Uzasadnienie
Decyzją z [...] września 2022 r.,nr [...], wydaną na podstawie art. 17 oraz art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., aktualny tekst jedn. Dz U. z 2023 r., poz. 390; określanej dalej jako u.ś.r.), art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, aktualny tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775; określanej dalej jako k.p.a.),Prezydent Miasta odmówił przyznania K.F. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad A.F. za okres od dnia 1 maja 2021 r. do dnia 31 października 2022 r.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu 12 maja 2021 r. K.F. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką A.F.. Decyzją z dnia 9 września 2021 r., nr [...] Prezydent Miasta odmówił przyznania K.F. wnioskowanego świadczenia. Decyzja ta zostało utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r., nr [...], wskutek natomiast złożenia przez wnioskodawcę skargi na decyzję Kolegium, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 5 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Go 138/22 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Sąd zajął stanowisko, że zebrany dotychczas w sprawie materiał dowodowy daje wystarczające podstawy do przyjęcia, że stan faktyczny danej sprawy wyczerpuje dyspozycję art. 17 ust. 1 u.ś.r., bowiem jak wynika z akt sprawy skarżący wykonuje przy matce wszystkie czynności niezbędne dla jej codziennej egzystencji, tj. robi zakupy, gotuje, sprząta, pomaga przy higienie, załatwia sprawy urzędowe. Ponadto jego matka podlega na bieżąco rehabilitacji w warunkach ambulatoryjnych, co wymaga zawiezienia do odpowiednich placówek oraz przywiezienia jej do domu.
W ocenie Sądu okoliczności stanu faktycznego sprawy dają podstawę do twierdzenia, że rozmiar sprawowanej opieki nad matką uniemożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a zatem istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy sprawowaną opieką a niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uznał za konieczne ustalenie aktualnego stanu faktycznego sprawy, w związku z czym przeprowadził wywiad środowiskowy, aby potwierdzić okoliczność, że K.F. nie posiada możliwości podjęcia zatrudnienia ze względu na rozmiar i charakter opieki nad matką, w trakcie którego ustalono, iż wnioskodawca pomaga matce w takich czynnościach jak sprzątanie, pranie, gotowanie, pomoc w ćwiczeniach rehabilitacyjnych, załatwianie spraw urzędowych i wożenie na rehabilitację. A.F. porusza się przy pomocy kuli łokciowej, nie jest pampersowana, jest sprawna intelektualnie i komunikatywna. Posiada niedowład lewej ręki, natomiast prawa ręka jest sprawna. Nie wymaga wsparcia w podawaniu posiłków, ma możliwość samodzielnego zażywania leków i wykonywania czynności pielęgnacyjnych.
Natomiast czynności wykonywane przez K.F., tj. pranie, sprzątanie i gotowanie, można wykonywać w godzinach popołudniowych lub w dniach wolnych od pracy. Wizyty lekarskie odbywają się raz w miesiącu, zakupy są robione dwa razy w tygodniu. Ponadto w trakcie wywiadu środowiskowego A.F. wykonywała ćwiczenia usprawniające lewąrękę samodzielnie, wspomagając się zdrową ręką. Zdaniem organu, z dokonanych ustaleń wynika, że A.F. nie wymaga całodobowej obecności syna, w związku z czym może on podjąć zatrudnienie zarówno w pełnym, jak i niepełnym wymiarze czasu pracy.
Natomiast część spraw urzędowych można załatwiać również zdalnie. Obecnie, według ustnego oświadczenia chorej, korzysta ona z rehabilitacji prywatnej. Nie sposób zatem uznać, aby aktualny stan faktyczny wskazywał na możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. Robienie zakupów, sprzątanie, pranie, czy załatwianie spraw urzędowych są czynnościami nadzwyczajnymi, gdy każdy z nas musi mierzyć się z tymi czynnościami, godząc życie zawodowe z obowiązkami dnia codziennego. Czynnością nadzwyczajną, wymagającą zaangażowania w dniu codziennym byłoby z pewnością osobiste karmienie chorego, pampersowanie, mycie, kąpanie, pielęgnacja odleżyn, czy wsparcie w czynnościach rehabilitacyjnych. W ocenie organu czynności opiekuńcze wnioskodawcy nie wyróżniają go na tyle, aby można było uznać, że wymagają takie czasu i rozmiaru, który uniemożliwia podjęcie zatrudnienia.
