Uzasadnienie
W dniu 24 lutego 2022 r. D.B., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem L.B.. W treści wniosku pełnomocnik strony zawarł oświadczenie o rezygnacji z przysługującego stronie specjalnego zasiłku opiekuńczego momentem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzją z dnia [...] marca 2022 r., nr [...] Wójt Gminy odmówił przyznania D.B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na męża, z uwagi na niespełnienie warunków określonych w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. (osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim), w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. (niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25. roku życia) i w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. (osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego). Na skutek odwołania strony decyzją z dnia [...] maja 2022 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości decyzje organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji wskazując na błędną interpretację przez organ I instancji przepisów prawa powołanych jako podstawa odmowy przyznania stronie wnioskowanego świadczenia.
SKO przede wszystkim zwróciło uwagę na wpływ przy stosowaniu art. 17 ust. 1 b u.ś.r. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13, skutkującego na gruncie przedmiotowej sprawy koniecznością pominięcia w odniesieniu do L.B. przesłanki ograniczającej możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na powstanie niepełnosprawności po 25 roku życia. Kolegium wskazało także na przysługujące wnioskodawczyni z mocy art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru świadczenia korzystniejszego i dokonany w tym zakresie przez stronę wybór świadczenia pielęgnacyjnego połączony z rezygnacją z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, dokonany już przy składaniu wniosku i związany z tym obowiązek organu I instancji do orzeczenia w przedmiocie uchylenia decyzji o specjalnym zasiłku opiekuńczym w trybie art. 155 k.p.a.
Następnie Wójt Gminy decyzją z dnia [...] lipca 2022 r., nr [...] –na podstawie art. 1, art. 2 pkt 2, art. 3, art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2, ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 20, art. 23, art. 24 ust. 1 i 4, art. 25, art. 26, art. 29 ust. 1, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; dalej jako u.ś.r.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej k.p.a.) - orzekł o odmowie przyznania D.B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na męża. Jako powód odmowy organ wskazał niespełnienie warunków określonych w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. (osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim) i w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. (niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25. roku życia).
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, iż mąż wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, iż jest on niezdolny do samodzielnej egzystencji, a niepełnosprawność powstała po 25. roku życia (tu organ powołał treść art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r.). Ponadto osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, co nie daje możliwości przyznania przedmiotowego świadczenia (tu organ powołał treść art. 17 ust. 1, 1a, ust. 5 u.ś.r.).
Reasumując organ wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby nie wystąpiła przed 25. rokiem życia oraz jeśli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie organu w niniejszej sprawie brak jest podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku.
Nie zgadzając się z treścią powyższej decyzji D.B., reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła odwołanie, w którym zarzuciła jej:
- - naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,
- - błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., stanowiącego o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może mieć on zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka.
Wobec powyższego strona wniosła o uwzględnienie odwołania i uchylenie w całości decyzji organu pierwszej instancji oraz orzeczenie co do istoty sprawy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2022 r., nr [...] – na podstawie art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1 pkt 1, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1a, art. 23, art. 24 ust. 2a, art. 24 ust. 4, art. 32 ust. 2 u.ś.r. oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. – uchyliło w całości zaskarżoną decyzję Wójta Gminy z dnia [...] lipca 2022 r. i w tym zakresie orzekło o: 1) przyznaniu D.B. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem: a) od dnia 1 czerwca 2022 r. na stałe w wysokości 2119 zł miesięcznie, b) w latach następnych w wysokości ustalonej przez ustawodawcę;
2) przyznaniu składki na ubezpieczenie zdrowotne w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z zastrzeżeniem, iż nie opłaca się składki jeżeli strona podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z innych tytułów, 3) przyznaniu składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez okres niezbędny do uzyskania 20-letniego okresu ubezpieczenia (składkowego i nieskładkowego), z zastrzeżeniem, że nie opłaca się składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek pielęgnacyjny, albo zasiłek dla opiekuna, jeżeli podlega ona obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z innego tytułu na podstawie ustawy lub na podstawie odrębnych przepisów lub jest ubezpieczona na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2016 r., poz. 277).
