Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp.z 23 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Go 913/16

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2016r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art 10, art. 107, ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 poz.

23) dalej w skrócie k.p.a., w zw. art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r. poz. 1438), art. 21 ust. 1-4 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (t.j.: Dz. U. 2013 r. poz. 173 ze zm.), § 2, § 4, § 6, § 23, § 50 ust. 3, § 58 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na łata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r. poz. 361 ze zm.) zwane dalej rozporządzeniem PRŚ 2013 w związku z załącznikiem nr 3 i 7 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. Nr 33, poz. 262 ze zm.) zwane dalej Rozporządzeniem PRS 2009, art. 16 ust. 5 akapit drugi rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE L 25 z 28 stycznia 2011 r., str. 8), utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014 w pomniejszonej wysokości.

Rozstrzygnięcie powyższe zostało wydane w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] maja 2014r. U.K. zwróciła się do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014. Wniosek producenta obejmował pakiet 2 – rolnictwo ekologiczne, wariant 2.9 – uprawy sadownicze i jagodowe (dla których zakończono okres przestawiania) o powierzchni 6,38 ha (działki rolne oznaczone symbolami A, B).

W dniu [...] lipca 2014 r. gospodarstwo rolne wnioskodawczyni zostało skontrolowane w zakresie działania programu rolnośrodowiskowego przez inspektorów terenowych Biura Kontroli na Miejscu OR ARiMR. W ramach przeprowadzonej w/w kontroli inspektorzy terenowi stwierdzili następujące nieprawidłowości:

1. a) dla działki A:
2. - E7 – nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew i krzewów,
3. - E6 – prowadzenie produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną i niezachowanie należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby,
4. b) dla działki B:
5. - DR49 – do wyliczenia tolerancji zastosowano wartość obwodu zewnętrznego,
6. - DR50 – granice uprawy wykraczają poza granice działek referencyjnych zadeklarowanych we wniosku, co w konsekwencji może skutkować redukcja powierzchni działki rolnej,
7. - DR52 – zmniejszenie powierzchni PEG.

Pełnomocnik strony – D.K., obecny podczas kontroli w dniu [...] lipca 2014 r. do raportu z czynności kontrolnych dołączył oświadczenie w którym wskazał, że na działce [...] w uprawie jabłoni wystąpiły szkody łowieckie. Przedmiotowe braki miały zostać uzupełnione w najbliższym możliwym terminie, a uschnięte drzewka wymienione. Raport z kontroli nie został podpisany przez pełnomocnika strony.

Pismem z dnia [...] lipca 2014 r. wnioskodawczyni zawiadomiła organ o szkodach łowieckich na działce nr [...]. Do pisma strona załączyła protokół z oględzin ostatecznego szacowania szkody łowieckiej z dnia [...] lipca 2014 r. wykazujący szacunkowy procent zniszczeń na uszkodzonym obszarze jako 39%, spowodowanych przez zwierzynę łowną. Szkodę zgłoszono do koła łowieckiego dnia 4 lipca 2014 r.

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR orzekł o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości – w przypadku wariantu 2.9 - uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) przyznał płatność w wysokości 2125,20 zł.

Uzasadniając powyższe organ wskazał, iż fakt uszkodzenia sadzonek na powierzchni objętej zobowiązaniem należy uznać jako zaistnienie siły wyższej. Do danej działki płatność nie została przyznana, albowiem celem przyznania płatności rolnośrodowiskowej jest zwrot dodatkowych kosztów oraz utraconych dochodów wynikających z podjętego zobowiązania.

Po wniesieniu przez stronę odwołania, decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] Dyrektor OR ARiMR uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji wskazując, że organ ten odstąpił od szczegółowej analizy wyników kontroli z uwagi na nadesłaną przez stronę dokumentację dotyczącą siły wyższej – która została przez organ I instancji uznana. Ponadto, zdaniem organu odwoławczego, istnieje potrzeba przeprowadzenia dodatkowego postępowania w zakresie weryfikacji powierzchni uprawnionej do płatności, która winna zostać oparta o wyniki kontroli na miejscu (oraz pozostałą dokumentację), gdyż strona nawiązując do poczynionych w trakcie kontroli ustaleń, pośrednio neguje przyjęte rozstrzygnięcie o uznaniu siły wyższej w gospodarstwie.

Po ponownym przeprowadzeniu postepowania, decyzją z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR orzekł o przyznaniu U.K. płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości. W przypadku wariantu 2.9 – uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) organ przyznał płatność w wysokości 2125,20 zł.

W zakresie wariantu 2.9 Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) płatność została naliczono zgodnie z § 50 ust. 1 Rozporządzenia PRŚ 2013 stanowiącego, iż rolnik, który podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe na podstawie rozporządzenia, o którym mowa w § 58, tj. rozporządzeniem PRŚ 2009, w zakresie wariantu dziewiątego, dziesiątego, jedenastego lub dwunastego pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne może kontynuować realizację tego zobowiązania zgodnie z wymogami określonymi dla tych wariantów w przepisach rozporządzenia PRŚ 2009. Jednocześnie w ust 3 § 50 Rozporządzenia PRS 2013 wskazano, iż do kolejnych płatności rolnośrodowiskowych przyznawanych za realizację zobowiązania rolno środowiskowego w zakresie, o którym mowa w ust. 1, stosuje się przepisy rozporządzenia PRŚ 2013, z tym że:

1. 1) płatności te są przyznawane, w wysokości ustalonej zgodnie z rozporządzeniem PRS 2009, jeżeli są spełnione warunki przyznania tych płatności określone w rozporządzeniu, o którym mowa w rozporządzeniu PRŚ 2009;
2. 2) jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów, o których mowa w ust. 1, płatności te przysługują w danym roku w wysokości zmniejszonej zgodnie z przepisami rozporządzenia PRŚ 2009.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przypomniał, iż zgodnie z treścią załącznika 3 do rozporządzenia PRŚ 2009 minimalna obsada drzew – Jabłoń domowa przy uprawie w ramach wariantu 2.9 – Uprawy sadownicze i jagodowe (dla których zakończono okres przestawiania) wynosi 125 szt./ha Z uwagi na powyższe precyzując rozstrzygnięcie zawarte w decyzji odnoszące się do zmniejszenia płatności w wariancie 2.09 organ wskazał, iż z uwagi na stwierdzone podczas kontroli uchybienia w przestrzeganiu przez rolnika wymogów, E6 – prowadzenie produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną i niezachowanie należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby, E7 – rolnik nie utrzymuje minimalnej obsady drzew i krzewów zgodnie z tabelą zawartą w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. (Dz. U. Nr 33, poz. 262, ze zm.) na działce rolnej "A" płatność przysługuje w zmniejszonej wysokości. Na działce rolnej "B" nie stwierdzono uchybień w przestrzeganiu przez rolnika wymogów. Tym samym płatność została przyznana w pomniejszonej wysokości w kwocie 2125,20 zł.

