Uzasadnienie
S.B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami.
W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi S.B. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy. We wniosku podał, że posiada własnościowe mieszkanie spółdzielcze – 37,7 m2, o wartości około 110000 zł oraz oszczędności w wysokości 300 zł. Mieszka sam oraz otrzymuje emeryturę w wysokości 1. 546 zł i dodatek pielęgnacyjny w kwocie 207. W zakresie wydatków zadeklarował opłatę za mieszkanie, energię, telefon, leki, rehabilitację, wynajem opiekunek.
Bez odpowiedzi pozostało wezwanie starszego referendarza sądowego z dnia 22 sierpnia 2016 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego skarżącego.
Postanowieniem z dnia 23 września 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy z uwagi na nienadesłanie dodatkowych informacji i dokumentów.
W sprzeciwie skarżący wskazał, że od [...] września 2016 r. mieszka w Domu Pomocy Społecznej, ponieważ wymaga całodobowej opieki i nie miał wystarczających środków finansowych na pokrycie kosztów opieki. Za pobyt w DPS pobierane jest 70 % jego emerytury, natomiast 30 % pozostaje do jego dyspozycji, za co musi opłacać leki. Do pisma skarżący nie załączył dodatkowej dokumentacji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy okazał się niezasadny.
W razie wniesienia sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego zastosowanie znajduje przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a).
W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).
W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych. Prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód na tyle niski, że nie pozwala on na uiszczenie kosztów postępowania sądowego, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Ma ono służyć osobom najuboższym, to jest takim, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści przytoczonego art. 246 § 1 p.p.s.a.
Ponadto wskazać należy, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Przytoczone więc przez stronę okoliczności we wniosku, jak i przedstawione dokumenty, powinny spowodować osiągnięcie stanu pewności co do tego, iż nie ma ona dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania.
W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Wystosowanie wezwania ma zaś na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości.
W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że wnioskodawca nie wykazał w sposób należyty, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Słusznie przyjął, że zachodziły podstawy do wystosowania wezwania o nadesłanie dokumentów źródłowych, ponieważ treść wniosku nie pozwalała na wolną od wątpliwości ocenę najogólniej rozumianej sytuacji materialnej skarżącego. Mimo wezwania, wydanego na podstawie art. 255 p.p.s.a. skarżący nie nadesłał żadnego z żądanych dokumentów. W tych ramach odnotować przyjdzie, że nie nadesłano przede wszystkim dokumentacji dotyczącej rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego. Ponadto nie udokumentowano wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, czy też dokumentu potwierdzającego wysokość dochodu.
W świetle powyższego starszy referendarz sądowy słusznie przyjął, że brak żądanych dokumentów uniemożliwia weryfikację oświadczeń skarżącego i tym samym nie została wykazana przesłanka przyznania prawa pomocy. Znamienne przy tym jest, że także na obecnym etapie postępowania skarżący składając sprzeciw nie przedstawił dokumentów, które przemawiałyby za uznaniem twierdzeń skarżącego. W orzecznictwie przyjmuje się zaś, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05; dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl.).
Wskazane okoliczności świadczą o prawidłowości orzeczenia referendarza sądowego, wobec czego brak było podstaw do zmiany tego rozstrzygnięcia. Wobec powyższego, na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.