Uzasadnienie
Decyzją - karta powołania - z dnia [...] lipca 2017 r. seria P Nr [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień powołał B.M. do ćwiczeń wojskowych na okres od [...] września 2017 r. do [...] pażdziernika 2017 r.
Decyzja wydana została na podstawie art. 60 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (DZ.U. z 2015 r. poz. 827 – zwana dalej ustawą). W uzasadnieniu organ wskazał, że powołany B.M. jest zdolny do czynnej` służby wojskowej i posiada kategorię A zdolności do czynnej służby wojskowej. Powołanie do czynnej służby wojskowej następuje ze względu na potrzeby Sił Zbrojnych Rzeczpospolitej Polskiej w celu spełnienia obowiązku służby wojskowej w ramach powszechnego obowiązku obrony, o którym mowa w art. 4 ust. 2 oraz art. 55 ust. 1 pkt 1 ustawy.
Od powyższej decyzji B.M. wniósł odwołanie, w którym skarżący zwrócił się o zwolnienie go z ćwiczeń. Jako uzasadnienie wniosku skarżący wskazał, na konieczność opieki nad 11-letnim dzieckiem, którą musi sprawować ze względu na to, że małżonka skarżącego pracuje w systemie trzyzmianowym. Ponadto skarżący wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą w ramach, której powinien wywiązać się z podpisanych umów. Do odwołania skarżący załączył kserokopię umowy nr [...] z dnia [...] stycznia 2017 r., na podstawie której skarżący jako "Wykonawca" zobowiązał się do świadczenia usług utrzymania urządzeń i instalacji elektrycznych w obiektach Zamawiającego.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego utrzymał w mocy decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień – karta powołania seria P Nr [...] z dnia [...] lipca 2017 r.
W uzasadnieniu organ II inst. wskazał na przepis § 15 ust. 6 pkt 2 rozporządzenia Ministra obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych (DZ.U. z 2015 r. poz. 950 – zwane dalej rozporządzeniem), w myśl którego w razie śmierci najbliższego członka rodziny albo obłożnej choroby lub zaistnienia innych szczególnie uzasadnionych okoliczności wojskowy komendant uzupełnień może zwolnić żołnierza rezerwy albo osobę przeniesioną do rezerwy niebędącą żołnierzem rezerwy z ćwiczeń wojskowych przed ich odbyciem. Dalej organ wskazał, że karta powołania została skarżącemu doręczona z dużym wyprzedzeniem tj. w dniu 7 lipca 2017 r., co daje mu możliwość przygotowania się do odbycia czynnej służby wojskowej i tym samym uniknięcie dezorganizacji pracy zawodowej jak i życia rodzinnego. Organ podniósł, że sprawowanie opieki nad dzieckiem przez skarżącego nie stanowi podstawy do uchylenia karty powołania na ćwiczenia wojskowe, ponieważ zgodnie z art. 58 ust. 3 pkt 3a ustawy obowiązkowi służby wojskowej (obowiązek służby wojskowej polega między innymi na odbywaniu przez żołnierzy rezerwy ćwiczeń wojskowych) nie podlegają wyłącznie kobiety sprawujące opiekę nad dziećmi od lat ośmiu do szesnastu.
Dalej organ wskazał, że oprócz uposażenia za okres odbytych ćwiczeń wojskowych przysługującego zgodnie z rozporządzeniem MON z dnia 13 stycznia 2017 r. w sprawie stawek uposażenia zasadniczego żołnierzy niezawodowych oraz dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy niezawodowych (DZ.U. z 2017 r. poz. 171), skarżącemu przysługiwać będzie również świadczenie rekompensujące za okres odbytych ćwiczeń wojskowych, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 25 sierpnia 2015 r. w sprawie sposobu ustalania i trybu wypłacania świadczenia pieniężnego żołnierzom rezerwy oraz osobom przeniesionym do rezerwy niebędącym żołnierzami rezerwy (DZ.U. z 2015 r. poz. 1520).
Ponadto na wniosek żołnierza dowódca jednostki wojskowej może udzielić skarżącemu urlopu zgodnie z rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z dnia 30 marca 2010 r. w sprawie urlopów żołnierzy w czynnej służbie wojskowej (DZ.U. z 2010 r. Nr 64 poz. 397) lub zgodnie z § 15 ust. 6 pkt 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych (DZ.U z 2015 r. poz. 950). Zdaniem organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do zastosowania § 15 ust. 6 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych, w zakresie uznania, że zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające uchylenie decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień – karty powołania.
