Uzasadnienie
Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 1 sierpnia 2016 r. W.P. została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł. Dnia 17 sierpnia 2016 r. wpłynął do sądu wniosek skarżącej złożony na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z wnukiem który jest osobą bezrobotną. W.P. oświadczyła, że jej emerytura wynosi 2.599 zł (netto). Nadto skarżąca przedstawiła ponoszone koszty: energia elektryczna – 230 zł, woda – 84 zł, wyżywienie – 800 zł, telefon – 120 zł, kredyty – 500 zł, leki – 200 zł.
W uzupełnieniu złożonego wniosku W.P. przedstawiła między innymi wyciągi z rachunków bankowych, harmonogramy spłat pożyczek
Na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 15 września 2016 r. skarżąca została ponownie wezwana do uzupełnienia w terminie 7 dni złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez:
- 1. złożenie oświadczenia co do źródła finansowania kredytów (wskazano, że z przedłożonych dokumentów wynika, iż miesięczna rata kredytu w [...] wynosi 938,85 zł, zaś w [...] - 1.058 zł),
- 2. przedłożenie dokumentu potwierdzającego posiadanie przez A.N. statusu osoby bezrobotnej, bądź dokumentów określających uzyskiwany przez niego dochód (osoba ta została wskazana przez skarżącą jako pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym).
7 października 2016 r. wpłynęło do sądu pismo W.P. w którym wskazała, że utrzymuje się z emerytury i z handlu odzieżą używaną i używanymi meblami. Skarżąca podała, że sprzedaje również warzywa i owoce z własnej uprawy.
Wniosek jest częściowo zasadny.
Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej zwanej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania.
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).
Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd (referendarza sądowego) ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku.
Zważyć trzeba, że W.P. otrzymuje emeryturę w wysokości 2.599 zł (netto) i prowadzi wspólne gospodarstwo z wnukiem. Z przedłożonego zaświadczenia wynika, że jej wnuk z dniem [...] września 2016 r. utracił status osoby bezrobotnej z uwagi na podjęcie zatrudnienia (zaświadczenie z dnia [...] września 2016 r.). Nadto skarżąca prowadzi działalność w zakresie handlu używaną odzieżą i meblami. W okresie od stycznia do września 2016 r. z tego tytułu osiągnęła dochód w wysokości 6.445 zł. W orzecznictwie wskazuje się, że posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Wymaga podkreślenia, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu.
Tytułem przykładu można wymienić osoby bezrobotne, korzystające z pomocy społecznej czy otrzymujące bardzo niskie świadczenia emerytalno-rentowe (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Zważyć również trzeba, że skarżąca nie wykazała nadzwyczajnych okoliczności, które w jednoznaczny sposób świadczyłyby o tym, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych.
Za taką okoliczność nie może być uznana spłata pożyczek. Należy bowiem podkreślić, że prywatne zobowiązania finansowe nie mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Podkreślenia wymaga, że skarżąca nie wskazała, by miała problemy ze spłatą kredytu (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2012 r., II OZ 81/12, LEX nr 1121304). Nadto należy zwrócić uwagę, że W.P. podała, że rata kredytów wynosi 500 zł. Z załączonych dokumentów wynika zaś, że skarżąca spłaca dwie pożyczki tj. w [...] (rata – 938 zł) i w [...] (rata – 1058 zł). Na podstawie wyciągu z rachunku bankowego ustalono, że W.P. posiada debet (-5.776 zł – stan na dzień [...].08.2016 r.).
Należy jednak zwrócić uwagę, że na jej rachunek wpłynęły znaczne kwoty ([...].07.2016r. - 9.000 zł,, [...].08.2016r. - 3.900 zł). Okoliczności takie jak wysokość comiesięcznych dochodów (2.600 zł netto) oraz dodatkowe źródła dochodu nie pozwalają na zaliczenie skarżącej do osób, których sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, czyli do osób najuboższych, które z uwagi na trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania.
Mając na uwadze powyższe okoliczności uznano, że sytuacja majątkowa W.P. umożliwia jej uiszczenie części wpisu sądowego od skargi w wysokości 300 zł, bez spowodowania uszczerbku w koniecznym dla siebie utrzymaniu.
Z uwagi na powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.