Uzasadnienie
W dniu [...] stycznia 2026 r. M. R. (dalej jako wnioskodawczyni, strona, odwołująca lub skarżąca) złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze (SW-R) na syna K. R. na okres świadczeniowy od [...] czerwca 2025 r. do [...] maja 2026 r.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] marca 2026 r. znak sprawy [...]odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego za okres od [...] czerwca 2025 r. do [...] grudnia 2025 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że po rozpatrzeniu opisanego na wstępie wniosku przyznał stronie prawo do świadczenia wychowawczego na K. R. na okres od [...] stycznia 2026 r. (tj. od miesiąca złożenia wniosku) do [...] maja 2026 r., o czym wnioskodawczyni została poinformowana pismem z dnia [...] lutego 2026 r. Dalej organ powołał art. 18 ust. 2 ustawy 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1576; aktualny tekst jedn. Dz.U. z 2026 r., poz. 532; dalej jako u.p.p.w.d.), zgodnie z którym prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Jeśli więc osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze była zainteresowana uzyskaniem prawa do świadczenia od dnia [...] czerwca 2025 r., wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego strona powinna złożyć najpóźniej do dnia [...] czerwca 2025 r. Uchybienie przez wnioskodawczynię terminowi materialnemu wywołuje skutek prawny wygaśnięcia prawa.
Strona złożyła odwołanie od powyższej decyzji do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w którym wskazała, że w maju 2025 r. złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze, jednak w wyniku automatycznego uzupełnienia danych przez system został on omyłkowo przypisany do poprzedniego okresu świadczeniowego. Podkreśliła, że błąd ten nie był działaniem celowym z jej strony i nie został przez nią zauważony w trakcie składania wniosku. Strona przyznała, że otrzymała informację o konieczności dokonania korekty, jednak nie zapoznała się z jej treścią w odpowiednim czasie, pozostając w przekonaniu - wynikającym z dotychczasowej praktyki - że jest to standardowe potwierdzenie złożenia wniosku. W poprzednich bowiem latach świadczenie było przyznawane bez konieczności podejmowania dodatkowych działań, co utwierdziło ją w przekonaniu, że wniosek został złożony prawidłowo. Odwołująca wskazała ponadto, że dziecko przez cały sporny okres spełniało wszystkie ustawowe przesłanki do przyznania świadczenia wychowawczego, a brak jego wypłaty wynikał wyłącznie z niezamierzonej omyłki formalnej przy składaniu wniosku, a nie z niespełnienia warunków materialnych.
Prezes ZUS decyzją z [...] czerwca 2026 r., znak sprawy [...]– powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r., poz. 1691; dalej jako k.p.a.) oraz art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d. – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 18 ust. 1 u.p.p.w.d. prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia [...] czerwca do dnia [...] maja roku następnego, natomiast w myśl art. 21 ust. 3 u.p.p.w.d. wnioski w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na kolejny okres są przyjmowane od dnia 1 lutego danego roku. Następnie organ przedstawił ustalenia poczynione przez organ i treść zapadłej decyzji, a także podniesione przez stronę zarzuty i argumentację zawartą w odwołaniu. Odnosząc się do tego pisma organ odwoławczy wskazał, że każda sprawa traktowana jest indywidualnie, jednakże organ administracyjny zobowiązany jest do przestrzegania przepisów. W tym kontekście Prezes ZUS zauważył, że termin przyznania świadczenia określony w art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d. z uwagi na materialno-prawny charakter nie może być przez organ zmieniony lub przywrócony. Oznacza to, że jeśli osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze była zainteresowana uzyskaniem prawa do świadczenia od dnia [...] czerwca 2025 r., wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego powinna była złożyć w terminie od [...] lutego 2025 r. do dnia [...] czerwca 2025 r. W przypadku złożenia wniosku po tym terminie prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, do końca okresu świadczeniowego, W związku z tym, że wniosek odwołującej o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego wpłynął do ZUS w dniu [...] stycznia 2026 r., nie przysługiwało jej prawo do świadczenia wychowawczego za okres od [...] czerwca 2025 r. do [...] grudnia 2025 r.