Ponadto w wyniku analizy zgromadzonego materiału dowodowego organ I instancji nie uznał zaistnienia siły wyższej w gospodarstwie wnioskodawczyni, bowiem nie został przez wnioskodawczynię poinformowany o nieprawidłowościach wniosku lub też o jego dezaktualizacji przed przeprowadzoną w gospodarstwie kontrolą.

Od powyższej decyzji U.K. wniosła odwołanie do Dyrektora OR ARiMR, zarzucając naruszenie prawa w szczególności art.

21. ust. 1 ustawy PROW, art. 107 k.p.a., art. 138 § 2 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz brak należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego – wbrew wskazaniom zawartych w decyzji organu odwoławczego.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] Dyrektor OR ARiMR utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W opinii organu odwoławczego zasadniczym zagadnieniem związanym z przyznaniem płatności rolnośrodowiskowej jest określenie kwalifikowalności do płatności. Zgodnie z art. 39 ust 2, 3 i 4 Rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. L. 2005.277.1 ze zm.) płatności rolnośrodowiskowych udziela się rolnikom, którzy dobrowolnie podejmą zobowiązania rolnośrodowiskowe. Płatności rolnośrodowiskowe obejmują jedynie te zobowiązania, które wykraczają poza odpowiednie normy obowiązkowe ustanowione zgodnie z art. 4 i 5 oraz załącznikami III i IV rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003, jak również minimalne wymogi dotyczące stosowania nawozów i środków ochrony roślin oraz inne odpowiednie wymogi obowiązkowe ustanowione ustawodawstwem krajowym i określone w programie. Płatności udziela się corocznie i obejmują one dodatkowe koszty i utracone dochody wynikające z podjętego zobowiązania.

Z powyższych przepisów wynika wprost, iż płatności rolnośrodowiskowe mogą być wypłacone tylko w przypadku realizacji zobowiązania tj. wykonania czynności i działań wynikających z realizacji podjętego zobowiązania.

W ocenie Dyrektora OR ARiMR w niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie mają wyniki kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniu [...] lipca 2014 r. w gospodarstwie wnioskodawczyni. Kontrola na miejscu ma na celu stwierdzenie czy zadeklarowane we wniosku o przyznanie płatności PRS na rok 2014 powierzchnie działek rolnych oraz uprawy i ich stan znajdują swoje odzwierciedlenie w terenie. W toku przedmiotowej kontroli inspektorzy terenowi ustalili m.in., iż na działce rolnej "A" (działka ewidencyjna [...]) o powierzchni 5,00 ha, nie jest utrzymywana minimalna obsada drzew i krzewów zgodnie z tabelą zawartą w załączniku nr 3 do; rozporządzenia PRŚ 2009 (tj. 125 szt./ha) oraz produkcja była prowadzona niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną. Z uwagi na nieprawidłowość w odniesieniu do działki rolnej "A" na str. 11 formularza kontroli: pakiet 2 rolnictwo ekologiczne stanowiącego część raportu nr [...] zastosowano kod nieprawidłowości E7 - nieutrzymanie minimalnej obsady drzew i krzewów (granica błędu do 5% wymaganej obsady) oraz E6 - prowadzenie produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną i niezachowanie należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby. Jednocześnie w raporcie nie wykazano nieprawidłowości na działce rolnej "B".

Na spornej działce rolnej "A" naliczono 310 sztuk drzew spełniający wymóg (żywych) na stwierdzonej powierzchni działki rolnej 5,00 ha, podczas gdy minimalna wymagana dla tego obszaru obsada wynosi 625 sztuk drzewek (granica błędu 5 % - min. 594 szt.). Dodatkowo w raporcie (formularz kontroli: pakiet 2 rolnictwo ekologiczne) kontrolerzy uszczegółowili zapisy dotyczące minimalnej obsady, wskazując przy każdej działce rolnej, ile stwierdzono drzewek żywych (spełniających wymóg) ile uschniętych oraz ile niekwalifikujących się. Część uprawy, która nie została zakwalifikowana do obsady poszczególnych działek rolnych, obejmuje drzewka wykazujące cechy żywotności, o wysokości nie przekraczającej 80 cm (mierzonej od szyjki korzeniowej) i średnicy pnia nie większej niż 8 mm (mierzonej na wysokości 10 cm powyżej miejsca uszlachetnienia) oraz sadzonki martwe. Potwierdzenie dla wyłączenia części drzewek jabłoniowych z liczby sadzonek uwzględnionych do obsady, którą inspektorzy terenowi obowiązani byli obliczyć podczas kontroli, organ uzyskał w sporządzonej dokumentacji fotograficznej, z której – w sposób nie budzący jakichkolwiek wątpliwości – wynika zasadność zastosowania kodów nieprawidłowości.

Wskazane powyżej ilości drzewek, które organ odwoławczy określił jako minimalną obsadę drzew, która powinna była znajdować się na ww. działkach rolnych, organ ustalił na podstawie wymogu utrzymywania minimalnej obsady jabłoni domowej w ilości 125 sztuk/ha powierzchni z uwzględnieniem granicy błędu do 5% wymaganej obsady, określonej w załączniku nr 3. Zgodnie z przepisami Rozporządzenia PRŚ 2009 rolnik realizujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe obowiązany jest - na podstawie § 4 ust. 2 i 3 ww. rozporządzenia - do przestrzegania wymogów określonych dla danego pakietu lub wariantu, określonych w załączniku nr 3 do rozporządzenia. Wśród wymogów, od spełnienia których uwarunkowane jest przyznanie płatności do uprawy sadowniczej w ramach realizowanych przez wnioskodawczynię w 2014 roku wariantu 2.9 uprawy sadownicze i jagodowe, jest wykonywanie na plantacji zabiegów uprawowych i pielęgnacyjnych, prowadzenie produkcji rolnej zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną, przy zachowaniu należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby oraz utrzymywanie określonej w załączniku nr 3 do rozporządzenia PRŚ 2009 wymogi dla poszczególnych pakietów i ich wariantów, w części II. pakiet 2. rolnictwo ekologiczne w ust. 1 pkt) 2 lit. b) minimalnej obsady krzewów.

W przypadku deklarowanej we wniosku uprawy jabłoni domowej minimalna obsada drzew, którą producent rolny realizujący program rolnośrodowiskowy i wnioskujący o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej obowiązany jest utrzymywać przez cały rok trwającego zobowiązania wynosi 125 sztuk/ha powierzchni uprawy. Dodatkowo – jednym z warunków, którego spełnienie warunkuje możliwość otrzymania płatności za realizację pakietu 2. rolnictwo ekologiczne, w myśl § 7 ust. 2 jest prowadzenie produkcji rolnej zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady (WE) Nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylającego rozporządzenie (EWG) Nr 2092/91 (Dz. U. UE L 189 z dnia 20-07-2007 r.) oraz przepisami wydanymi w trybie przepisów tego rozporządzenia, w szczególności w zakresie uprawy roślin.