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż istota sprawy sprowadza się do oceny dokonanej przez organ pierwszej instancji wykładni przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, który wszedł w życie z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r., poz. 1443, orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim powyższy przepis różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skutkiem tego orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku.
Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 k.p.a., organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. W świetle powołanego wyroku organy rozpoznające wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, iż strona spełniła warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Ponadto Kolegium zauważyło, iż organ pierwszej instancji wadliwie uznał za przeszkodę do przyznania wnioskowanego świadczenia okoliczność, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się inna niż małżonek osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego w sytuacji, gdy tenże podopieczny pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i jest w stanie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem. Art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie może natomiast stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdy o przyznanie takiego świadczenia ubiega się małżonek, który nie podejmuje lub rezygnuje z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad małżonkiem niepełnosprawnym w stopniu znacznym.
D.B., reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na powyższą decyzję, zarzucając jej:
- - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego,
- - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 5 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce.
Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Kolegium w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 lutego 2022 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Kolegium wyjaśniło, iż normatywna przeszkoda do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., ustaje z chwilą uchylenia decyzji przyznającej prawo do alternatywnego świadczenia. Aby więc świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy, winna ona wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. Nie jest bowiem możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym posiada jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres, gdyż warunkiem przyznania nowego świadczenia, jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, zmaterializowana w prawem przewidzianej procedurze. Dopiero gdy z obrotu prawnego zostanie wyeliminowana decyzja przyznająca konkurencyjny względem świadczenia pielęgnacyjnego - specjalny zasiłek opiekuńczy, wówczas wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego staje się kompletny w rozumieniu art. 24 ust. 2 u.ś.r. oraz przestaje istnieć negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r.
Jak wynika z akt sprawy, organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r., nr [...], uchylił decyzję o przyznaniu skarżącej prawa do specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego. Zatem, zdaniem Kolegium, dopiero z tym dniem można mówić o złożeniu kompletnego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Na wstępie wyjaśnić należy, iż Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 529, dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie z treścią cyt. art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożyła strona skarżąca oraz organ.
Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.
Przedmiot tak rozumianej kontroli w przedmiotowej sprawie stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] września 2022 r. nr [...], uchylająca decyzję organu I instancji z dnia [...] lipca 2022r., którą Wójt Gminy odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem, i przyznająca skarżącej wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne od 1 czerwca 2022 r. na stałe.
Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja organu II instancji została wydana z naruszeniem prawa w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Materialnoprawną podstawę decyzji działania organu w rozpoznawanej sprawie stanowiły obowiązujące w dniu wydania decyzji organu II instancji przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022r. poz. 615, dalej jako u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie natomiast do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.
Art. 27 ust. 5 u.ś.r. przewiduje, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Zgodnie z kolei z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.
Niesporne było w niniejszej sprawie, że skarżąca sprawuje opiekę nad swym mężem, który legitymuje się orzeczeniem wydanym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, z którego wynika, że niepełnosprawność ta powstała po 25 roku życia.
Niewątpliwie słusznie SKO uznało, iż organ I instancji błędnie zinterpretował i zastosował przepis art. 17 ust. 1 b u.ś.r., nie uwzględniając zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wyrokiem tym cytowany przepis, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
W związku z tym w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, iż nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność została stwierdzona powyższym wyrokiem (por. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, wyrok WSA w Rzeszowie z 11 kwietnia 2018 r., II SA/Rz 298/18, wyrok WSA w Szczecinie z 19 czerwca 2019 r., II SA/Sz 450/19, wyrok WSA w Łodzi z 16 czerwca 2020 r., II SA/Łd 303/20). Wobec tego organ odwoławczy prawidłowo rozpoznając przedmiotową sprawę uznał, iż przesłanka określona w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. nie może stanowić podstawy odmowy wnioskowanego świadczenia i orzekając pominął ją.
Dodać przy tym należy na marginesie, iż już uprzednio w decyzji kasacyjnej z dnia [...] maja 2022 r. Kolegium wskazało na sposób interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, K 38/13, a mimo to organ I instancji ponownie w decyzji z [...] lipca 2022 r. stwierdził brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 b u.ś.r.