Strona złożyła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. zarzucając naruszenie przepisów: 1. postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. przez naruszenie zasady zaufania obywatela do organów państwa,
2. prawa materialnego, tj. art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d. przez jego rygorystyczną i wyłącznie formalną interpretację z pominięciem celów ustawy, co doprowadziło do nieuzasadnionego pozbawienia jej dziecka prawa do świadczenia za okres od [...] czerwca 2025 r. do [...] grudnia 2025 r.
Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zobowiązanie organu do wydania decyzji przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego na jej dziecko za sporny okres od [...] czerwca 2025 r. do [...] grudnia 2025 r.
W uzasadnieniu strona wskazała, że nie może zgodzić się z powyższymi decyzjami, gdyż w maju 2025 r. podjęła realne i celowe działanie zmierzające do złożenia wniosku na nowy okres świadczeniowy 2025/2026. Działając w dobrej wierze i z intencją zachowania ciągłości wypłat świadczenia 800+ oraz opierając się na wieloletniej, automatycznej i bezproblemowej praktyce przyznawania świadczenia w poprzednich latach, złożyła wniosek na swojego syna za pośrednictwem systemu bankowości elektronicznej Banku Pocztowego. W trakcie tego procesu, na skutek automatycznego uzupełniania pól oraz działania algorytmów systemu teleinformatycznego, wniosek został omyłkowo przypisany przez system do poprzedniego okresu świadczeniowego, tj. od czerwca 2024 r. do maja 2025 r. Ponadto podniosła, że poprzednio nigdy nie zwracała na to uwagi, ponieważ system właściwie przypisywał datę; działała w pełnym zaufaniu do poprawności funkcjonowania bankowych systemów informatycznych.
W związku z tym, biorąc pod uwagę bezproblemowy i zautomatyzowany proces przyznawania tego świadczenia w ubiegłych latach, była w pełni przeświadczona, że dopełniła wszystkich formalności. Wygenerowane przez ZUS komunikaty odebrała jako standardowe potwierdzenie wpływu dokumentu, co uśpiło jej czujność. Przez kolejne miesiące strona była przekonana, że wniosek został rozpatrzony prawidłowo, gdyż po zalogowaniu na konto bankowe widziała w historii wpływ kwoty 800 zł. Dopiero w styczniu 2026 r., planując wydatki na obóz syna, zorientowała się, że była to jedynie ostatnia wpłata ze starego okresu, a bieżące świadczenie nie jest wypłacane. Dalej skarżąca zwróciła uwagę na bezczynność organ odwoławczego w rozpoznaniu jej odwołaniu, co zmusiło ją do złożenia ponaglenia w dniu [...] czerwca 2026 r.
Strona zwróciła również uwagę, że sądy administracyjne wielokrotnie podkreślały, że błędy wynikające ze skomplikowanego interfejsu systemów teleinformatycznych lub ich automatycznych podpowiedzi nie mogą wywoływać negatywnych skutków prawnych dla obywateli działających w dobrej wierze (art. 8 k.p.a.). Rygorystyczne i czysto formalne podejście ZUS stoi w sprzeczności z podstawowym celem u.p.p.w.d. jakim jest realne wsparcie rodziny w procesie wychowywania małoletnich. Zdaniem skarżącej jej syn przez cały sporny okres (czerwiec - grudzień 2025 r.) spełniał wszystkie ustawowe, materialne przesłanki do otrzymania pomocy. Pozbawienie go tych środków z powodu technicznej i niezamierzonej omyłki systemu elektronicznego rażąco narusza zasadę sprawiedliwości społecznej oraz zaufania do organów państwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej przeprowadzonej pod względem legalności była w niniejszej sprawie decyzja Prezesa ZUS utrzymująca w mocy decyzję ZUS odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz jej syna za okres od [...] czerwca 2025 r. do [...] grudnia 2025 r. Skarżąca domagała się przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz swego syna K. R. na okres świadczeniowy 2025/2026 (tj. od [...] czerwca 2025 r. do [...] maja 2026 r.). Niewątpliwie strona spełniania przesłanki materialne do przyznania tego świadczenia określone w art. 1 ust. 2 pkt 1, art. 4 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 u.p.p.w.d. i za okres od [...] stycznia 2026 r. do [...] maja 2026 r. świadczenie to zostało przyznane skarżącej pismem informującym z [...] lutego 2026 r. Stosownie bowiem do art. 13a ust. 1 u.p.p.w.d. przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji.