Zgodnie z § 9 ust. 2, Rozporządzenia PRŚ 2009, w przypadku pakietu 2 - rolnictwo ekologiczne, płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako:

1. 1) grunty orne, na których występują uprawy wymienione w załączniku nr 4 do rozporządzenia – w przypadku wariantów dla upraw rolniczych, warzywniczych, zielarskich czy sadowniczych z jagodowymi,
2. 2) trwałe użytki zielone – w przypadku wariantów określonych dla trwałych użytków zielonych oraz jako
3. 3) sady, w których m. in, są uprawiane krzewy z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia, będące krzewami ukorzenionymi i spełniającymi wymagania dotyczące średnicy elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla krzewów jagodowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego – w przypadku wariantów dla upraw sadowniczych i jagodowych. W związku z powyższym ustalenia zawarte w raporcie z czynności kontrolnych zostały jak wynika z zeznań inspektorów przeprowadzających kontrolę w wyniku przeliczenia wszystkich sadzonek jabłoni występujących na działkach rolnych zgłoszonych do płatności PRŚ w wariancie 2.09.

W trakcie czynności kontrolnych w gospodarstwie wnioskodawczyni wykonano fotografie obrazujące rzeczywisty stan upraw na zadeklarowanych działkach rolnych (działka rolna "A" – dokumentacja fotograficzna nr 6-21, działka rolna "B" – dokumentacja fotograficzna nr 48-58, 60-67). Przedmiotowe fotografie w ocenie organu II instancji ukazują w przypadku w/w działek rolnych stan zastany w gospodarstwie tj. zarówno drzewka, które spełniają wymogi określone w rozporządzeniu jak i te które są uschnięte czy zgryzione przez zwierzynę łowną.

Analizując przedmiotową dokumentacje fotograficzną dotyczącą przedmiotowej działki rolnej "A" w opinii organu II instancji potwierdzają one stwierdzone nieprawidłowości na tej działce rolnej. Na zdjęciach (w tym m. in. fotografiach o nr: 6-13, 15-21), udokumentowano drzewka zagłuszone chwastami istotnie ograniczającymi możliwości rozwoju takich roślin i nie rokujących pozytywnie co do dalszej wegetacji. Oznacza to, że rolnik nie wykonuje na plantacji zabiegów uprawowych i pielęgnacyjnych – albowiem jak już opisano powyżej, zdjęcia wykonane na w/w działkach przedstawiają chwasty i trawę, które wręcz przykryły "sad jabłoni", trudno więc mówić o zabiegach, które powinny pomagać w prawidłowym rozwoju deklarowanych drzewek. Przedmiotowy sad został założony przez stronę w roku 2010, tj. na cztery lata przed kontrolą w gospodarstwie, tym samym w przypadku prawidłowych zabiegów agrotechnicznych winny mieć odpowiednią wysokość co najmniej widoczną znad osłonki.

Drzewko nieposiadające w piątym roku realizacji programu rolnośrodowiskowego wymaganej wysokości oraz praktycznie, jak zostało to uwidocznione na materiale fotograficznym, niewidocznej z ponad osłony korony drzew oraz ich ulistnienia czy zawiązków owoców nie spełniało wymogu, o którym mowa w § 9 ust. 2 pkt 3a rozporządzenia PRŚ 2009 określonego dla wszystkich drzewek znajdujących się w sadach zadeklarowanych do płatności rolnośrodowiskowej. Stwierdzenie stanu uprawy poszczególnych działek rolnych oraz obsady drzew następuje w drodze oględzin dokonywanych przez inspektorów terenowych. To nie na podstawie wykonanych fotografii ustalany jest stan użytkowania działek rolnych, lecz w drodze oględzin. Kontrola na miejscu – oględziny – jest środkiem dowodowym, bezpośrednim, umożliwiającym bezpośrednie, bez ogniw pośrednich, zetknięcie się organu orzekającego ze stanem faktycznym w danej sprawie.

Oględziny, ze względu na to, że umożliwiają wyeliminowanie zniekształceń informacji wynikających z przepływu jej przez ogniwa pośrednie, wysuwane są na pierwsze miejsce w systemie środków dowodowych zabezpieczających zrealizowanie zasady prawdy obiektywnej.

Powyższą ocenę przedmiotowych działek odnoszącą się do ilości drzewek uschniętych potwierdziła również sama strona, która po zapoznaniu się z wynikami kontroli pismem z dnia [...] lipca 2014 r. wskazała że na działce rolnej nr [...] znajduje się wymagana obsada drzew jabłoni. Z powodu szkód łowieckich około 50% drzew było wówczas uschniętych. Zadeklarowała wymianę w najbliższym możliwym terminie uschniętych drzewek na żywe. Fakt ten potwierdził również D.K., który w dniu kontroli, tj. [...] lipca 2014 r. przedstawił stosowne oświadczenie wskazujące, iż na działce [...] w uprawie jabłoni wystąpiły szkody łowieckie, a braki w uprawie miały zostać uzupełnione w najbliższym możliwym terminie. Nieprawidłowości stwierdzone przez kontrolerów zostały również częściowo potwierdzone w protokole nr [...] oględzin, ostatecznego szacowania szkody i ponownego szacowania szkody w uprawach i płodach rolnych.

Po przeprowadzonej kontroli w gospodarstwie w dniu [...] lipca 2014r., jak wynika z protokołu, pełnomocnik Strony zgłosił szkodę do koła łowieckiego "W". W wyniku zgłoszenia szkody w dniu [...] lipca 2014 r. w obecności pełnomocnika strony zostały przeprowadzone oględziny, których skutkiem było stwierdzenie, iż szacunkowy procent zniszczenia uprawy na uszkodzonym obszarze wynosił 39 %.

Organ odwoławczy stwierdził, iż stan działek rolnych "A", "B" został ustalony przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w sposób prawidłowy. Analizując zgromadzony w sprawie materiał organ odwoławczy doszedł do wniosku, iż obsada jabłoni na działce rolnej "A" nie została zachowana oraz uprawa ta prowadzona była niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną

Analizując protokoły z przesłuchań świadków tj. D.K. oraz kontrolerów A.W. i Ł.J. organ dostrzegł zasadnicze rozbieżności, w szczególności odnoszące się do metody i sposobu przeprowadzenia kontroli oraz ustaleń wynikających z jej przeprowadzenia. Jednak po weryfikacji zeznań ze stanem faktycznym w niniejszej sprawie oraz materiałem dowodowym, zeznania uznał za spójne i wiarygodne.