Od powyższej decyzji B.M., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego poprzez uwzględnienie odwołania od decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień – karty powołania - i zwolnienie żołnierza rezerwy z ćwiczeń wojskowych przed ich odbyciem; ewentualnie - o uchylenie decyzji organu II instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu orzeczeniu skarżący zarzucił naruszenie § 15 ust. 6 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że w realiach przedmiotowej sprawy nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności przemawiające za udzieleniem skarżącemu zwolnienia z ćwiczeń wojskowych, podczas gdy skarżący posiada małoletnie dziecko, którym na skutek charakteru pracy żony (praca na trzy zmiany) musi się opiekować. Ponadto prowadzi jednoosobowa działalność gospodarczą, zawarł szereg umów o świadczenie usług, których przedmiotem są nagłe wyjazdy do awarii instalacji elektrycznych, a których niedochowanie spowoduje niepowetowaną stratę majątkową. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł argumentację prezentowaną w odwołaniu od decyzji I inst. Do skargi pełnomocnik skarżącego dołączył kserokopię umowy nr [...] z dnia [...] stycznia 2017r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).
Sądowa kontrola legalności zaskarżonych decyzji administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi orz powołana w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Wskazać przyjdzie, że w ramach tak określnej kognicji sądu administracyjnego, z wyjątkiem określonym w art. 145a p.p.s.a., nie jest on właściwy do merytorycznego rozstrzygania sprawy administracyjnej, której dotyczy skarga.
Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest ocena legalności decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia [...] sierpnia 2017 r. utrzymującej w mocy decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień – karta powołania seria P Nr [...] z dnia [...] lipca 2017r., którą skarżący został powołany do odbycia ćwiczeń wojskowych w okresie od [...] września 2017r. do [...] pażdziernika 2017r.
W analizowanej sprawie nie stwierdzono naruszeń prawa materialnego, bądź prawa procesowego, które prowadziłyby do konieczności eliminacji zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. W ocenie Sądu okoliczności, na które powołał się skarżący w odwołaniu tj. konieczność opieki nad 11 – letnim synem, w sytuacji gdy małżonka skarżącego pracuje w systemie trzyzmianowym oraz prowadzenie przez skarżącego indywidulanej, jednoosobowej działalności gospodarczej, zostały przez organ II inst. ocenione prawidłowo, jako tego rodzaju zdarzenia, które w świetle obowiązujących przepisów prawa, nie dają podstaw do zwolnienia z obowiązku odbycia ćwiczeń wojskowych.
W pierwszym rzędzie zwrócić należy uwagę, że obowiązek służby wojskowej ma charakter powszechny i dotyczy wszystkich obywateli polskich. Obowiązek służby wojskowej żołnierzy rezerwy w czasie pokoju polega na odbywaniu ćwiczeń wojskowych oraz pełnieniu okresowej służby wojskowej (art. 100 ust. 1 ustawy). Ustawa zawiera regulacje o dotyczące zwolnienia określonych grup obywateli z obowiązku służby wojskowej, jednak zgromadzony materiał dowodowy sprawy zdaje się wskazywać, że skarżącego do żadnej z tych grup zaliczyć nie można.
W myśl art. 58 ust. 1 ustawy obowiązkowi służby wojskowej, w zakresie określonym w niniejszej ustawie, podlegają obywatele polscy począwszy od dnia, w którym kończą osiemnaście lat życia, do końca roku kalendarzowego, w którym kończą pięćdziesiąt lat życia, a posiadający stopień podoficerski lub oficerski - sześćdziesiąt lat życia. Zgodnie z ust. 2 art. 58 obowiązkowi służby wojskowej nie podlegają jednak osoby wymienione w ust. 1, które zostały uznane ze względu na stan zdrowia za trwale niezdolne do tej służby. Ust. 3 art. 58 dotyczy zwolnienia z obowiązku wojskowego kobiet, które ze względu ciążę, konieczność opieki na dziećmi, opieki nad osobami obłożnie chorymi, osobami wobec których orzeczono stałą niezdolność do pracy, osobami zaliczonymi do znacznego stopnia niepełnosprawności - tegoż obowiązku spełnić nie mogą.
W § 15 rozporządzenia Ministra obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych uregulowano zagadnienie zwolnienia żołnierza z ćwiczeń wojskowych, przy czym zwolnienie takie może nastąpić w trakcie odbywania ćwiczeń, bądź przed ich odbyciem. W myśl wskazanego przepisu dowódca jednostki wojskowej zwalnia żołnierza z ćwiczeń wojskowych jednodniowych, krótkotrwałych i długotrwałych w ostatnim dniu ich odbywania, a z ćwiczeń wojskowych rotacyjnych - w danym dniu lub po okresie ich odbywania (§ 15 ust. 1). Zwolnienie żołnierza z ćwiczeń wojskowych dowódca jednostki wojskowej stwierdza w rozkazie (§ 15 ust. 2). Dowódca jednostki wojskowej po zakończeniu ćwiczeń wojskowych sporządza, dla celów ewidencyjnych, wykaz żołnierzy rezerwy, którzy odbyli ćwiczenia wojskowe, i w terminie nieprzekraczającym trzech dni po dniu zakończenia ćwiczeń przesyła ten wykaz do wojskowego komendanta uzupełnień (§ 15 ust. 3).