Dalej Prezydent zaznaczył, że co do zasady jest zobowiązany stosować wprost wytyczne sądu administracyjnego, jednak nie może tego uczynić, jeśli ustalenia faktyczne są zupełnie rozbieżne i nie wyczerpują przesłanek zawartych w ustawie o świadczeniach rodzinnych.W ocenie organu z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego nie wynika, aby rozmiar i charakter opieki nad niepełnosprawną osobą był na tyle znaczący, że uniemożliwia podjęcie zatrudnienia przez stronę.
Od decyzji organu I instancji K.F., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł odwołanie zarzucając wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, tj:
- - art. 76 § 1 k.p.a. przez pominięcie urzędowego charakteru dokumentu w postaci orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i w konsekwencji pominięcie, że treść ujętą w tego rodzaju dokumencie należy traktować jako udowodnioną,
- - art. 76§3 k.p.a. przez niedozwolone przeprowadzenieprzeciwdowodu przeciwko dokumentowi urzędowemu w ramach samej tylko oceny dowodów dokonanej przez organ,
- - art. 77 § 1 k.p.a. przez niedokonanie wszechstronnej i pełnej oceny materiału dowodowego wobec braku odniesienia czynności wykonywanych przez odwołującego na rzecz matki do jej stanu zdrowia wynikającego z dokumentacji medycznej, w tym faktu przejścia udaru oraz jego skutków i wpływu na funkcjonowanie matki odwołującego,
- - art. 77 § 1 k.p.a. przez dokonanie oceny materiału dowodowego w oderwaniu od wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku WSA w Gorzowie Wlkp. oraz poprzestanie na ocenie obecnej sytuacji, a nie zaś sytuacji z chwili składania wniosku.
W odwołaniu zarzucono również naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez dokonanie jego niewłaściwej wykładni w zakresie pojęcia stałej lub długotrwałej opieki i w konsekwencji przyjęcie, że osoba, co do której stwierdzono ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji jest w stanie funkcjonować samodzielnie.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2023 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W pierwszej kolejności Kolegium przytoczyło treść art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 239 ze zm., aktualny tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.; określanej dalej jako p.p.s.a.) wskazując, iż przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Jednocześnie organ podkreślił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie przyjmuje się, że związanie wyrażonymi w orzeczeniu sądu wskazaniami co do dalszego postępowania, obliguje organ do wykonania tychże wytycznych sądu, co jednak nie oznacza, że w ramach ponownego rozpoznania sprawy, organ ten ma ograniczyć się jedynie do realizacji tychże wskazań, jeżeli dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy koniecznym okaże się wyjście ponad sprecyzowane przez sąd wytyczne postępowania.
Ocena prawna, o której mowa w art. 153 p.p.s.a., jest wiążąca tylko o tyle, o ile odnosi się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych, zatem należy przyjąć, że traci ona moc wiążącą w razie zmiany ustawy, w wypadku zmiany (już po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych sprawy, po wzruszeniu tego orzeczenia w przewidzianym do tego trybie, a także z uwagi na późniejsze podjęcie przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego uchwały zawierającej ocenę prawną odmienną od wyrażonej we wcześniejszym wyroku sądu administracyjnego.
Kolegium podkreśliło, że na organie prowadzącym postępowanie administracyjne spoczywa obowiązek ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Zasadą jest uwzględnianie przez organ stanu faktycznego i prawnego z daty wydawania decyzji. Jeżeli zatem w dacie wydania decyzji istnieje jakiś dowód, to decyzja wydana z jego pominięciem zapadałaby z naruszeniem przepisów postępowania. Organ jest związany oceną prawną i wskazaniami sądu, ale wobec zmiany stanu faktycznego, konieczne jest wyjście poza wytyczne sądu i uwzględnienie nowego elementu stanu faktycznego. W przedmiotowej sprawie okolicznością, którą organ musiał uwzględnić przy wydawaniu rozstrzygnięcia, jest ustalenie w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, że opieka, o której mowa w orzeczeniu o niepełnosprawności A.F. nie jest sprawowana przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w rozmiarze, o jakim mowa w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, jak również ustalenie braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki, a niepodejmowaniem zatrudnienia, który wynika z rozmiaru i charakteru czynności wykonywanych przez wnioskodawcę w stosunku do matki A.F..