Zgodnie z § 27 ust. 1 rozporządzenia PRŚ 2009, jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, płatność przysługuje w danym roku w zmniejszonej wysokości, w części dotyczącej: działek rolnych lub zwierząt i stref buforowych – w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie, z tym że w określonych przypadkach wymienionych w załączniku nr 7 do rozporządzenia wysokość płatności rolnośrodowiskowej jest zmniejszana w części dotyczącej danego pakietu albo wariantu. W przedmiotowym załączniku określono, iż w przypadku nieutrzymywania minimalnej obsady drzew lub krzewów wysokość zmniejszenia wynosi 100% (granica błędu do 5% wymaganej obsady). W przypadku działki rolnej "B" zadeklarowanej we wniosku nie stwierdzono uchybienia dotyczącego nieutrzymywania minimalnej obsady drzew oraz innych wymogów.

W związku z powyższym organ I instancji prawidłowo wskazał, iż w przypadku działki rolnej "A" należało zastosować 100% zmniejszenia płatności (zgodnie z załącznikiem nr 7 do rozporządzenia PRS 2009) albowiem nie tylko nie została zachowana minimalna obsada drzew na 1 ha użytków rolnych, ale też stwierdzona obsada drzew nie mieściła się w dozwolonej tolerancji wynoszącej 5% wymaganej obsady.

Kontrola na miejscu weryfikuje także powierzchnię, na której prowadzona jest produkcja rolnicza i do tej powierzchni przyznawane są płatności. Powyższe reguluje § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia PRŚ 2013 stanowiący, iż płatność PRŚ jest udzielana rolnikowi (...) jeżeli łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 (...) wynosi co najmniej 1 ha. Art. 2 lit. c rozporządzenia Rady (WE) 73/2009 określa jako działalność rolniczą produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, włączając w to zbiory, dojenie, chów zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich, lub utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska.

Z kolei działka rolna, zgodnie z art. 2 pkt 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 oznacza zwarty obszar gruntu, zgłoszony przez jednego rolnika i obejmujący nie więcej niż jedną grupę upraw, o powierzchni nie mniejszej niż 0,10 ha. Z powyższego przepisu wynika więc, iż powierzchnia działki rolnej jest to powierzchnia, na której w sposób faktyczny prowadzona jest działalność rolnicza (uprawa), a która to znajduje się w granicach zadeklarowanych działek ewidencyjnych. Powierzchnię działki rolnej oraz uprawę na niej zadeklarowaną można więc określić m. in. na podstawie kontroli terenowej, w wyniku której stwierdzony zostanie stan faktyczny w gospodarstwie, co zostało dokonane w niniejszej sprawie.

Ponadto obszar działki rolnej jest ograniczony granicami uprawy i nie w każdym przypadku będzie pokrywać się z obszarem działki ewidencyjnej, wykazywanym w dokumentach urzędowych, w aktach notarialnych, czy w wypisach z ksiąg wieczystych. Kontrola ha miejscu i wykonywanie w jej trakcie za pomocą różnych metod pomiary są rozstrzygającym sposobem ustalenia, jakie są faktyczne dane dotyczące podanych we wniosku działek rolnych. W trakcie kontroli nie są mierzone działki ewidencyjne, lecz działki rolne, bowiem to do tych terenów przysługują płatności. O obszarze działek rolnych decydują rolnicy, a weryfikuje się go za pomocą m.in. zdjęć lotniczych, map cyfrowych, oświadczeń rolników oraz pomiarów przeprowadzanych w gospodarstwach rolników.

W oparciu o czynności kontrolne przeprowadzone w dniach [...] lipca 2014 r. w gospodarstwie rolnym wnioskodawczyni organ i instancji ustalił, iż łączna powierzchnia działek rolnych uwzględniona do płatności w ramach wariantu 2.09 wyniosła 6,38 ha.

Tym samym stwierdzone nieprawidłowości nie dotyczyły powierzchni działki rolnej, a obsady na działce rolnej "A". W związku z powyższym wysokość potrąceń z tytułu niedotrzymania minimalnej obsady drzew wyliczona została w sposób prawidłowy tj.: 6.38 ha x 1540 zł/ha = 9825,20 zł

Następnie z uwagi na stwierdzone nieprawidłowości oznaczone kodami E6, E7 stwierdzonymi na działce rolnej "A" prawidłowo Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wskazał, iż nastąpiło zmniejszenie:

5,0 ha x 1540 zł = 7700 zł x 100% = 7700 zł

W konsekwencji nie przyznano płatności do działki rolnej "A", bowiem kwota zmniejszeń z tytułu uchybień stwierdzonych na działce rolnej "A" w przestrzeganiu przez rolnika wymogów wyniosła 7700 zł.

Tym samym w przypadku wariantu 2.9 płatność została przyznana w kwocie 2125 zł, co stanowiło różnicę między kwotami 9825,20 zł a 7700 zł.

Odnosząc się do argumentacji podniesionej w odwołaniu organ II instancji wskazał, iż strona po otrzymaniu raportu, pismem z dnia [...] lipca 2014 r. podała, iż "50% drzew jest w chwili obecnej uschniętych. Ponadto pełnomocnik strony właśnie z uwagi na stwierdzone nieprawidłowości w dniu [...] lipca 2014 r. zgłosił w dniu [...] lipca 2014 r. szkodę do koła łowieckiego "W". W wyniku tego zgłoszenia niezależna od ARiMR osoba, nie wiedząc o stwierdzonych i opisanych w protokole nieprawidłowościach potwierdziła, iż aż 39 % drzewek została zniszczona przez zgryzienie zwierzyny łownej. "Łowczy" przeprowadzający kontrolę mógł odnieść się tylko i wyłącznie do wskazania w protokole drzewek uszkodzonych przez zwierzęta (za które może wziąć koło łowieckie odpowiedzialność) i nie bierze pod uwagę drzewek, które są martwe z uwagi na prowadzenie produkcji zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną.

Jednocześnie pomimo, że z przedłożonych przez stronę dokumentów wynika, że część sadu uległa zniszczeniu lub uschnięciu, tylko w raporcie z przeprowadzonej w dniu [...] lipca 2014 r. kontroli wynika jaka dokładnie ilość drzewek jest żywych — 310 szt./5 ha. Tym samym w opinii organu II instancji tylko na podstawie tej kontroli w gospodarstwie można ustalić, że na powierzchni 1 ha deklarowanej działki rolnej "A" obsada na dzień [...] lipca 2014 r. wynosiła średnio 62 szt. drzew jabłoni zamiast obowiązkowego 125 szt. /1 ha wynikających z przepisów prawa.