Wykaz, o którym mowa w ust. 3, powinien w szczególności zawierać rodzaj odbytych ćwiczeń wojskowych, określonych w art. 101 ust. 1 ustawy, i czas ich trwania. (§ 15 ust. 4). W razie zmiany kategorii "A" zdolności do czynnej służby wojskowej na inną kategorię lub wystąpienia jednej z okoliczności, o których mowa w art. 58 ust. 3 oraz art. 100 ust. 3 i 4 ustawy:
- 1) dowódca jednostki wojskowej zwalnia żołnierza z ćwiczeń wojskowych przed ich zakończeniem;
- 2) wojskowy komendant uzupełnień zwalnia żołnierza rezerwy albo osobę przeniesioną do rezerwy niebędącą żołnierzem rezerwy z ćwiczeń wojskowych przed ich odbyciem. (§ 15 ust. 5).
W razie śmierci najbliższego członka rodziny albo obłożnej choroby lub zaistnienia innych szczególnie uzasadnionych okoliczności:
- 1) dowódca jednostki wojskowej może zwolnić żołnierza z ćwiczeń wojskowych przed ich zakończeniem, jeżeli udzielenie urlopu jest niewystarczające;
- 2) wojskowy komendant uzupełnień może zwolnić żołnierza rezerwy albo osobę przeniesioną do rezerwy niebędącą żołnierzem rezerwy z ćwiczeń wojskowych przed ich odbyciem (§ 15 ust. 6).
Na tle stanu faktycznego badanej sprawy należało rozważyć zastosowanie § 15 ust. 6 pkt 2 w.w. rozporządzenia. Trzeba zauważyć, że norma wynikająca ze wskazanego przepisu dotyczy wprost sytuacji szczególnych, są to zdarzenia o tak szczególnym charakterze jak przykładowo wymienione tu zdarzenie - śmierć najbliższego członka rodziny. Przykładowe wskazanie tak szczególnej sytuacji jako przyczyny uzasadniającej zwolnienie żołnierza z ćwiczeń wojskowych, świadczy o tym że użyty w tym przepisie zwrot: "inne szczególnie uzasadnione okoliczności" należy interpretować w sposób ścieśniający, czyli ograniczający katalog przyczyn do zdarzeń wyjątkowych, takich które nie mają miejsca na co dzień. Interpretując przepisy o zwolnieniu żołnierza z obowiązku ćwiczeń nie można tracić z pola widzenia, że obowiązek obrony ma charakter powszechny, a kwestia zwolnień podmiotowych z wykonania obowiązku została uregulowana ustawowo.
Powyższe również przemawia za koniecznością ścieśniającej interpretacji przesłanek zwolnienia z obowiązku ćwiczeń wojskowych. Nie każda okoliczność może stanowić uzasadnienie do zwolnienia żołnierza z ćwiczeń wojskowych.
Na tle powyższych uwag należy stwierdzić, że przesłanki na które powołał się skarżący nie mają takiego charakteru, o jakim mowa w § 15 ust. 6 pkt 2 rozporządzenia. Nie są to zdarzenia szczególne, nagłe i nieprzywidywalne, czyli takie którym nie można ani zapobiec, ani im przeciwdziałać. Okoliczności które wskazał skarżący w odwołaniu mają związek z organizacją jego życia zawodowego oraz rodzinnego, nie są to zatem zdarzenia o charakterze szczególnym, w rozumieniu omawianego przepisu rozporządzenia. Sąd podziela stanowisko organu prezentowane w zaskarżonej decyzji, że ze względu na doręczenie skarżącemu karty powołania ze sporym wyprzedzeniem tj. w dniu 7 lipca 2017 r., czyli prawie 2 miesiące przed rozpoczęciem ćwiczeń, skarżący miał możliwość podjęcia działań w celu takiej organizacji spraw osobistych i zawodowych, aby sprostać nałożonemu obowiązkowi. Przeciwna interpretacja wskazanego przepisu rozporządzenia pozostawałaby w kolizji z przytoczonym powyżej art. 58 ust. 1 ustawy, stanowiącym powszechnym obowiązku obrony.
Z powyższych przyczyn, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga została oddalona.