Następnie organ powołał przepisy, które jego zdaniem mają zastosowanie w sprawie, a w szczególności art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a oraz art. 17 ust. 1b u.ś.r., a także wskazał, że przyznanie prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi pewną formę rekompensaty, udzielanej przez Państwo osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy wykazać, że osoba ubiegająca się o nie stale i osobiście opiekuje się bliską osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym musi zachodzić bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją czy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką. Innymi słowy rezygnacja z pracy zawodowej musi nastąpić w celu sprawowania opieki.
Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Tymczasem, w opinii Kolegium, z dokumentów sprawy wynika, że skarżący jedynie pomaga swojej matce w czynnościach dnia codziennego. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] sierpnia 2022 r. nie wynika, aby rozmiar i charakter opieki syna nad matką uniemożliwiały mu podjęcie zatrudnienia, choćby na część etatu.
K.F. pomaga matce w takich czynnościach jak sprzątanie, pranie, gotowanie, pomoc w ćwiczeniach rehabilitacyjnych, załatwianie sprawa urzędowych i wożenie na rehabilitację. A.F. porusza się przy pomocy kuli łokciowej, nie jest pampersowana, jest sprawna intelektualnie i komunikatywna. Posiada niedowład lewej ręki, natomiast prawa ręka jest sprawna. Nie wymaga wsparcia w podawaniu posiłków, ma możliwość samodzielnego zażywania leków i wykonywania czynności pielęgnacyjnych. Wizyty lekarskie odbywają się raz w miesiącu, zakupy są robione dwa razy w tygodniu.
Skarżący mieszkający wraz z matką i prowadzący z nią wspólne gospodarstwo domowe wykonuje typowe czynności podejmowane w tymże gospodarstwie, niezależnie od tego, czy osoby wchodzące w jego skład są niepełnosprawne, czy też nie. W tych okolicznościach, zdaniem Kolegium stwierdzić należy, że brak jest bezpośredniego związku między koniecznością stałej opieki nad matką a tym, że skarżący nie podejmuje jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.Kolegium nie dopatrzyło się naruszenia norm prawa procesowego, organ administracyjny I instancji przeprowadził bowiem prawidłowo postępowanie administracyjne, dopełniając wymogów wynikających z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., które nakazują dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., złożonej przez K.F. reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucono:
- 1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17ust. 1u.ś.r. przez dokonanie jego niewłaściwej wykładni w zakresie pojęcia opiekistałej lub długotrwałej i w konsekwencji przyjęcie, że opieka taka powinna byćsprawowana całodobowo oraz, że osoba co do której stwierdzono ograniczonąmożliwość samodzielnej egzystencji jest w stanie funkcjonować samodzielnie,
- 2. naruszenie przepisów prawa materialnego mających istotny wpływ na wynik sprawy,tj. art. 24 ust. 2 u.ś.r. przez jego błędne zastosowaniepolegające na dokonaniu oceny spełnienia przez skarżącego przesłanki z art. 17 ust. 1u.ś.r. według stanu na dzień wydania zaskarżonej decyzji, tj. na dzień 30 stycznia2023 r. w sytuacji, gdy jak wynika z art. 24 ust. 2 u.ś.r. ocena spełnienia przesłanek zprzepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana w granicach sprawyadministracyjnej, czyli adekwatnie do czasu, w którym skarżący wystąpił o przyznanieświadczenia, a więc w niniejszej sprawie organ powinien był dokonać ocenyspełnienia przez skarżącego przesłanek, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wokresie od 1 maja 2021 r. do 31 października 2022 r.,
- 3. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art.153 p.p.s.a. przez wydanie zaskarżonej decyzji z pominięciem oceny prawnej stanufaktycznego niniejszej sprawy dokonane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wwyroku z dnia 5 maja 2022 r., wydanego w sprawie o sygn. akt II SA/Go 138/22wskutek błędnego przyjęcia, że w niniejszej sprawie zaszły nowe okoliczności istotniewpływające na stan faktyczny niniejszej sprawy, uzasadniające wyjście pozadokonaną przez Sąd w wyżej wymienionego wyroku ocenę prawną i faktyczną,
- 4. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art.76 § 1 k.p.a. przez pominięcie urzędowego charakteru dokumentu w postaciorzeczenia o stopniu niepełnosprawności i w konsekwencji pominięcie, że treść ujętąw tego rodzaju dokumencie traktować należy jako udowodnioną,
- 5. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art.76 § 3 k.p.a. przez niedozwolone przeprowadzenie przeciwdowodu przeciwkodokumentowi urzędowemu w ramach samej tylko oceny dowodów dokonanej przezorgan.