Dowodami potwierdzającymi stan na działce rolnej "A" są informacje przekazane przez wnioskodawczynię, inspektorów terenowych, oraz łowczego, którzy byli na przedmiotowej działce i niejako w jednakowy sposób potwierdzają, iż na działce w dniu kontroli brak było obsady w ilości wynikającej z przepisów prawa tj. około 600 szt. drzew żywych. Ponadto analizując materiał fotograficzny trudno zgodzić się z pełnomocnikiem strony, który jak wynika z przesłuchania z dnia [...] stycznia 2016 r. wskazał, iż z perspektywy drogi widział, iż wszystkie drzewa spełniały warunki odnośnie średnicy i wysokości, bowiem z materiału fotograficznego sporządzonego w dniu kontroli wynika, iż większość drzewek – pomimo piątego roku realizacji programu rolnośrodowiskowego – była niewidoczna znad osłonki. Powyższa sytuacja potwierdza tylko, iż kontrolerzy aby stwierdzić, które drzewka były żywe (310 szt.), a które martwe (305 szt.) musieli w opinii Organu II instancji obejrzeć każdą sadzonkę z osobna. W związku z powyższym trudno uznać, iż kontrolna działce rolnej "A" trwała za krótko.

Ponadto choroba pełnomocnika strony nie ma wpływu na niniejszą sprawę, ponieważ skutki działań i zaniedbań – tak pozytywne, jak i negatywne obciążają wnioskodawcę jako podmiot, od którego wniosek pochodzi.

Z dokumentu złożonego przez stronę w dniu 21 kwietnia 2014 r. wprost wynika, że strona potwierdza ustalenia kontroli wskazując na 50 % uschniętych drzew. W opinii organu takie stwierdzenie strony mogło nastąpić tylko i wyłącznie w wyniku wcześniejszego pobytu na działce i lustracji przedmiotowych drzewek. Takową lustrację oraz pobyt na działce potwierdził pełnomocnik strony w swoich zeznaniach, który wskazał, iż powodem złożenia w dniu kontroli oświadczenia o szkodach łowieckich na działce [...] były stwierdzone przez niego i córkę szkody na działce [...] dwa lub trzy dni przed kontrolą. Stwierdzenie to jednoznacznie potwierdza, iż strona jeszcze przed kontrolą miała świadomość o wyrządzeniu szkód przez zwierzynę łowną na działkach zgłoszonych do płatności PRŚ już w miesiącu czerwcu 2014 r. Wobec powyższego w myśl przepisów prawa strona powinna zgłosić Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR wystąpienie tych okoliczności (wraz z odpowiednimi dowodami np. w postaci protokołów szacowania szkód) w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym była w stanie dokonać tej czynności.

Zgłoszenie takie mogłoby uchronić stronę od konieczności zwrotu płatności PRŚ pobranej za lata ubiegłe. Pomimo złożenia w dniu 7 lipca 2014 r. informacji o szkodach łowieckich wraz z protokołem nr [...] oględzin, ostatecznego szacowania szkody strona wielokrotnie m.in. w dniu [...] grudnia 2014 r. i [...] stycznia 2014 r. składała pisma z których wynika, iż w dniu kontroli nie było braku w obsadzie na działce rolnej "A" nr ew. [...] i były spełnione wymogi należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin. Z uwagi na powyższe organ I instancji nie mógł uznać złożonych pism jako udokumentowanie siły wyższej wbrew stanowisku strony wynikających z w/w pism.

Decydując się na korzystanie z mechanizmów wsparcia funkcjonujących w ramach Wspólnej Polityki Rolnej wnioskodawczyni podpisała zawarte w formularzu wniosku zobowiązanie do niezwłocznego powiadomienia organu o każdym fakcie mogącym mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności objętej wnioskiem, jak również o każdej zmianie, która nastąpi w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności, w szczególności gdy dotyczy wykorzystywania gruntów rolnych czy wielkości powierzchni upraw. Powyższe zobowiązanie również nie zostało przez stronę dopełnione.

Organ nie neguje, iż strona na dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej posiadała min. obsadę na spornej działce "A". Jednak przeprowadzona kontrola w miesiącu lipcu nie potwierdziła minimalnej obsady na zadeklarowanej działce rolnej, a strona od dnia złożenia wniosku do dnia kontroli nie informowała Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o jakichkolwiek problemach z utrzymaniem minimalnej obsady na działkach rolnych zgłoszonych do płatności.

Z uwagi na zbieżność faktów wskazujących na nieprawidłowości stwierdzone na działce rolnej "A" odnoszące się do braku obsady, potwierdzone przez inspektorów, stronę pismem z dnia [...] lipca 2014 r. oraz wynikających z protokołu z szacowania szkód z dnia [...] lipca 2014 r. pozbawiona podstaw była konfrontacja pełnomocnika strony oraz inspektorów przeprowadzających kontrolę wbrew temu co w swoim odwołaniu wskazuje wnioskodawczyni.

Ponadto strona nie uczestniczyła w żadnym z przesłuchań świadków, których sama w toku postępowania wskazała. Wobec powyższego strona sama pozbyła się możliwości konfrontacji z przesłuchiwanymi inspektorami odpowiedzialnymi za wykonaną kontrolę, zadawaniu im pytań czy składaniu dodatkowych wniosków oraz wyjaśnień.

Uzupełnienia obsady w październiku 2014r. nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Dostarczone przez stronę dowody w formie faktur na zakup 83 szt. drzewek jabłoni ekologicznej, oświadczenie doradcy rolnośrodowiskowego oraz zeznanie świadka T.W., który wskazał iż dosadzał drzewka w ilości około 100 szt. i wysokości 50-60 cm, nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, gdyż potwierdzają one uzupełnienie obsady drzew na zakwestionowanej działce, natomiast nie mają wpływu na ustalenia stanu faktycznego mającego miejsce w dniu kontroli ([...] lipca 2014 r.) Tym samym w świetle twierdzeń zarówno strony jak i jej pełnomocnika o uzupełnieniu obsady, organ odwoławczy również nie widzi zasadności przeprowadzenia takiej kontroli w roku 2014 czy w 2015, w celu odtworzenia stanu faktycznego istniejącego w roku 2014, gdyż taka kontrola została już przeprowadzona w dniu [...] lipca 2014 r. i zostało ustalone w toku tej kontroli, iż minimalna obsada drzew na działce rolnej "A", nie została zachowana.

Z przedłożonego dowodu zakupu sadzonek wbrew temu co twierdzi strona, nie nabyła drzewek w ilości 83 szt., lecz jak wynika z przedmiotowego dokumentu sprzedała je J.K.. Ponadto jak wynika z zeznań świadka, dosadzane drzewka miały wysokość poniżej 80 cm tym samym już przy nasadzeniu nie spełniały warunków przyznania płatności wynikający z przepisu § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a odnoszących się do kwalifikowalnego materiału szkółkarskiego tj. wysokość powinna wynosić nie mniej niż 80 cm, mierząc od szyjki korzeniowej (części B poz. II pkt 1 załącznika nr 9 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 lutego 2007 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego (Dz. U. nr 29 poz. 189 ze zm.).