Istota sporu sprowadzała się do tego, czy świadczenie to należy się skarżącej również za okres od [...] czerwca 2025 r. do [...] grudnia 2025 r., co związane było z terminem złożenia wniosku w dniu [...] stycznia 2026 r. Zgodnie z art. 13 ust. 1 u.p.p.w.d. ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, dyrektora domu pomocy społecznej, rodziny zastępczej, osoby prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektora regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektora interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego. Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 13 ust. 2 u.p.p.d.w.). Wniosek i załączniki do wniosku, o których mowa w ust. 4, są składane wyłącznie w postaci elektronicznej za pomocą: 1) profilu informacyjnego utworzonego w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zwanego dalej "profilem informacyjnym";
- 2) systemu teleinformatycznego banków krajowych oraz spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych świadczących usługi drogą elektroniczną spełniających wymogi określone w informacji zamieszczonej na stronie Biuletynu Informacji Publicznej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych;
- 3) systemu teleinformatycznego utworzonego przez ministra właściwego do spraw rodziny;
- 4) systemu teleinformatycznego wskazanego w informacji, o której mowa w ust. 6 (art. 13 ust. 7 u.p.p.w.d.). Zgodnie z art. 18 ust. 1 u.p.p.w.d. prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 czerwca do dnia 31 maja roku następnego. Prawo do świadczenia wychowawczego, zgodnie z dyspozycją art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d. ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1, nie wcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej albo w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym.
Przepis art. 61 § 3 k.p.a. stanowi, że datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Wskazany przepis określa zdarzenie, z jakim wiązać należy datę wszczęcia postępowania administracyjnego na żądanie strony, a nie datę, do której żądanie takie może być zgłoszone. Data ta nie wyznacza innego terminu zgłoszenia żądania (wniosku) strony niż ten wynikający z przepisów prawa materialnego. Z treści art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d. jednoznacznie wynika, że termin ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego jest ściśle związany z terminem złożenia wniosku przez osobę uprawnioną. Zdaniem Sądu, Prezes ZUS dokonał prawidłowej analizy charakteru tego terminu oraz konsekwencji jego niezachowania. Świadczenie wychowawcze jest przyznawane od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami do końca okresu zasiłkowego. Data złożenia wniosku ogranicza więc w czasie możliwość ustalenia prawa do świadczenia w danym okresie świadczeniowym, ale nie wyklucza w ogóle możliwości jego przyznania.
U.p.p.w.d. nie przewiduje możliwości przyznania świadczenia za miesiące poprzedzające złożenie wniosku (za wyjątkiem sytuacji przewidzianych w ustawie, które w niniejszej sprawie nie występują), a termin określony w art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d. jest terminem prawa materialnego, który co do zasady nie podlega przywróceniu, chyba że przywrócenie terminu o takim charakterze wynika wprost z przepisów szczególnych (por. wyrok NSA z 21 września 2023 r. I OSK 1764/22, J.Blicharz (red.), J. Glumińska-Pawlic Jadwiga (red.), L. Zacharko (red.),U.p.p.w.d.. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2019, t. do art. 18).