Na podstawie tak postawionych zarzutów strona skarżąca wniosła o uchyleniezaskarżonej decyzji organu drugiej instancji oraz poprzedzającej jej decyzjiorganu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tymkosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej przeprowadzonej pod względem legalności w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta odmawiająca skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką za okres od dnia 1 maja 2021 r. do dnia 31 października 2022 r.
Świadczenie pielęgnacyjne, którego domagał się skarżący, przyznawane jest na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Powyższe decyzje zostały wydane w następstwie uchylenia wcześniejszej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] stycznia 2022 r., nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta z [...] września 2021 r., nr [...] wyrokiem z 5 maja 2022 r., wydanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w sprawie sygn. akt II SA/Go 138/22.
W związku z tym w rozpatrywanej sprawie zachodzi sytuacja związania przewidziana w art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a tym samym organ nie może formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz obowiązany jest do podporządkowania się jemu w pełnym zakresie (por. wyroki NSA: z 1 września 2010 r., sygn. II OSK 518/09, Lex nr 746901, z 30 lipca 2009 r., II FSK 451/08, Lex 526493, z 23 września 2009 r., I FSK 494/09, Lex 594010, z 13 lipca 2010 r., I GSK 940/09, Lex 594756). Przez ocenę prawną, o której mowa w art. 153 p.p.s.a. rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa do ustalonego stanu faktycznego.
Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznawania sprawy (por. wyrok NSA z dnia 9 października 2014 r., II FSK 2523/12, Lex nr 1588086). Kwestia, czy po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ podporządkował się wskazaniom sądu i jego ocenie prawnej stanowi główne kryterium kontroli poprawności nowowydanej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2011 r.,II OSK 729/10). Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego (por. A. Skoczylas, P. Szustakiewicz (red.), P.p.s.a. Komentarz, C.H. Beck 2016, t. 6 do art. 153 i powołane tamże orzecznictwo).
Ze wspominanego wyroku wynika, iż niesporne było w sprawie spełnienie przez skarżącego warunków przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 u. ś.r. poza wymaganym istnieniem związku przyczynowego między rezygnacją przez niego z pracy zarobkowej (niepodejmowaniem tej pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd uznał wówczas za zasadny zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. dokonanej przez organyw zakresie pojęcia stałej lub długotrwałej opieki. Sąd podkreślił, iż z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywieść można, że opieka musi być stała lub długoterminowa, przy czym nie jest konieczne, aby była opieka całodobowa. Nie może to być zatem opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, czyli sporadycznie. Sprawowana opieka ma być stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, której zakres jest wyznaczony niepełnosprawnością danej osoby niepełnosprawnej.
Nie może też budzić wątpliwości, że zakres opieki wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby, która tej opieki wymaga, a także jej potrzebami, wynikającymi z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń.
Sąd wskazał, iż z akt sprawy wynika, że orzeczeniem z dnia [...] października 2020 r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności zaliczył A.F. znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie wydane zostało do dnia [...] października 2022 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 7 października 2020 r. W punkcie 6 orzeczenia wskazano, że osoba niepełnosprawna wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, natomiast w punkcie 7 - wskazano na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydane zostało na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 426). Stosownie do treści art. 4 ust. 1 tej ustawy do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
Sąd we wspomnianym wyroku stwierdził również, że prawidłowe ustalenia dotyczące zakresu sprawowanej opieki - w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. - wymagają każdorazowo uwzględnienia treści orzeczenia o niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz przeprowadzenia wykładni systemowej wskazanego powyżej przepisu u.ś.r. Treść orzeczenia o niepełnosprawności, w tym wynikającez niego wskazania są dla organu orzekającego w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego wiążące. Zadaniem organu jest natomiast ustalenie, czy opieka, o której mowa w orzeczeniu o niepełnosprawności jest sprawowana przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w rozmiarze, o jakim mowa w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, a zatem czy jest to opieka stała lub długotrwała wspomagająca osobę niepełnosprawną w jej codziennym życiu.