Zasadnie także SKO nie podzieliło interpretacji organu I instancji dotyczącej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Organ I instancji uznał, iż sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, przy braku legitymowania się małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawcy. Rzeczywiście przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić jednak należy, iż cytowany przepis znajduje zastosowanie w sytuacji, w której o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się inna osoba - niż właśnie współmałżonek - na której to ciąży obowiązek alimentacyjny (np. syn, córka, wnuk). W przepisie tym ustawodawca sankcjonuje właśnie wartość wynikającą z małżeństwa, zgodnie z którą obowiązek małżonka opieki i pielęgnacji względem niepełnosprawnego współmałżonka, wyprzedza obowiązek innych osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnego, chyba, że współmałżonek niepełnosprawnego sam nie jest w stanie zrealizować swego obowiązku opieki i pielęgnacji, ponieważ legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co oznacza że sam wymaga pomocy i opieki osób trzecich (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Bk 359/21).
W orzecznictwie sądów administracyjnych jest przyjęte, że małżonek osoby niepełnosprawnej, sprawujący nad niepełnosprawnym opiekę należy do osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Ciąży bowiem nad nim swoisty obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka wynikający z art. 23 i 27 zd. pierwsze Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obowiązek ten może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia albo na osobistych staraniach. W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby mu bliskiej, polegający na rezygnacji z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, z pomocą przychodzi mu Państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji może otrzymać w zaistniałej sytuacji pomoc polegającą na przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Gdańsku z 17 czerwca 2021 r., III SA/Gd 310/21).
Mając powyższe na uwadze zdaniem Sądu organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, iż skarżąca spełnia warunki określone w art. 17 u.ś.r. uprawniające ją do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad jej mężem.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się natomiast do rozstrzygnięcia kwestii, czy w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy istniały podstawy do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od 1 lutego 2022 r., podczas gdy świadczenie przyznane zostało przez skarżony organ od 1 czerwca 2022 r. Co prawda w treści zaskarżonej decyzji Kolegium nie wyjaśniło przesłanek przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia od 1 czerwca 2022 r., czyniąc to dopiero w odpowiedzi na skargę. Jednak z okoliczności sprawy i akt sprawy wynika, iż dopiero w czerwca 2022 r. decyzją Wójta Gminy (z dnia [...] czerwca 2022 r.) została uchylona decyzja przyznająca skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Zdaniem Sądu w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, nie sposób podzielić stanowisko organu odwoławczego w zakresie ustalenia okresu za jaki skarżącej przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Istotne znaczenie ma fakt, iż skarżąca wprawdzie w dniu składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego tj. w dniu 22 lutego 2022 r., miała przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy na podstawie decyzji Wójta Gminy z dnia [...] listopada 2021 r., jednakże już w treści tego wniosku skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, powołując się na art. 27 ust. 5 u.ś.r. złożyła oświadczenie o rezygnacji z tego ostatniego świadczenia. Dopiero jednak na skutek kolejnego oświadczenia skarżącej, z dnia [...] czerwca 2022 r. (okoliczność przez strony niekwestionowana), organ I instancji wydał w dniu [...] czerwca 2022 r. decyzję uchylającą decyzję z dnia [...] listopada 2021r. o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Przy czym Wójt Gminy nadal nie uznawał zaistnienia warunków do przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i w dniu [...] lipca 2022 r., wydał decyzję odmowną w tym zakresie. Na skutek błędnych decyzji organu I instancji, uwzględnienie wniosku skarżącej z dnia [...] lutego 2022 r., nastąpiło po 7 miesiącach (ze skutkiem po 4 miesiącach od złożenia wniosku), wskutek wydania zaskarżonej decyzji reformatoryjnej SKO z dnia [...] września 2022 r.