W odniesieniu do płatności rolnośrodowiskowych objętych PROW na lata 2007-2013, kwestia okoliczności nadzwyczajnych czy kategorii siły wyższej uregulowana została w § 45 rozporządzenia krajowego oraz w art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). W pierwszym ze wskazanych przepisów wymieniono określone kategorie okoliczności, z powodu wystąpienia których zwrot otrzymanej pomocy nie będzie wymagany (z uwagi na fakt, iż program rolnośrodowiskowy jest programem wieloletnim, a określone zdarzenie może nastąpić w drugim bądź dalszych latach realizacji programu, gdy choćby płatność za jeden rok realizacji została wypłacona, a w gospodarstwie wystąpi brak możliwości kontynuacji programu).

W przepisie unijnym natomiast, poza wskazaniem określonych kategorii, w przypadku wystąpienia których częściowy bądź pełny zwrot pomocy nie będzie wymagany przez państwo członkowskie, wskazano, iż przypadki takie winny zostać zgłoszone organowi w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w których beneficjent bądź upoważniona przez niego osoba, będzie w stanie dokonać tych czynności. W żadnym z tych przepisów, w sytuacji gdy wystąpią nadzwyczajne okoliczności, nie ma mowy o możliwości przyznania j pomocy w danym roku, a jedynie o braku konieczności zwrotu płatności już wypłaconych. Nawet na skutek uznania siły wyższej (co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie ponieważ strona nie zgłosiła tego faktu organowi I instancji – wskazując, iż na dzień kontroli obsada była prawidłowa) należało jedynie odstąpić od żądania zwrotu pomocy z tytułu zaniechania realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego lub realizacji wymogów określonych dla danego pakietu. Przyjmując, iż wnioskodawczyni dokonała uzupełnienia obsady jesienią 2014 r., to w 2015 r. może ubiegać się dalej o płatność rolnośrodowiskową.

Czynności kontrolne w zakresie kwalifikowalności w gospodarstwie strony wykonane zostały zgodnie z wymogami wynikającymi z przepisów prawa przez dwóch inspektorów Biura Kontroli na Miejscu OR ARiMR, a następnie zatwierdzone przez osoby sprawujące bezpośredni nadzór i posiadające odpowiednie uprawnienia. Ponadto organowi I instancji nie można zarzucić naruszenia zasad określonych w art. 21 ust 2 pkt 2 Ustawy PROW w zw. z art. art. 7, art. 77 oraz art. 80, 81 k.p.a., jak również naruszenia art. 107 k.p.a. Organ I instancji prowadząc postępowanie podejmował szereg czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, ocenił sprawę na podstawie całokształtu materiału dowodowego, nie przekraczając granic swobodnej oceny dowodów oraz umożliwił stronie czynny udział w postępowaniu, zaś wydaną decyzję uzasadnił w sposób należyty i wyczerpujący.

W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz przepisów warunkujących przyznanie płatności za realizację programu rolnośrodowiskowego, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR uznając wyniki kontroli na miejscu za obowiązujące, nie mógł postąpić w sposób inny, niż odmówić przyznania płatności za realizację wariantu 2.9 na działce rolnej "A".

Tym samym zdaniem organu odwoławczego, z uwagi na brak przesłanek zarówno merytorycznych, jak i prawnych do uchylenia decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, zgodnie z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. decyzję organu I instancji należało utrzymać w mocy.

Od powyższej decyzji U.K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., kwestionując jej zasadność i zgodność z prawem oraz zarzucając naruszenie:

1. 1) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. obowiązku rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu (art. 21 ust. 2 pkt 2 i pkt 4 w związku z ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich) – poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i pominięcie przy ustalaniu okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów wnioskowanych dla przeprowadzenia oceny rzetelności kontroli przeprowadzonej [...] lipca 2014 r., w tym ewentualnie stwierdzonej niezgodności (zakresu oraz wagi), czego następstwem było wadliwe zastosowanie przepisu prawa materialnego;
2. 2) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 24 ust. 2 Rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 i art. 18 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 oraz art. 7 i art. 8 k.p.a. – poprzez zaniechanie oceny zakresu i wagi stwierdzonej ewentualnie niezgodności w postaci braku minimalnej obsady, która z uwagi na swój rozmiar, zasięg i trwałość, może być uznana za drobną, i przez to zmniejszenia płatności powinny być stopniowane przez wzgląd na wagę nieprawidłowości.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podniosła, iż organ II instancji, który ponownie rozpatrywał sprawę, pominął okoliczność, że wiążące organ I instancji wskazania nie zostały wykonane w pełni. Organ I instancji ograniczył się do formalnego przesłuchania świadków, natomiast wynikające z tych zeznań rozbieżnie przedstawiane okoliczności nie zostały, wbrew obowiązkowi, wyjaśnione – w szczególności poprzez wnioskowane przez skarżącą dowody – ponowną kontrolę działki i konfrontację. Organ II instancji uznał tylko, że wiarygodne są tylko zeznania kontrolerów, którzy rzekomo podchodzili do każdego drzewka i sprawdzali, czy są żywe, czy martwe, czy posiadają żywe liście, zawiązki owoców, pędów, nie weryfikując tych zeznań m.in. z czasem przeprowadzonej kontroli. Organ II instancji pominął tę kwestię pomimo podniesienia jej przez stronę w odwołaniu.

Powyższy zarzut jest tym bardziej istotny, że protokół kontroli oraz zeznania kontrolerów zostały przyjęte w zaskarżonej decyzji jako dowody przesądzające o stanowisku utrzymującym w mocy zaskarżoną decyzję. W tej sytuacji nieuwzględnienie wniosków dowodowych skarżącej zmierzających do wykazania, że we wskazanym zakresie protokół kontroli jest nierzetelny, a zeznania kontrolerów w tym zakresie odbiegają od faktów, stanowi zarówno uniemożliwienie skarżącej realizacji prawa do czynnego udziału w postępowaniu, m.in. w celu udowodnienia faktów, z których wywodzi skutki prawne, jak i naruszenie obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Nawet gdyby hipotetycznie uznać, że jakaś niezgodność tych warunków występuje, to jest ona drobna. Zgodnie z art. 28c ustawy z dnia 7 marca 2007 r. wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich (...) w przypadku stwierdzenia drobnej niezgodności, o której mowa w art. 51 ust 4 lit. a rozporządzenia nr 1698/2005, zmniejszenia nie stosuje się.

