Uzasadnienie
W piśmie z dnia [...] stycznia 2023 r. Z.K., powołując się na,,art. 33 § 1", złożył do Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zarzut co do uciążliwości egzekucji administracyjnej w zakresie egzekucji prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] i wniósł o,,umorzenie należności składkowych". Wnioskodawca powołał się na swoje trudności finansowe spowodowane zajęciem rachunku bankowego przez Urząd Skarbowy oraz wystąpienie ważnego interesu zobowiązanego, ponieważ osiągane przez stronę dochody obecnie pozwalają wyłącznie na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Strona wskazała, że postanowieniem Sądu Okręgowego Wydziału Gospodarczego - Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2021 r., sygn. akt [...] pozbawiona została możliwości prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek na okres dwóch lat.
Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia [...] stycznia 2023 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne do czasu wydania postanowienia wierzyciela w sprawie zgłoszenia zarzutów.
Następnie postanowieniem z dnia [...] lutego 2023 r., nr [...] Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział, działając na podstawie art. 34 § 4 w związku z art. 33 § 1 i § 2 oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 479, dalej jako: u.p.e.a.) oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej jako: k.p.a.) oddalił zarzuty na czynności egzekucyjne oraz odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Z.K. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] września 2022 r., o numerach: [...].
W uzasadnieniu organ przywołał treść art. 33 u.p.e.a. określającego podstawy zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Następnie podał, iż [...] marca 2019 r. wydana została wobec Z.K. decyzja nr [...] o wysokości zadłużenia w zakresie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne za okres od 10/2018 do 11/2018, co do której Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia [...] lipca 2020 r. oddalił odwołanie, a następnie Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia [...] października 2022 r. oddalił apelację. W związku z powyższym w dniu [...] grudnia 2022 r. ZUS wystawił tytuły wykonawcze o numerach: [...], które doręczone zostały zobowiązanemu.
Następnie organ przytoczył treść art. 59 § 1 u.p.e.a. określającego przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ uznał, iż w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki pozwalające na pozytywne rozpatrzenie wniosku.
Organ wyjaśnił, że problemy opisane przez stronę z cała pewnością są utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego, gdyż nie pozbawiają zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległości. Podobnie za przesłankę umorzenia nie mogą zdaniem organu przemawiać ograniczone możliwości płatnicze. Trudności finansowe nie są równoznaczne z niemożliwością zapłaty zaległych składek i nie mogą stanowić automatycznie podstawy do umorzenia, a ustawowym obowiązkiem Zakładu jest dochodzenie powstałych należności.
ZUS wskazał, iż strona nie składała wniosku o rozłożenie zadłużenia na raty oraz nie podejmowała próby spłaty zadłużenia, nie złożyła wniosku o ogłoszenie upadłości, a negatywne skutki zaniechania wystąpienia z takim wnioskiem wyrażają się w powiększającym się przez lata zadłużeniu.
Organ postanowił oddalić zarzuty dotyczące egzekucji administracyjnej z uwagi na brak przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego, dostrzegając możliwości wyegzekwowania zadłużenia chociażby niewielkimi kwotami w formie zawarcia układu ratalnego oraz tym, że zobowiązany jest w wieku przedemerytalnym.
Reasumując organ stwierdził, iż zaległości w przedmiotowej sprawie nie uległy przedawnieniu, są wymagalne, nie zostały uregulowane, nie są objęte umową ratalna, nie nastąpiło wygaśnięcie zobowiązań, zatem brak podstaw do uwzględnienia wniosku.
Z.K. pismem z dnia [...] marca 2023 r., podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i podkreślając swoja trudną sytuację materialną, wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2023 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji z dnia [...] lutego 2023 r. (wskazując w sentencji prawidłową datę tytułów wykonawczych – [...] grudnia 2022 r.).
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przedstawił stan faktyczny w sprawie i przebieg postępowania. Następnie wskazał na treść art. 33 § 2 u.p.e.a., w którym wymienione zostały podstawy zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej.
Prezes ZUS wyjaśnił, że dłużnik może kwestionować działania organu egzekucyjnego poprzez wniesienie zarzutu m.in. podważenie zasadności prowadzenia egzekucji z powodu uciążliwości egzekucji.
