Uzasadnienie
23 lipca 2015 r. wpłynął do tut. Sądu wniosek M.G. o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że jej miesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynosi 2.000 zł (brutto). M.G. podała, że jej zobowiązania z tytułu należności publicznoprawnych (składki na ubezpieczenie społeczne, podatki) wynoszą około 500.000 zł i są one objęte postępowaniem egzekucyjnym. Nadto oświadczyła, że samotnie wychowuje syna. W uzupełnieniu złożonego wniosku skarżąca przedstawiła ponoszone wydatki (czynsz – 350 zł, gaz – 80 zł, energia elektryczna – 70 zł, woda – 80 zł) oraz przedłożyła: wyciągi z rachunków bankowych, komputerową księgę przychodów i rozchodów za 2015 r., zeznanie podatkowe za 2013 r.
Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej zwanej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania.
Art 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi zaś, że prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).
Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika.
Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04, niepublikowane) stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia.
Wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 450 zł (§ 1 pkt 2 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). W orzecznictwie wskazuje się, że posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930).
Należy podnieść, że z księgi przychodów i rozchodów za 2015 r. wynika, że M.G. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła dochód w wysokości 185.000,43 zł, zaś w 2014 r. dochód wyniósł 136.352 zł. Wskazane fakty jednoznacznie świadczą o tym, że skarżąca w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą i to na znaczną skalę. Z rachunków bankowych wynika, że skarżąca dysponuje środkami pieniężnymi (2.444 zł).
Nadto sam fakt zajęcia rachunków bankowych nie jest wystarczający dla uznania, że skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2014 r., II FZ 684/14, LEX nr 1486798). W orzecznictwie podkreśla się, że przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów niezbędnych dla ustanowienia pełnomocnika. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2015 r., II OZ 1152/14, LEX nr 1624467). Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076).
Zważyć również trzeba, że skarżąca nie wykazała nadzwyczajnych okoliczności, które w jednoznaczny sposób świadczyłyby o tym, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych.
Z tych względów uznano, że sytuacja majątkowa M.G. umożliwia jej uiszczenie kosztów sądowych bez spowodowania uszczerbku w koniecznym dla siebie i rodziny utrzymaniu.
Z uwagi na powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.