W ocenie Sądu skoro skarżąca dokonała wyboru świadczenia, stosownie do art. 27 ust. 5 u.ś.r. już we wniosku z dnia [...] lutego 2022 r., to nie może zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku, wyłącznie na skutek nieprawidłowych działań organu I instancji. Późniejsze złożone przez stronę oświadczenie o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego (z [...] czerwca 2022 r.), stanowiło wyłącznie potwierdzenie wcześniej złożonego oświadczenia. Organ odwoławczy powinien w tej sytuacji przy określaniu daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zastosować art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Fakt uzyskiwania więc przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może być przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.
Przyjęcie stanowiska, według którego w przypadku, gdy osoba uprawniona otrzymuje jedno ze świadczeń, ustalenie prawa do innego świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe, prowadziłoby do sytuacji, w której możliwość dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia - w razie zbiegu uprawnień do świadczeń - byłaby praktycznie niemożliwa do realizacji, a zatem uprawnienie to miałoby charakter czysto iluzoryczny (por. wyrok NSA z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2508/20). Uwzględnienia wymaga przy tym okoliczność, iż nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, gdy tak jak w niniejszej sprawie, mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne. Podkreślenia jeszcze wymaga, że na tle wykładni omawianych przepisów obecnie w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy interpretować w ten sposób, iż wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, ale jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją.
Rzeczą organu odwoławczego winno być zatem rozważenie możliwości przyznania skarżącej również za okres od 1 lutego 2022 r. do 31 maja 2022 r. świadczenia odpowiadającego różnicy pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a specjalnego zasiłku opiekuńczego (por. wyrok NSA z dnia 15 października 2018 r., I OSK 1401/18, wyroki WSA w Opolu z dnia 20 września 2018 r., II SA/Op 302/18, WSA w Krakowie z dnia 24 maja 2018 r., III SA/Kr 353/18, wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 lutego 2018 r., II SA/Łd 1018/17, WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 27marca 2019 r., II SA/Go 60/19).
Zdaniem Sądu, skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wraz z oświadczeniem o jego wyborze w miejsce pobieranego zasiłku, miała prawo oczekiwać od organów, że podejmą działania zmierzające do rozważenia przyznania jej korzystniejszego świadczenia. Celem regulacji z art. 27 ust. 5 u.ś.r. jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesne pobieranie różnych świadczeń. Samo jednak dokonanie przez skarżącą wyboru świadczenia jest decydujące dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium tego wyboru nie uwzględniło prawidłowo. Takie działanie organu spowodowało, że naruszone zostało prawo skarżącej do przyznania korzystniejszego świadczenia, począwszy od miesiąca złożenia wniosku o to świadczenie.
W tym stanie rzeczy należało uznać, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając ostatnie odwołanie skarżącej od decyzji organu I instancji błędnie pominęło, że zgodnie z regułą wynikającą z art. 24 ust. 2 u.ś.r. ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinno nastąpić począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Żaden z przepisów u.ś.r. nie przewiduje wyjątków od zasady wynikającej z tego przepisu. Tym samym organ dokonał błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. z pominięciem art. 24 ust. 2 tej ustawy, co niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy. Organ II instancji nie przyznając świadczenia od dnia złożenia wniosku utrwalił w istocie niekorzystne skutki rozstrzygnięcia organu I instancji w ww. zakresie. Takie stanowisko jest nie do zaakceptowania z punktu widzenia zasady demokratycznego państwa prawa, wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP oraz zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, określonej w art. 8 § 1 k.p.a.
Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji w zakresie, w którym nie obejmuje przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 lutego 2022 r. do 31 maja 2022r. Sąd w wyroku uwzględnił okres od 1 lutego 2022 r. do 31 maja 2022 r., tj. od początku miesiąca, w którym złożony został wniosek o przyznanie świadczenia do ostatniego dnia przed datą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a skoro świadczenie przyznano od 1 czerwca 2022 r., brakujący okres za który świadczenie nie zostało przyznane obejmował czas do 31 maja 2022 r.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy winien dokonać określenia daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stosując art. 24 ust. 2 u.ś.r., przy czym uwzględnić powinien możliwość wyrównania różnicy między już wypłaconym świadczeniem, a świadczeniem korzystniejszym dla strony, przyznanym zgodnie z jej wyborem.
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w pkt I sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.
W przedmiocie kosztów postępowania obejmujących koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.