Tej okoliczności zaskarżona decyzja w ogóle nie uwzględnia. Organ ograniczył się do rozważania na temat liczby drzewek w granicy błędu 5%, a więc skoncentrował się na sposobie obliczania liczby drzew, zamiast na dozwolonej tolerancji w odniesieniu do rozmiaru, wagi, zasięgu i trwałości uprawy w kontekście przypadku "drobnej niezgodności".

Skarżąca wykazała, że okoliczności od niej niezależne, siła wyższa (szkoda łowiecka, zgłoszona w terminie – wbrew dowolnemu twierdzeniu organu II instancji), spowodowały nieutrzymanie minimalnej obsady drzew (uschnięta z tej przyczyny część drzew), a także iż niezwłocznie uzupełniła powstałe braki.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor OR ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1647), art. 3 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności zaskarżonego aktu, czyli ocenia jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, według stanu prawnego i faktycznego sprawy z daty jego podjęcia, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uchylenie decyzji lub postanowienia przez sąd administracyjny następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.). Natomiast w przypadku gdy skarga nie jest zasadna w oparciu o art. 151 p.p.s.a. sąd skargę oddala.

Skarga była zasadna, w tym rozumieniu że uruchomiła sądowy tryb weryfikacji decyzji, które były wadliwe w stopniu skutkującym konieczność ich eliminacji z obrotu prawnego.

Przedmiotem badania Sądu w niniejszej sprawie była zgodność z prawem decyzji organów ARiMR w sprawie przyznania U.K. płatności rolnośrodowiskowej na 2014 r. w pomniejszonej wysokości.

W toku postępowania skarżąca podnosiła argumenty, które w jej ocenie, podważały prawidłowość przeprowadzonej kontroli na miejscu w dniu [...] lipca 2014 r. Tym samym skarżąca zmierzała do wykazania, że braki w uprawie jabłoni domowej na działce A nie były w takim rozmiarze, jak podano to w raporcie z przeprowadzonej kontroli, co w konsekwencji miało prowadzić do wniosku, że zmniejszenie płatności, poprzez wykluczenie z płatności działki A nie było zasadne.

Powyższe twierdzenia skarżącej pozostają w całkowitej sprzeczności z pozostałym materiałem dowodowym.

Dla przypomnienia należy wskazać, że zgodnie z załącznikiem nr 3 rozporządzenia PRŚ 2009 w przypadku realizacji wariantu 2.09 (uprawy sadownicze i jagodowe (dla których zakończono okres przestawiania)) minimalna obsada drzew i krzewów w przypadku jabłoni domowej wynosi 125 szt./ha. § 27 ust. 2 rozporządzenia PRŚ 2009 stanowi, iż wysokość zmniejszeń płatności PRŚ w przypadku, o którym mowa w ust. 1, jest określona w załączniku nr 7 do rozporządzenia. Zgodnie z załącznikiem nr 7 do rozporządzenia PRŚ 2009 - "Wysokość zmniejszeń płatności PRŚ dokonywanych w ramach pakietów lub wariantów" - w przypadku nieutrzymywania minimalnej obsady drzew lub krzewów (granica błędu do 5% wymaganej obsady) wysokość zmniejszenia wynosi 100%, brak wykonywania co roku zabiegów uprawowych lub pielęgnacyjnych na plantacji wysokość zmniejszenia wynosi 20%.

Stan upraw uznaje się za odpowiadający wymogom, jeżeli spełnia warunki określone w części B poz. 1 pkt 1 załącznika nr 9 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 lutego 2007 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego (Dz. U. nr 29 poz. 189 ze zm.). W myśl tego przepisu, elitarny i kwalifikowany materiał szkółkarski dla drzewek owocowych powinien spełniać minimalne wymagania jakościowe:

1. 1) wysokość powinna wynosić nie mniej niż 80 cm, mierząc od szyjki korzeniowej;
2. 2) średnica pnia powinna wynosić nie mniej niż 8 mm, mierząc na wysokości 10 cm powyżej miejsca uszlachetniania;
3. 3) powinny mieć korzeń główny i nie mniej niż 3 korzenie boczne albo wiązkę korzeni drobnych, albo korzenie przerastające całą objętość gleby w pojemniku.

Należy wskazać również na przepis § 27 ust. 1 rozporządzenia PRŚ 2009, który stanowi, że jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, płatność PRS przysługuje w danym roku w zmniejszonej wysokości, w części dotyczącej:

1. 1) działek rolnych lub
2. 2) zwierząt
3. 3) stref buforowych w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie, z tym że w określonych przypadkach wymienionych w załączniku nr 7 do rozporządzenia wysokość płatności rolnośrodowiskowej jest zmniejszana w części dotyczącej danego pakietu albo wariantu.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że działka A nie posiadała wymaganej, minimalnej obsady drzew jabłoni. Na powyższą okoliczność wskazują ustalenia kontroli przeprowadzonej w dniu [...] lipca 2014 r. Ponadto w ramach uzupełnienia materiału dowodowego przesłuchano świadków: Ł.J., A.W., D.K. oraz T.W.. Świadek D.K. zeznał, że wymienił 93 drzewka, co już wskazuje iż przy wymaganej optymalnej obsadzie 625 drzewek (125 x 5), nie zachowano chociażby koniecznego minimum w obsadzie drzewek, które dla danej powierzchni wynosi 595 sztuk. Okoliczność tę potwierdził T.W.. Świadkowie Ł.J. i A.W. złożyli zeznania na okoliczność przebiegu kontroli w dniu [...] lipca 2014r., a ich zeznania należy ocenić jako spójne. Z zeznań świadków wynika, że kontroli poddano powierzchnię całej działki A. Trzeba pamiętać, że oceniając daną okoliczność organ ma obowiązek uwzględnić całość materiału dowodowego zgromadzonego w danej sprawie.

W aktach sprawy znajduje się oświadczenie skarżącej z dnia [...] lipca 2014 r. w którym podaje, że na działce A wystąpiły szkody łowieckie, do pisma skarżąca załączyła protokół szkód łowieckich z dnia [...] lipca 2014 r., w którym zawarto stwierdzenie, że 39% upraw uległo zgryzieniu. W kolejnym piśmie z dnia [...] grudnia 2014 r. skarżąca potwierdziła fakt szkód łowieckich na działce A, natomiast w piśmie z dnia [...] lipca 2014 r. podaje, że z powodu szkód łowieckich około 50% drzew jest obecnie uschniętych. Stanowisko skarżącej zawarte w w.w. pismach kierowanych do organu koresponduje z ustaleniami kontroli przeprowadzonej w dniu [...] lipca 2014. Na późniejszym etapie postępowania skarżąca zmieniła wersję, kwestionując prawidłowość przeprowadzenia kontroli co, w jej ocenie, doprowadziło do błędnych i niekorzystnych dla strony wyników kontroli. Trzeba przy tym zauważyć, że podnosząc powyższe zarzuty skarżąca nie ustosunkowała się do dowodów oraz swoich oświadczeń składanych na wcześniejszym etapie postępowania, które jednoznacznie wskazują na rozmiar braków w obsadzie drzew jabłoni na działce A. W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do przyjęcia, że w sprawie istniały podstawy do dokonania zmniejszeń z tytułu braku wymaganej obsady drzew jabłoni na działce A. Twierdzenia skarżącej nie mają oparcia w zebranym materiale dowodowym, nadto podważając istotne dla sprawy ustalenia skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów, a jej stanowisko opiera się jedynie na polemice z ustaleniami organu.

