przesłanek umorzenia należności z uwagi na całkowitą nieściągalność, wymienionych w art. 28 ust. 2 w zw. z ust. 3 u.s.u.s.
W ocenie Sądu nie narusza przepisów prawa stanowisko organu, który odmówił umorzenia zaległości skarżącego na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 powołanego wcześniej rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Przy badaniu wystąpienia przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia istotnym jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione, czy też subiektywnie niezawinione (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2011 r., II GSK 832/10, www.cbois.nsa.gov.pl).
Za zasadne w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę uznać należy stanowisko organu, co do braku wystąpienia przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 3 powołanego rozporządzenia, zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Wskazać należy, że okoliczność ciężkiej sytuacji zdrowotnej skarżącego nie podlega kwestionowaniu. Niemniej jednak z przedłożonych do akt sprawy dokumentów nie wynika, aby choroby, które dotknęły skarżącego pozbawiały go możliwości uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie należności. Słusznie wskazuje organ, że pomimo trudnego stanu zdrowia skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, okoliczność ta w świetle przytoczonego przepisu, stanowi przeszkodę do zastosowania ulgi na podstawie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.
Natomiast, co do zasadności odmowy umorzenia zaległych składek w oparciu o przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia stwierdzić należy, że niewątpliwie aktualna sytuacja majątkowa skarżącego, w szczególności wysokość uzyskiwanego stałego miesięcznego dochodu, nie pozwalają na spłatę powstałego zadłużenia. Niemniej jednak nie narusza granic uznania administracyjnego pogląd organu, iż przedwczesne byłoby stanowisko, zgodnie z którym niewielki dochód osiągany przez skarżącego uzasadnia umorzenie należności. Wskazać bowiem należy, że poza podniesioną powyżej kwestią prowadzenia działalności gospodarczej istnieje również możliwość regulowania należności w odpowiednio ustalonych ratach, nadto organ widzi perspektywę zaspokojenia wierzytelności w wypadku uzyskania przez skarżącego prawa do emerytury, trzeba również mieć na uwadze, że skarżący jest właścicielem zabudowanej nieruchomości. Nie bez znaczenia dla oceny stanu faktycznego danej sprawy pozostaje również okoliczność posiadania przez skarżącego innych zobowiązań finansowych, zarówno o charakterze publicznym jak i wobec osób fizycznych.
Trzeba przy tym pamiętać, że oceniając legalność zaskarżonej decyzji nie można pominąć argumentacji organu który twierdzi, że w okolicznościach sprawy uwzględnienie wniosku skarżącego i umorzenie zaległych składek pozostawałoby w sprzeczności z interesem publicznym.
Tym samym, w ocenie Sądu, nie można przypisać organowi naruszenia prawa w zakresie, w jakim odmówił umorzenia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych zarówno w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. regulujący przesłanki umorzenia w przypadku wystąpienia całkowitej nieściągalności, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca, jak i w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., pozwalający w uzasadnionych przypadkach na umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
Odnosząc się do argumentacji skargi wskazać należy, że osoby prowadzące działalność gospodarczą podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu. Powyższe wynika z art. 6 ust. 1 pkt 5 u.s.u.s., zgodnie z którym obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi.
Osoby prowadzące działalność gospodarczą deklarują wysokość podstawy wymiaru składek. W myśl art.18 ust. 8 podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5 i 5a, stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek, ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy. Składka w nowej wysokości obowiązuje od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia danego roku. Regulacja art. 18 ust. 8 u.s.u.s., pozwala osobom prowadzącym pozarolniczą działalność samodzielnie określać i deklarować wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, zakreślając jedynie jej dolną granicę. W przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne i ich wysokość nie są powiązane z osiągniętym faktycznie przychodem, lecz wyłącznie z istnieniem obowiązkowego tytułu podlegania ubezpieczeniom i zadeklarowaną przez ubezpieczonego kwotą, niezależnie od tego, czy ubezpieczony osiąga przychody i w jakiej wysokości.
Po stronie osoby prowadzącej pozarolniczą działalność istnieje zatem uprawnienie do zadeklarowania w granicach zakreślonych ustawą dowolnej kwoty jako podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, jedynie nie niższej niż wskazana w art. 18 ust. 8 u.s.u.s., czy w art. 18a ust. 1, wobec czego sposób w jaki ubezpieczony realizuje to uprawnienie zależy wyłącznie od decyzji tej osoby. Ograniczenie co do maksymalnej miesięcznej wysokości podstawy wymiaru składek obowiązuje jedynie w odniesieniu do podstawy wymiaru składek deklarowanych na ubezpieczenia chorobowe i wypadkowe, wskazane w art. 20 ust. 3 u.s.u.s.
Wobec powyższego, podsumowując omawiane zagadnienie, stwierdzić należy, że w obowiązującym stanie prawnym obowiązek regulowania składek na ubezpieczenie rentowe i emerytalne przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą jest niezależny od tego, czy osoba ta osiąga przychód z prowadzonej działalności gospodarczej, czy też takiego przychodu nie osiąga.
Reasumując, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Podkreślenia nadto wymaga, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów strona może kolejny raz wystąpić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ z uwzględnieniem nowych okoliczności.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp., na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 68).