Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp.z 30 października 2013 r., sygn. akt II SA/Go 795/13

Uzasadnienie

Decyzją z [...] czerwca 2013r., nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 3 oraz art. 22 § 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2012 r., poz. 400, dalej: ustawa o kombatantach), odmówił B.H. (dalej: skarżącemu) przyznania uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu urodzenia się na robotach przymusowych w czasie II wojny światowej na których przebywała rodzina skarżącego. Organ wyjaśnił, że pobyt na robotach przymusowych wraz z rodzicami może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pieniężnego za deportację do pracy przymusowej. Świadczenie to jest przyznawane na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. z 1996 r., nr 87, poz. 395 ze zm., dalej ustawa o świadczeniu pieniężnym), wówczas, gdy strona przebywała na robotach przymusowych przynajmniej sześć miesięcy.

Skarżący jednak we wniosku zwrócił się o przyznanie uprawnień kombatanckich, a do wniosku dołączono rekomendację, która jest elementem wniosku o uprawnienia kombatanckie. Okoliczność przebywania na robotach przymusowych nie jest przesłanką do przyznania uprawnień kombatanckich przewidzianą ustawą o kombatantach. Wobec powyższego organ nie miał podstaw do przyznania stronie uprawnień kombatanckich.

Skarżący we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wskazał, że rodzice jego przebywali na robotach przymusowych na terenie III Rzeszy, skarżący natomiast urodził się [...].11.1944 r. w obozie [...]. W obozie tym, jak wskazał skarżący, przebywał wraz z matką do zakończenia wojny. W czasie pobytu w obozie był niedożywiony, poniżany. Warunki pobytu w obozie były tragiczne. Według oświadczenia matki umieralność niemowlaków była straszna, przeżywało jedno na dziesięć. W obozie brak było opieki lekarskiej, leków i żywności. W związku z życiem w makabrycznych warunkach w wieku niemowlęcym skarżący całe swoje życie chorował i choruje nadal.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z [...] lipca 2013 r., nr [...] na podstawie art. 127 § 3 i 138 § 1 pkt 1 K.p.a oraz art. 1-4 i art. 21 ust. 1 w zw. z art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając decyzję podał, że zgodnie z art. 6 K.p.a organy administracji działają na podstawie przepisów prawa. Organ wskazał, że ustawa o kombatantach enumeratywnie wylicza tytuły, które mogą być uznane za działalność kombatancką lub za działalność z nią równoważną, uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich. Podnoszona przez skarżącego okoliczność urodzenia się podczas deportacji rodziców do pracy przymusowej na teren Niemiec nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich w oparciu o przepisy ustawy o kombatantach.

W skardze na powyższą decyzję skarżący wskazał, że urodził się w czasie wojny w obozie [...]. W obozie tym przebywał do zakończenia wojny. Warunki pobytu w obozie nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na marginesie organ wskazał, że matka skarżącego w swoim wniosku o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego wynikającego z ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, również nie wspomniała o okoliczności pobytu w jakimkolwiek obozie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o kombatantach. Sytuacje, w jakich uprawnienia takie można uzyskać zostały ściśle w niej określone. W myśl art. 1 ust. 1 ustawy "Kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej.

1. 2. Za działalność kombatancką uznaje się:
2. 1) pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie;
3. 2) uczestniczenie w ramach polskich formacji i organizacji wojskowych w I wojnie światowej, w powstaniach narodowych i walkach o odzyskanie lub utrzymanie terytoriów Rzeczypospolitej Polskiej;
4. 3) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945;
5. 4) pełnienie służby wojskowej w armiach sojuszniczych, a także w sojuszniczych organizacjach ruchu oporu w okresie wojny 1939-1945, z wyjątkiem formacji Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (NKWD) oraz innych specjalnych formacji, które prowadziły działalność przeciwko ludności polskiej;
6. 5) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych na terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. oraz w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) do końca 1956 r., jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej,
7. 6) uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrhofu;
8. 7) uczestniczenie w tzw. Niszczycielskich Batalionach ("Istriebitielnych Batalionach") na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i wołyńskim w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami, w latach 1944-1945."