Zdaniem Sądu nie była prawidłowa przeprowadzona przez organ ocena okoliczności w jakich doszło do powstania szkód w uprawie jabłoni na działce A, w kontekście zaistnienia siły wyższej lub innej nadzwyczajnej okoliczności w rozumieniu przepisów prawa unijnego oraz wydanych na ich podstawie przepisów rozporządzenia PRŚ.

Zgodnie z art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. (ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE. L. 2006.368.15 ze zm.) – ust.

1. 1. Państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego łub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:
2. a) śmierć beneficjenta;
3. b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;
4. c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;
5. d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;
6. e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;
7. f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

Ust.

2. Przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub j przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

W myśl § 45 rozporządzenia PRŚ 2013 innymi kategoriami siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest i wymagalny, jest:

1. 1) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, uniemożliwiające dalszą realizację tego zobowiązania;
2. 2) zmiana zasięgu obszarów objętych programami działań mającymi na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych na obszarach szczególnie narażonych lub zmiana tych programów;
3. 3) utrata posiadania gruntów rolnych, na których powinno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, w wyniku scalenia gruntów dokonanego na podstawie przepisów o scalaniu i wymianie gruntów;
4. 4) wystąpienie okoliczności określonych w § 7 ust. 2 lub 3 - w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 4 lub 5;
5. 5) śmierć posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej, za którą rolnik nie ponosi odpowiedzialności - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7;
6. 6) usunięcie posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej z programu ochrony zasobów genetycznych danej rasy z przyczyn niezależnych od rolnika - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7;
7. 7) określenie obszaru, na którym dotychczas było realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jako obszaru zagrożonego erozją wodną, o którym mowa w przepisach w sprawie norm w zakresie dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8;
8. 8) inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania 8rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

Uznanie siły wyższej lub nadzwyczajnej okoliczności powoduje odmowę przyznania płatności rolnośrodowiskowej w danym roku, natomiast producent rolny ma możliwość kontynuowania programu w kolejnych latach, bez konieczności zwrotu płatności rolnośrodowiskowej wypłaconej w latach ubiegłych.

W ocenie Sądu dokumentacja jaką złożyła skarżąca w toku postępowania, w tym w szczególności protokół nr [...] szkód łowieckich sporządzony w dniu [...] lipca 2014 r., a przedłożony organowi w dniu 7 lipca 2014 r. oraz oświadczenie skarżącej z dnia [...] grudnia 2014 r., w którym wskazuje ona na datę powstania szkód ([...] czerwca 2014 r.), dowodzi, że w sprawie zachodzą przesłanki do uznania, iż brak wymaganej obsady drzew na działce A był wynikiem działania siły wyższej. Na powyższe wskazuje treść w.w. protokołu, z którego wynika, że na obszarze upraw wynoszącym 5 ha stwierdzono 39% zniszczeń w postaci zgryzienia upraw przez zwierzynę płową. W piśmie z dnia [...] grudnia 2014r. skarżąca wskazała, że do powstania szkody doszło pomimo prawidłowego zabezpieczenia roślin, które polegało na opalikowaniu i założeniu osłonek. Szkoda została zgłoszona przez skarżącą w wymaganym terminie 10 dni od jej powstania.

Z faktu, że działka A objęta została kontrolą na miejscu, która przeprowadzona została w dniu [...] lica 2014 r. i to właśnie w jej trakcie stwierdzono braki w obsadzie drzew, nie można wysnuwać dla skarżącej negatywnych konsekwencji, skoro wszystkie inne wymogi konieczne dla uznania danego zdarzenia jako siły wyższej zostały spełnione. W tych okolicznościach sprawy istniały podstawy do przyjęcia, że zdarzenie było inną okolicznością, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mającą wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będącą wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika, w rozumieniu § 45 pkt 8 rozporządzenia PRŚ 2013.

Stanowisko Kierownika BP ARiMR wyrażone w decyzji z dnia [...] kwietnia 2015 r., w tym zakresie było prawidłowe. W ocenie Sądu późniejsze twierdzenia skarżącej, która zmierzała do podważenia ustaleń dotyczących w ogóle występowania braków w wymaganej obsadzie działki A, nie mogą mieć wpływu na ocenę przyczyn tego zdarzenia. Rozstrzygając sprawę organ bierze pod uwagę całość zgromadzonego materiału dowodowego, wszystkie twierdzenia i wnioski strony oceniane są na tle pozostałych dowodów. Wiarygodność zeznań świadków podlega ocenie pod kątem ich wewnętrznej spójności, logiki oraz zgodności z pozostałymi dowodami. Skoro bezpośrednio po zdarzeniu skarżąca przedłożyła dowód oraz składała oświadczenia na okoliczność działania siły wyższej, to przy rozstrzygnięciu sprawy należało wskazane dowody uwzględnić, tym bardziej, że twierdzenia strony złożone na późniejszym etapie postępowania nie znalazły potwierdzenia w materiale dowodowym.

Sąd rozważał również kwestie procesowe związane z decyzją Dyrektora OR ARiMR, mocą której organ ten uchylił w.w. decyzję Kierownika BP ARiMR z dnia [...] kwietnia 2014 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Z treści uzasadnienia tejże decyzji organu II instancji wynika, że organ widział potrzebę uzupełnienia materiału dowodowego. W ocenie organu fakt kwestionowania przez skarżącą prawidłowości kontroli przeprowadzonej w dniu [...] lipca 2014 r. oznacza, że skarżąca kwestionuje "pośrednio" również wystąpienie siły wyższej, organ natomiast nie wyraził stanowiska o braku podstaw do przyjęcia w sprawie siły wyższej. Jak wyżej wywiedziono materiał dowodowy zgromadzony w toku całego postępowania nie wykluczał przyjęcia, że przyczyną powstania braków w obsadzie była siła wyższa.

Ponieważ stwierdzone uchybienie, polegające na błędnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego należy ocenić jako mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit."c" p.ps.a., decyzje organów obydwu instancji zostały uchylone. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 p.p.s.a.