Uzasadnienie
W.P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2016 roku nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki budynku garażowego. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł skarżąca złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z wnukiem, który jest osobą bezrobotną. Jej emerytura wynosi 2.599 zł (netto). Nadto przedstawiła ponoszone koszty: energia elektryczna – 230 zł, woda – 84 zł, wyżywienie – 800 zł, telefon – 120 zł, kredyty – 500 zł, leki – 200 zł. W uzupełnieniu wniosku skarżąca przedstawiła m.in. wyciągi z rachunków bankowych, oraz harmonogramy spłat pożyczek.
Postanowieniem z dnia 13 października 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej 300 zł, natomiast w pozostałym zakresie wniosek oddalił.
W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia referendarz wskazał, iż W.P. otrzymuje emeryturę w wysokości 2.599 zł (netto) i prowadzi wspólne gospodarstwo z wnukiem. Jej wnuk z dniem [...] września 2016 r. utracił status osoby bezrobotnej z uwagi na podjęcie zatrudnienia. Nadto skarżąca prowadzi działalność gospodarczą w zakresie handlu używaną odzieżą i meblami. W okresie od stycznia do września 2016 r. osiągnęła z tego tytułu dochód w wysokości 6.445 zł. Posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Prawo pomocy ma bowiem służyć najuboższym, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Skarżąca nie wykazała nadzwyczajnych okoliczności, które w jednoznaczny sposób świadczyłyby o tym, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych, m.in. prywatne zobowiązania finansowe nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi.
Nie wskazała, by miała problemy ze spłatą kredytu. Nadto podała, że rata kredytów wynosi 500 zł. Tymczasem z załączonych dokumentów wynika, że skarżąca spłaca dwie pożyczki w miesięcznych ratach 938 zł oraz 1058 zł. Dodatkowo na jej rachunek wpłynęły znaczne kwoty ([...] lipca 2016 r. – 9.000 zł, [...] sierpnia 2016 r. – 3.900 zł). Okoliczności takie jak wysokość comiesięcznych dochodów (2.600 zł netto) oraz dodatkowe źródła dochodu nie pozwoliły na zaliczenie skarżącej do osób, których sytuacja majątkowa uzasadniałaby przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych.
Od powyższego postanowienia referendarza sądowego W.P. wniosła sprzeciw, zarzucając błędne ustalenie stanu faktycznego oraz wnosząc o jego uchylenie, ponowne rozpatrzenie wniosku i przeliczenie dochodu. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, iż na chwilę obecną nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego wygospodarować w budżecie kwoty 300 zł. Nie ma też możliwości zaciągnięcia pożyczki na ten cel, gdyż na chwilę obecną posiada inne zobowiązania kredytowe. Mimo podeszłego wieku prowadzi działalność gospodarczą, która wiąże się z zobowiązaniami. Emerytura skarżącej niemal w całości przeznaczana jest na spłatę zaciągniętych kredytów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego okazał się niezasadny.
W razie wniesienia sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego zastosowanie znajduje przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718) dalej w skrócie ppsa.
W myśl art. 260 § 1 ppsa, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 ppsa).
W myśl art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych. Prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód na tyle niski, że nie pozwala on na uiszczenie kosztów postępowania sądowego, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Ma ono służyć osobom najuboższym, to jest takim, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu.
W zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy zwrócił uwagę na rozbieżność pomiędzy oświadczeniem strony zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy (miesięczny dochód z tytułu otrzymywanej emerytury w kwocie 2.599 zł netto, wydatki na utrzymanie w wysokości 1434 zł łącznie oraz kredyt w wysokości 500 zł miesięcznie) a okolicznościami wynikającymi z załączonej dokumentacji, w tym wyciągów z rachunków bankowych i harmonogramów spłaty kredytów (przelewy przychodzące na rachunek skarżącej w wysokości 9.000 zł w lipcu 2016 r. oraz 3.900 zł w sierpniu 2016 r., spłata rat dwóch zaciągniętych kredytów w łącznej wysokości 1996 zł). Uzasadnienie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie znajduje zatem pełnego potwierdzenia w okolicznościach wynikających z załączonej do niego dokumentacji.
W tej sytuacji, w toku oceny sytuacji majątkowej skarżącej, referendarz sądowy zasadnie oparł się na owej dokumentacji uznając ją za wiarygodną w stopniu wyższym, aniżeli okoliczności przedstawione przez skarżącą w uzasadnieniu na formularzu PPF.
Ponadto, skoro skarżąca deklaruje, iż prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z wnukiem, który pozostaje zatrudniony najpóźniej od [...] września 2016 r. (jak wynika z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy), to niewątpliwie osiąga on również dochód z tego tytułu, którego wysokość nie została jednak podana.
Odnosząc się natomiast do zawartej w sprzeciwie argumentacji na temat konieczności spłacania kredytów i zobowiązań związanych z prowadzoną przez skarżącą działalnością gospodarczą należy zwrócić uwagę, iż tego rodzaju zobowiązania prywatnoprawne strony nie mogą być realizowane z pierwszeństwem przed opłatami publicznoprawnymi, do których zalicza się opłaty sądowe (postanowienia NSA z 10 grudnia 2007 r., II FZ 631/07, z 20 października 2011 r., I OZ 783/11, z 3 marca 2011 r., II OZ 130/11, z 1 czerwca 2011 r., II FZ 234/11, orzeczenia.nsa.gov.pl).
W sytuacji, gdy skarżąca osiąga dochód z tytułu emerytury w wysokości niemal 2.600 zł netto miesięcznie oraz z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 6.445 zł w okresie od stycznia do września 2016 r., brak jest podstaw do uwzględnienia w całości złożonego przez nią wniosku o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się bowiem, iż posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie NSA z 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, orzeczenia.nsa.gov.pl).
W świetle przedstawionych okoliczności brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego, przyznającego skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej 300 zł. Z tego względu, na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.