Mając na uwadze całość akt organ II instancji stwierdził, że organ I instancji słusznie wskazał, że okres ostatnich dwóch lat zakazu prowadzenia działalności nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego, dodając, że zaległości których dotyczy wniosek obejmują okres kiedy strona nie posiadała zakazu.
Organ odwoławczy uznał, iż działania organu egzekucyjnego w celu dochodzenia należności były słuszne i nie stanowiły zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego: stan faktyczny wskazuje, że z powodu braku środka nie zostało dokonane zajęcie świadczenia, rachunku bankowego, wierzytelności czy wynagrodzenia za pracę. Organ dodał, iż zadłużenie powstało w związku z nieopłaceniem składek i niepodjęciem odpowiednich środków zaradczych we właściwym czasie, a nie w skutek zdarzeń losowych. Zdaniem organu sam zakaz prowadzenia działalności nie pozbawia strony możliwości zarobkowania z innego źródła, które umożliwiłoby opłacenie zaległości.
Jednocześnie Prezes ZUS wskazał, iż według urzędowych rejestrów wnioskodawca nie figuruje jako zatrudniony ani zarejestrowany bezrobotny, nie korzysta on z pomocy społecznej. Natomiast kłopoty medyczne, czy ewentualne wydatki z tym związane w żaden sposób nie zostały przez stronę udokumentowane.
Z.K. pismem z dnia [...] maja 2023 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na powyższe postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zarzucając: nienależyte odniesienie się do sytuacji materialnej; naruszenie przepisów postępowania, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających istotny wpływ na jej wynik; pozbawienie środków na utrzymanie konieczne. Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...].
W uzasadnieniu skargi skarżący ponownie powołał się na trudności finansowe związane z zajęciem wierzytelności na rachunku bankowym. W ocenie skarżącego w sprawie występuje przesłanka ważnego interesu osoby zobowiązanej, ponieważ jeśli ureguluje należności nie będzie dysponować środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Podkreślił, iż orzeczeniem sądu został pozbawiony na okres dwóch lat możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący podniósł także, iż na przestrzeni kilku lat prowadzono wobec niego szereg postępowań egzekucyjnych, które z uwagi na brak majątku umarzano, nadto ze względu na brak możliwości spłaty przedmiotowych należności z tytułu składek wniósł o ich umorzenie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na wstępie wyjaśnić należy, iż Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie z treścią cyt. art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Przedmiot skargi w niniejszej sprawie stanowiło postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie ZUS z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów Z.K. na czynności egzekucyjne i odmowy umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Stosownie do art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie, w myśl art. 135 p.p.s.a., następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b, oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadku nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.).
Mając na uwadze tak opisane granice kognicji Sąd uznał, że skarga jest zasadna, ale z innych przyczyn, niż w niej podniesione.
Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowiły przepisy u.p.e.a. według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego postanowienia. Należy wskazać, że na podstawie ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 2070) doszło do nowelizacji u.p.e.a. Wskazana wyżej ustawa weszła w życie z dniem 30 lipca 2020 r. i ma zastosowanie do sprawy objętej rozpoznawaną skargą. Ustawa zmieniająca wprowadziła istotne zmiany m.in. w zakresie podstaw zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (art. 33 u.p.e.a.) oraz sposobu wnoszenia i rozstrzygania skargi na czynność egzekucyjną (art. 54 u.p.e.a.).
W świetle treści art. 54 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną. Podstawą skargi jest: 1. dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy;
- 2. zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej.
Zgodnie natomiast z treścią art. 54 § 2 u.p.e.a., skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie. Skargę na czynność egzekucyjną wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej (art. 54 § 3 u.p.e.a.).
Stosownie do art. 54 § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie, w którym: 1.oddala skargę na czynność egzekucyjną; 2.uwzględnia skargę na czynność egzekucyjną: a) w całości;b) w części i w pozostałym zakresie oddala skargę. Przepis art. 54 § 5 u.p.e.a. stanowi natomiast, że na postanowienie w sprawie skargi na czynność egzekucyjną przysługuje zażalenie. Artykuł 54 § 6 u.p.e.a. wskazuje z kolei, że w przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny: 1.uchyla zaskarżoną czynność egzekucyjną w całości albo w części, 2.usuwa stwierdzoną wadę czynności egzekucyjnej.