W związku z tym okoliczności, ze względu na które strona nie złożyła wniosku w najwcześniej możliwym terminie nie mają prawnego znaczenia dla określenia początkowej daty przyznania świadczenia wychowawczego, nawet jeżeli mają charakter niezawiniony. Nie ma bowiem możliwości - poza wyjątkami wynikającymi wprost z ustawy, które nie mają zastosowania w sprawie - wstecznego przyznania świadczeń, niezależnie od przyczyn opóźnienia w złożeniu wniosku (por. wyrok WSA w Poznaniu z 28 maja 2020 r., IV SA/Po 1104/19).
W związku z tym, że skarżąca złożyła wniosek w dniu [...] stycznia 2026 r. zasadnie organy w niniejszej sprawie - mając na względzie art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d.
i materialny charakter terminu zawarty w tym przepisie – odmówiły przyznania jej świadczenia wychowawczego za okres od [...] czerwca 2025 r. do [...] grudnia 2025 r. Podkreślić należy, że brak było podstaw w kontrolowanej sprawie do rozważania przez organ znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku z [...] maja 2025 r., w którym strona domagała świadczenia za okres od [...] maja 2025 r. do [...] maja 2025 r., gdyż w odniesieniu do niego organ wydał odrębną decyzję z dnia [...] maja 2025 r. nr [...]o umorzeniu postępowania, której strona – jak sama przyznała - nie zaskarżyła, traktując ją jako potwierdzenie złożenia wniosku, a tym samym pozostaje w obrocie prawnym i korzysta z przymiotu ostateczności. Decyzja ta nie podlegała w konsekwencji również kontroli w niniejszej sprawie, a mianowicie czy organ rozpoznając ten wniosek w sposób właściwy zbadał intencje skarżącej mając na względzie art. 6, art. 7, art. 8 k.p.a. Jest to zatem inny stan faktyczny niż ten, który był podstawą rozstrzygnięcia w wyroku WSA w Poznaniu z 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Po 193/24. W sprawie tej bowiem wcześniejszy wniosek o świadczenie nie został rozpoznany i nie została wydana decyzja umarzająca postępowanie, z której strona mogła się dowiedzieć o popełnionym błędzie.
Niezależnie od powyższego odnosząc się do argumentacji skargi trzeba wskazać, że systemy teleinformatyczne, o których mowa w art. 13 ust. 7 u.p.p.w.d.
- - w związku ze tym, że wniosek skarżącej z [...] maja 2025 r. był składany w trakcie obowiązywania okresu świadczeniowego 2024/2025 - musiały zawierać funkcję umożliwiającą złożenia go zarówno na ten okres, jak i na nowy okres świadczeniowy (tj. 2025/2026). Stąd skarżąca powinna była wypełnić go z należytą uwagą w odniesieniu do okresu, na który w istocie chciała złożyć. Nie może zatem ona przerzucać odpowiedzialności na organ za swój brak uważności, zwłaszcza w sytuacji, gdy we wspomnianej decyzji o umorzeniu postępowania, wydanej na drugi dzień po złożeniu wniosku, ZUS poinformował skarżącą, że jeśli jej intencją było złożenia wniosku na nowy okres świadczeniowy, powinna złożyć nowy wniosek, w którym należy wskazać ten okres świadczeniowy. Miała zatem skarżąca dostatecznie dużo czasu, aby usunąć konsekwencje swojego błędu i złożyć ponownie wniosek, zachowując prawo do świadczenia za cały okres świadczeniowy. Skarżąca jednak zignorowała tą decyzję nie zapoznawszy się z nią szczegółowo, traktując ją jako informację o złożeniu wniosku, a następnie przez 7 miesięcy nie zauważyła, iż na wskazany we wniosku rachunek bankowy nie wpływa świadczenie.
W tak ukształtowanej sytuacji procesowej, uwzględniając czynności podjęte przez ZUS oraz szereg zaniedbań ze strony skarżącej, nie sposób skutecznie w niniejszym postępowaniu zarzucać organom naruszenie zasad określonych w art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a.
Sąd nie dopatrzył się w sprawie również jakichkolwiek innych uchybień w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Wobec tego Sąd - na podstawie art. 151 p.p.s.a. – oddalił skargę.