Uzasadnienie
1. Decyzją z dnia [...] czerwca 2023 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania D.G. (skarżąca) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] lutego 2023 r., nr [...], uchylającą, w okresie od [...] kwietnia 2022 r. do [...] maja 2022 r., realizację decyzji tego organu z dnia [...] kwietnia 2021 r.,nr [...].
W jej uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] Wójt Gminy przyznał D.G. prawo do świadczenia wychowawczego na córkę – J.G., w kwocie 500 zł miesięcznie, na okres od [...] czerwca 2021r. do [...] maja 2022 r.
Pismem z dnia [...] lutego 2023 r. Wojewoda, jako organ pełniący funkcję instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w Unii Europejskiej, poinformował organ I instancji, że w sprawie, od dnia [...] kwietnia 2022 r. do dnia [...] maja 2022 r., mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z pobytem ojca J.G.j poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. To zaś na podstawie art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (tekst jedn. Dz.U z 2019 r. poz. 2407; dalejustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci z 2016) obligowało organ I instancji do uchylenia realizacji decyzji z dnia [...] kwietnia 2021 r. ze względu na konieczność uwzględnienia przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i właściwości innego organu, którą to decyzję Wójt Gminy wydał dnia [...] lutego 2023 r.
2. Od tej decyzji w ustawowym terminie D.G. wniosła odwołanie podnosząc, że świadczenie rodzinne w Niemczech pobierane przez jej męża zostało pomniejszone o kwotę świadczenia pobieranego w Polsce. Mąż nie starał się o świadczenie od razu po rozpoczęciu pracy, lecz po upływie sześciu miesięcy. Niemiecki urząd wypłacił świadczenie sześć miesięcy wstecz. W tym czasie odwołująca się była bezrobotna i mieszkała z córką J. w Polsce.
3. Podzielając ocenę prawną organu I instancji Kolegium wskazało, że stosownie do art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 1981), w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w przypadku złożenia do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy w gminie lub od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres do dnia [...] maja 2022 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.
Zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci z 2016, w przypadku gdy wojewodaustali, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego za okres, o którym mowa w ust. 1 (dotyczy to sytuacji, gdy matka, ojciec, opiekun prawny lub opiekun faktyczny dziecka przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego). Do sprawy mają zastosowanie przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci z 2016 r., gdyż D.G. złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko – J.G. w dniu 1 lutego 2021 r. czyli przed wejściem w życie ustawy nowej.
Dlatego organ I instancji, po uzyskaniu informacji od Wojewody, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z przebywaniem ojca dziecka J.G. poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawidłowo zatem zastosował art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci z 2016 (w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2022 r. w związku z art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 1981), mając na uwadze właściwość rzeczową organu do rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego na J.G..
Kolegium wyjaśniło, że uzyskanie przez organ I instancji informacji od Wojewodyw stosunku do danej osoby mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, obliguje bowiem organ do uchylenia decyzji przyznającej świadczenia od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji. Organ pomocy społecznej nie ma swobody działania w tym zakresie, w szczególności nie jest uprawniony do badania zasadności ustaleń wojewody, ani rozważania, jakie mogą być potencjalne skutki uchylenia decyzji. Wskazano też, że uchylenie dotychczasowej decyzji o przyznaniu odwołującej się świadczenia wychowawczego na dziecko skutkować będzie ponownym rozpoznaniem jej wniosku o to świadczenie, z tym że organem, który oceni zasadność wniosku będzie Wojewoda, a nie organ, który wydał poprzednią, pozytywną dla odwołującej się decyzję. Dlatego podniesione przez odwołującą się w skardze okoliczności merytoryczne mogą mieć znaczenie dopiero na etapie rozpoznania wniosku przez właściwy organ, tj. przez Wojewodę.
- 4. W skardze wniesionej przez skarżącą osobiście do tutejszego Sądu (z zachowaniem terminu) podniesiono, że skarżąca domaga się ponownego rozpatrzenia sprawy. Z treści jej uzasadnienia, opisującego sytuację dotyczącą pobierania zasiłku na dziecko przez męża skarżącej przebywającego w Niemczech wynika, że sytuacja finasowania rodziny skarżącej jest trudna i nie chce ona zwracać pobranego w Polsce zasiłku za okres, którego dotyczy zaskarżona decyzja.
- 5. Odpowiadając na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
6. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Sprawa została, za zgodą stron, rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).
7. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy powoływanej wyżej ustawy, tj.art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci z 2016 (w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2022r.) w związku z art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 1981). Trafnie Kolegium wyjaśniło, że to te właśnie przepisy mają zastosowanie do sprawy wszczętej wnioskiem skarżącej w dniu 1 lutego 2021 r., czyli przed wejściem w życie ustawy nowej.
Treść decyzji wydanej przez organ I instancji pozostaje w związku ze zbiegiem praw do świadczeń wychowawczych przyznanych i wypłacanych w państwach członkowskich UE, regulowanych tak przez prawo unijne, jak i skorelowane z nim prawo krajowe. Zgodnie z art. 16 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci z 2016 (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji) w przypadku przebywania osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2 (a więc osoby, której przysługuje świadczenie wychowawcze), lub członka rodziny tej osoby w dniu przyznania świadczenia wychowawczego lub po tym dniu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy (w tym przypadku wójt) występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Właściwy wojewoda po otrzymaniu tego wniosku organu ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 ust. 4, art.16 ust. 2 ustawy o pomocy państwa z 2016).
8. Jeżeli wojewoda w konkretnej sytuacji ustali, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w związku ze stosowaniem powyższych przepisów.
Chodzi tu zatem o właściwość organu, a nie merytoryczną ocenę zasadności przysługiwania albo nieprzysługiwania danej osobie prawa do świadczenia wychowawczego. Z woli ustawodawcy krajowym organem powołanym do rozstrzygania o świadczeniach wychowawczych (lub innych objętych systemem zabezpieczenia społecznego) w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń osób przebywających w różnych państwach członkowskich jest Wojewoda – właściwy dla miejsca zamieszkania wnioskodawcy. Takiej kompetencji nie ma Wójt i tylko to jest istotą sprawy.Jeśli okazuje się, jak w niniejszej sprawie, już po wydaniu decyzji, że organ nie był właściwy, to trzeba tę decyzję w tym właśnie zakresie uchylić.
9. To, o czym pisze w odwołaniu i skardze skarżąca, za wyjątkiem tego, że potwierdza fakt przebywania ojca dziecka w RFN, nie ma żadnego znaczenia dla treści kontrolowanych decyzji.Dopiero w następstwie uchylenia decyzji wójta – właściwy wojewoda (w sprawie Wojewoda) ustala merytoryczne prawo do świadczenia wychowawczego, stosując przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie świadczeń na rodzinę.
Z tych względów skarga jest niezasadna. W sprawie nie było również innych uchybień, które sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu, dlatego skarga podlegała oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.).