W judykaturze podkreśla się, że określony w art. 54 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma ona charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty (postanowienia i zarządzenia), na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie czy zarzuty. Kontroli w tym trybie mogą bowiem podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne, którymi - zgodnie z definicją legalną z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. - są wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 18 sierpnia 2015 r. sygn. akt II FSK 1688/13; LEX nr 1783606; z dnia 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FSK 778/13, LEX nr 1774564; z dnia 24 października 2014 r. sygn. akt II GSK 1377/13, LEX nr 1592003; czy wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 października 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 3396/14, LEX nr 1941089).
Wskazuje się w orzecznictwie, że nie mogą podlegać rozpatrzeniu w postępowaniu ze skargi na czynność egzekucyjną zarzuty które podlegają rozpatrzeniu w ramach instytucji zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 1134/21, CBOSA).
W postępowaniu egzekucyjnym w administracji obowiązuje zasada niekonkurencyjności środków zaskarżenia (zob. wyroki NSA: z dnia 18 sierpnia 2015r., sygn. II FSK 1688/13; z dnia 24 października 2014r., sygn. II GSK 1377/13; z dnia 8 czerwca 2016r., sygn. III SA/Łd 155/16). Zasada ta sprowadza się do ukształtowania środków ochrony prawnej w taki sposób, by podstawy ich wniesienia nie mogły być powielane, czyli by nie zaistniała sytuacja, w ramach której dany zarzut byłby rozpatrywany w ramach kilku środków ochrony prawnej, co ma zapobiegać komplikacjom wynikającym z uruchomienia różnych trybów ochrony interesu jednostkowego w tej samej co do przedmiotu sprawie.
Przesłanki wniesienia zarzutów przez zobowiązanego uregulowane zostały z kolei w art. 33 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl § 2 ww. przepisu podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
- 1) nieistnienie obowiązku;
- 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
- a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
- b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,
- c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
- 3) błąd co do zobowiązanego;
- 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
- 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
- 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
- a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
- b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
- c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie (§ 4). Stosownie do art. 34 § 2 u.p.e.a. wierzyciel wydaje postanowienie, w którym: oddala zarzut (pkt 1), uznaje zarzut w całości lub w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut (pkt 2), stwierdza niedopuszczalność zarzutu (pkt 3).
Natomiast przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego określone zostały w art. 59 § 1 i 2 u.p.e.a. W myśl § 1 postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku: 1) niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego;
- 2) niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym;
- 3) niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27;
- 4) śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek: a) jest ściśle związany ze zobowiązanym, b) nie jest ściśle związany ze zobowiązanym, a egzekucja jest prowadzona wyłącznie z prawa majątkowego, które wygasło wskutek śmierci zobowiązanego;
- 5) gdy postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;
- 6) gdy z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego wystąpi wierzyciel;
- 7) gdy odrębne ustawy tak stanowią. W myśl zaś § 2 postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.
Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanej sprawy wskazać należy na szereg nieprawidłowości jakich dopuścił się organ na gruncie przedmiotowej sprawy. Po pierwsze organ w istocie rozpoznał wniosek skarżącego jako zarówno zarzuty zgłoszone w trybie art. 33 u.p.e.a., jak i wniosek o umorzenie postępowania w trybie art. 59 u.p.e.a. Wskazuje na to treść sentencji postanowienia i przywołane w nim przepisy prawa (zarówno art. 33, jak i art. 59 u.p.e.a.), a także argumentacja zawarta w uzasadnieniu postanowienia. Do tego z jednej strony organ przywołał w zaskarżonym postanowieniu treść art. 33 u.p.e.a. według stanu obowiązującego na dzień wydania postanowienia przez organ, a z drugiej strony uzasadniając postanowienie wskazał jako dopuszczalny zarzut dotyczący zbyt uciążliwego środka, który obowiązywał w stanie prawnym obowiązującym przed 30 lipca 2020 r. Ponadto argumentując oddalenie zarzutów organ odniósł się do sytuacji majątkowej skarżącego i jego możliwości płatniczych, niejako nawiązując do przesłanki z art. 59 § 2 u.p.e.a.
W tych okolicznościach Sąd uznał, że skarżony organ błędnie wydał postanowienie bez uwzględnienia zmian stanu prawnego wprowadzonych ustawą zmieniającą z dnia 4 lipca 2019 r. Jak wynika z przytoczonych powyżej przepisów ustawy, która znajdowała zastosowanie na dzień wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia, przesłanka zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie stanowi podstawy zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, o której mowa w art. 33 u.p.e.a. (było tak przed zmianą ustawy), lecz jest wyłącznie podstawą do skargi na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego, o którym mowa w art. 54 u.p.e.a.