A według art. 2 "Za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się:

1. 1) pełnienie funkcji cywilnych we władzach powstań narodowych oraz w administracji podziemnego Państwa Polskiego w okresie wojny 1939-1945, a także w podziemnych niepodległościowych organizacjach cywilnych w latach 1945-1956;
2. 2) udział w okresie do 31 grudnia 1945 r. w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych;
3. 3) prowadzenie w okresie wojny 1939-1945 zorganizowanego i profesjonalnego tajnego nauczania dzieci i młodzieży;
4. 31) dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939-1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej - groziła kara śmierci;

1. 4) zaokrętowanie marynarzy polskich w charakterze członków załogi na statku bandery własnej lub bandery koalicyjnej, przeznaczonym do działań wojennych w okresie wojny 1939-1945;
2. 5) uczestniczenie w latach 1914-1945 w walkach o polskość i wolność narodową Śląska, Wielkopolski, Ziemi Lubuskiej, Gdańska, Pomorza i Ziemi Kaszubskiej oraz Warmii i Mazur, a także innych ziem zagarniętych przez zaborców;
3. 6) czynny udział w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w Poznaniu w czerwcu 1956 r., który spowodował śmierć lub uszczerbek na zdrowiu;
4. 7) poniesienie śmierci, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia na czas powyżej siedmiu dni w grudniu 1970 r. na Wybrzeżu wskutek działania wojska lub milicji podczas wystąpień wolnościowych."

Zgodnie z art. 3 ustawy "Do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z działalnością kombatancką zalicza się również czas przebywania:

1. 1) w niewoli lub obozach internowanych oraz w obozach podległych Głównemu Zarządowi do Spraw Jeńców Wojennych i Internowanych (GUPWI) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, i obozach podległych Wydziałowi Obozów Kontrolno-Filtracyjnych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, spowodowanego działalnością kombatancką, o której mową w art. 1 ust. 2;
2. 2) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także w więzieniach i poprawczych obozach pracy oraz poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych (GUŁag) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, a także w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski - spowodowanego działalnością, o której mowa w art. 1 ust. 2 i art. 2."

Z kolei art. 4 stanowi, że "Przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania:

1. 1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych:
2. a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady,
3. b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa
4. c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa;
5. 2) z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach;
6. 3) z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych:
7. a) w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR,
8. b) na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR;
9. 4) w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.
10. 2. Przepisy ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia."

Należy wskazać, że zgodnie z art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym, "Represją w rozumieniu ustawy jest:

1. 1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych,
2. 2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium:
3. a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945,
4. b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach".

Powyższe akty prawne definiują represje. Należy jednak wskazać, że ustawodawca wyróżnił jedne z nich uznając, że mogą one uzasadniać tylko starania o uprawnienia kombatanckie (jak w art. 4 ustawy o kombatantach) a inne uznał za sytuacje w których czynić można jedynie starania o wspomniane świadczenie pieniężne. Nie można więc traktować ich ani zamiennie ani rozciągać istoty represji w rozumieniu ustawy o świadczeniu pieniężnym na sprawy uprawnień kombatanckich (istoty represji w ustawie o kombatantach podobnie).

Ustawodawca nie przyznał wprost uprawnień kombatanckich osobom, które pracowały przymusowo na terenie III Rzeszy. Raz jeszcze wskazać należy, że zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kombatantach, represjami w rozumieniu tej ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR. Nie można zatem przyjąć, że obejmuje on w drodze analogii również deportację do pracy przymusowej na terenie III Rzeszy, skoro ustawodawca nie przyznał wprost uprawnień kombatanckich osobom, które pracowały przymusowo na terenie Niemiec. Nadmienić w tym miejscu należy także, że słuszna jest uwaga organu zawarta w odpowiedzi na skargę, że matka skarżącego składając wniosek o przyznanie świadczenia na podstawie ustawy o świadczeniu pieniężnym nie wspomniała o pobycie w obozie pracy. Wskazała natomiast na deportację do III Rzeszy.

Z tych względów skargę należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).