Ponadto w przypadku legitymowania się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji wydanym na podstawie art. 4 ust. 1 powyższej ustawy przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. zależne jest od wykazania związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki, a niepodejmowaniem zatrudnienia.
Sąd uznał, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy daje wystarczające podstawy do przyjęcia, że stan faktyczny danej sprawy wyczerpuje dyspozycję art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jak bowiem wynika z akt sprawy skarżący wykonuje przy matce wszystkie czynności niezbędne dla jej codziennej egzystencji, tj. robi zakupy, gotuje, sprząta, pomaga przy higienie, załatwia sprawy urzędowe. Z przedłożonych dokumentów wynika ponadto, że A.F. podlega na bieżąco rehabilitacji w warunkach ambulatoryjnych, co wymaga zawiezienia do odpowiednich placówek oraz przywiezienia jej do domu. Powyższe czynności wykonywane są przez skarżącego zgodnie z treścią orzeczenia o niepełnosprawności A.F., w tym wskazaniami wynikającym z treści tego orzeczenia, przy czym bezspornie opieka sprawowana jest w sposób należyty. Brak jest przy tym podstaw do przyjęcia, że w opiece nad matką skarżący jest wspomagany przez inne osoby.
W ocenie Sądu przedstawione powyżej okoliczności stanu faktycznego sprawy dają podstawę do twierdzenia, że rozmiar sprawowanej opieki nad matką uniemożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a zatem stwierdzić przyjdzie, że istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy sprawowaną opieką a niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
W związku z tym Sąd uznał, iż ocena stanu faktycznego sprawy w kontekście przepisu prawa materialnego, czyli art. 17 ust. 1 u.ś.r. przeprowadzona przez organy obydwu instancji była zatem błędna (błąd subsumpcji). W konsekwencji ponownie rozpoznając sprawę organ dokona oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego z uwzględnieniem prawidłowej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz wypowiadając się w kwestii istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia bądź jego nie podejmowaniem.
Powyżej przedstawione wywody wskazują jednoznacznie, iż na dzień wydania przez Kolegium decyzji z [...] stycznia 2022 r. zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do przyjęcia, iżrozmiar sprawowanej opieki nad matką uniemożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a w konsekwencji, że istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy sprawowaną opieką a niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stąd organy ponownie rozpoznając sprawę nie były uprawnione do odmiennej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i przyjęcia, iż wspomniany związek przyczynowy nie zachodzi i brak jest podstaw do przyznania świadczenia przynajmniej do tej daty.
Oczywiście zmiana okoliczności mogłaby stanowić podstawę do wyłączenie związania oceną prawną zawartą w uzasadnieniu wyroku. Jednakże wywiad przeprowadzony w dniu [...] sierpnia 2022 r. co najwyżej przestawia aktualną sytuację na dzień jego sporządzenia. W żaden sposób nie odnosi sięod okresu, który był już przedmiotem oceny przez Sąd we wspomnianym wyroku. Ponadto nieznaczna zmiana zakresu sprawowanej opieki, a mianowicie zaprzestanie pomocy matce przy czynnościach higienicznych - zdaniem Sądu - nie uzasadniałaodmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.Zauważyć w tym miejscu należy, że opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej i "pampersowanej". Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby.Stała opieka ma bowiem miejsce także wówczas, gdy niepełnosprawność osoby, nad którą sprawowana jest opieka, na tyle ogranicza możliwość jej samodzielnego funkcjonowania, że wymaga stałej pomocy w czynnościach dnia codziennego (por. wyrok WSA w Gdańsku z 15 lutego 2023 r., II SA/Gd 944/22, wyrok WSA w Olsztynie z 3 marca 2022 r., I SA/Ol 128/22).