Co prawda skarżący powołał się we wniosku z [...] stycznia 2023 r. na art. 33 § 1, a jednocześnie wniósł o umorzenie. Z kolei w uzasadnieniu wniosku powołał się na zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że pismo skarżącego nie zostało sformułowane w sposób jednoznaczny. W takiej sytuacji obowiązkiem organu było wyjaśnić intencje strony. W tym celu organ zobowiązany był wezwać wnioskodawcę o doprecyzowanie pisma z dnia [...] stycznia 2023 r. w zakresie określenia, czy zawiera ono zarzuty, o których mowa w art. 33 u.p.e.a., czy też jest skargą na czynność egzekucyjną wniesioną na podstawie art. 54 § 1 pkt 2 u.,p.e.a., czy może stanowi wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego trybie art. 59 u.p.e.a., czy też pismo zawiera każdy z w/w żądań.
Przy czym przyjmując, że strona wniosła zarzuty zwrócić należy uwagę, iż obowiązkiem zobowiązanego jest w takiej sytuacji precyzyjne określenie istoty i zakresu żądania oraz wskazanie dowodów uzasadniających to żądaniem (art. 33 § 4 u.p.e.a.). Zarzut w obecnym stanie prawnym jest środkiem prawnym o jednolitym charakterze. Zobowiązany wnosząc zarzut kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji, podważając prawidłowość tytułu wykonawczego. Zarzut winien określać istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie. W przeciwnym razie organ zobowiązany jest wezwać stronę do uzupełnienia w/w braku, informując przy tym stronę o treści przepisów mających zastosowanie i następstwa prawnych, co wynika z treści art. 9 k.p.a.
Zachowuje aktualność w obecnym stanie prawnym pogląd prawny, że podstawą zarzutu mogą być wyłącznie okoliczności wymienione w ustawie, to jest obecnie w art. 33 § 2 u.p.e.a. (por. wyrok NSA OZ w Lublinie z 20.09.1995 r., SA/Lu 2104/94, LEX nr 26956; wyrok NSA z 27.10.1999 r., IV SA 1104/96, LEX nr 47780). Jeżeli zobowiązany zawrze w piśmie skierowanym do organu egzekucyjnego, oprócz zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji sformułowanych na podstawie okoliczności wskazanych w art. 33 § 2 u.p.e.a., także inne zastrzeżenia, to organ egzekucyjny powinien dokonać analizy treści pisma i oddzielnie rozpatrzyć zarzut oraz inne zastrzeżenia zobowiązanego dotyczące egzekucji. Zastrzeżenia, które nie stanowią zarzutu w rozumieniu art. 33 § 1, a dotyczą egzekucji, mogą być uznane za skargę na czynności egzekucyjne, a w przypadku egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym – również za zażalenie na postanowienie o zastosowaniu środka egzekucyjnego.
Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, że prawo do wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1 u.p.e.a.) nie umożliwia zgłoszenia zarzutu jakiegokolwiek, lecz jedynie takiego, który został przewidziany przez ustawodawcę w art. 33 § 2 u.p.e.a. O zakresie rozpatrzenia sprawy decyduje zatem treść zgłoszonego zarzutu.
Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 14 września 2007 r., I OSK 522/07 to właśnie na osobie, do której skierowano tytuł wykonawczy, spoczywa obowiązek wskazania, na której z okoliczności wymienionych w art. 33 u.p.e.a. opiera swój zarzut. Na związanie organu podstawą prawną zarzutów i jego ograniczony zakres kognicji w tej materii wskazuje orzecznictwo sądowe przyjmujące, że jeżeli zobowiązany wskazał jednoznacznie podstawę prawną zarzutu w sprawie postępowania egzekucyjnego w terminie do jego złożenia, to nawet jeżeli organ zauważyłby, że uzasadnienie zarzutu odpowiada innemu przypadkowi, wskazanemu w art. 33 u.p.e.a., nie jest uprawniony do działania z urzędu i zbadania zarzutu pod kątem spełnienia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 33 tejże ustawy (wyroki NSA z: 8 czerwca 2021 r., III FSK 3542/21; 17 maja 2012 r., II FSK 2267/10; 6 marca 2012 r., II FSK 1441/10).
Dodatkowo wskazać należy, że we wniosku z dnia [...] stycznia 2023 r. skarżący zwrócił się o cyt.: "umorzenie należności składkowych (...)". Wobec niejednoznaczności treści wniosku w tym zakresie, w ocenie Sądu, zasadnym było także podjęcie przez organ czynności wyjaśniających poprzez zwrócenie się do zobowiązanego o sprecyzowanie, czy jego wniosek dotyczy umorzenia należności wynikających z nieopłaconych składek za okres od października 2018 r. do listopada 2018 r., czy też wnioskiem tym zobowiązany zwrócił się do organu egzekucyjnego o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 u.p.e.a. Nawet jeżeli z akt sprawy wynika, że ZUS rozpoznał wniosek skarżącego z dnia [...] stycznia 2023 r. także jako wniosek o umorzenie należności w trybie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (w aktach administracyjnych znajduje się decyzja ZUS z dnia [...] marca 2023 r. o odmowie umorzenia) to mimo to organ powinien ustalić czy wniosek zobowiązanego dotyczył umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Z treści rozstrzygnięcia wynika, że wniosek skarżącego z dnia [...] stycznia 2023 r. został rozpoznany jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 u.p.e.a. W sytuacji jednak złożenia takiego wniosku rozstrzygnięcie organ powinien wydać w odrębnym postępowaniu. Przy czym należy zwrócić uwagę, iż odnosząc się do przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego organ w istocie nie przeprowadził niezbędnej analizy dotyczącej majątku zobowiązanego w kontekście kosztów postępowania egzekucyjnego, a odmawiając umorzenia postępowania egzekucyjnego nie wykazał, że w sprawie nie ziściły się przesłanki umorzenia wynikające z art. 59 § 2 u.p.e.a. Powyższe mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak bowiem wynika z treści skargi prowadzone w okresach wcześniejszych postępowania egzekucyjne przeciwko skarżącemu z tytułu zaległości wynikających z nieopłaconych składek zostały umorzone ze względu na brak majątku zobowiązanego.
Na marginesie dodać należy, iż od 25 marca 2024 r. (art. 59 § 1a dodany ustawą z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. z 2023 r., poz. 556) wejdzie w życie przepis art. 59 § 1a, zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części na wniosek wierzyciela albo z urzędu, jeżeli organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem, w przypadku wystąpienia analogicznych przyczyn, jak wskazane w art. 34a u.p.e.a. w art. 33 § 2 pkt 1-5, a także pkt 6, jeżeli w tym ostatnim przypadku przyczyna braku wymagalności obowiązku ma charakter trwały lub wystąpiła przed wszczęciem egzekucji administracyjnej.
Stosownie do przepisu art. 153 p.p.s.a. w ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni powyższą ocenę, w tym dotyczącą kwalifikacji prawnej pisma skarżącego z [...] stycznia 2023 r. oraz poczyni stosowne ustalenia w celu oceny zasadności poszczególnych okoliczności w nim zawartych, na co zwrócono uwagę w treści uzasadnienia wyroku. Przede wszystkim organ zobowiązany będzie wezwać wnioskodawcę do sprecyzowania treści pisma z dnia [...] stycznia 2023 r. poprzez wskazanie czy stanowiło ono zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, czy skargę na czynności egzekucyjne, ewentualnie wniosek o umorzenie postepowania egzekucyjnego, bądź ewentualnie czy pismo zawierało wszystkie te żądania łącznie. Przy czym w wezwaniu organ powinien wyjaśnić skarżącemu odmienność w/w środków prawnych stosownie pouczając stronę z zachowaniem wymogów określonych w art. 9 k.p.a. Jeżeli zaś w/w pismo zawiera zarzut lub zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, organ winien wezwać zobowiązanego do sprecyzowania istoty, zakresu żądania i wskazania dowodów uzasadniających żądanie.
Dopiero po sprecyzowaniu pisma organ prawidłowo rozpozna sprawę w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. Przy czym jeżeli wniosek z [...] stycznia 2023 r. dotyczy więcej niż jednego środka prawnego, o którym mowa w u.p.e.a., organ rozpozna stosowne wnioski w odrębnych postępowaniach.
Z przedstawionych względów, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" oraz "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.