W przedmiotowej sprawie należy mieć na uwadze, że niepełnosprawna matka skarżącego ma dysfunkcję narządu ruchu, związaną z niedowładem lewostronnym i cierpi na choroby neurologiczne (por. przyczyny niepełnosprawności podane w orzeczeniu o niepełnosprawności – symbole 05-R i 10-N). Niewątpliwie tego rodzaju schorzenia stosownie do treści tego orzeczenia wymagają ze strony skarżącego stałej opieki nad matką.Okoliczności tej nie zmienia ocena, że opieka ta nie zajmuje całej doby. Jak już wyżej wskazano, opiekun nie musi wykonywać czynności opiekuńczych bez przerwy i przez całą dobę. Takie rozumienie pojęcia sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną prowadziłoby do uznania, że każdy - nawet niezbędny z uwagi na potrzeby osoby niepełnosprawnej - wyjazd czy wyjście z domu opiekuna powodowałby utratę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro zaś dla spełnienia warunku opieki nad osobą niepełnosprawną nie jest wymagane nawet wspólne zamieszkiwanie, to tym bardziej ustalenie, że opiekun sprawuje codzienną, ale tylko kilkugodzinną opiekę, nie może pozbawiać go prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Nie można zatem podzielić stanowiska organów obu instancji, że wykonywane przez skarżącego czynności opiekuńcze w stosunku do matki - z uwagi na ich charakter (zwykłe czynności dnia codziennego), jak też wymiar czasowy – są na tyle nieabsorbujące, by skarżący mógł podjąć zatrudnienie, zwłaszcza jeśli zważy na rodzaj stwierdzonych schorzeń. Wymienione przez organy czynności, związane z wykonywaniem prac domowych, jakkolwiek będące zwykłymi czynnościami związanymi z prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego (np. przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, dbanie o czystość mieszkania, dowóz na rehabiltację), nie sposób uznać za czynności niekonieczne dla ułatwienia samodzielnej egzystencji niepełnosprawnej. Z materiału dowodowego nie wynika bowiem, by czynności te codziennie była w stanie samodzielnie wykonywać matka skarżącego. Przeciwnie, bezsporne jest, że matka skarżącego – jako osoba po udarze, z niedowładem lewostronnym i z zaburzeniami neurologicznymi jest osobą wymagającą pomocy innych osób także w tak podstawowej sferze życia, jak prowadzenie gospodarstwa domowego.
Trudno zatem w oparciu o zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy bezsprzecznie stwierdzić, że opisany zakres podejmowanych przez skarżącego czynności w odniesieniu do niepełnosprawnej w stopniu znacznym matki w rzeczywistości nie jest konieczny ani pomocny dla możliwości jej samodzielnej egzystencji, a tym samym czas poświęcany wykonywaniu tych czynności mógłby zostać poświęcony na podjęcie przez skarżącego pracy zawodowej.Nie można zapominać, że w przypadku osoby niepełnosprawnej nawet najprostsze czynności dnia codziennego mogą nie tylko wymagać pomocy innej osoby, ale zajmować nieporównanie większą ilość czasu, a także wymagać większej ich częstotliwości.
W związku z tym nie można utożsamiać sytuacji osoby niepełnosprawnej z sytuacją osoby zdroweji porównywać zakresu obowiązków skarżącego z obowiązkami domowymi, wykonywanymi w każdym gospodarstwie domowym.Należy także uwzględnić, że ewentualne podjęcie zatrudnienia przez skarżącego mogłoby znacznie utrudnić lub wręcz uniemożliwić mu dyspozycyjność, co przy jednoczesnym uwzględnieniu stanu zdrowia niepełnosprawnej matki, mogłoby skutkować brakiem możliwości otoczenia jej opieką w koniecznym zakresie.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, iż ocena stanu faktycznego sprawy w kontekście przepisu prawa materialnego, czyli art. 17 ust. 1 u.ś.r. przeprowadzona przez organy obydwu instancji była zatem błędna (błąd subsumpcji) i co więcej została dokonana z naruszeniem art. 153 p.p.s.a.
Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu, w szczególności stanowisko, iż zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad matką.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt. I wyroku.
Jako, że skarga została uwzględniona Sąd – na podstawie art. 200i art. 205 § 2 p.p.s.a. - zasądził od organu na rzecz skarżącego poniesione przez niego koszty postępowania, które sprowadzają się do wynagrodzenia pełnomocnikaw kwocie 480 zł, ustalonego zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.
z 2015 r., poz. 1800 ze zm.)