Uzasadnienie
Wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2002 r. uchylona została zaskarżona przez L.L. decyzja Wojewody Ś. z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Starosty M. z dnia [...] umarzająca postępowanie jako bezprzedmiotowe w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w M. oznaczonej jako działka nr [...]. W uzasadnieniu tego wyroku podkreślono, że postępowanie nie wyjaśniło wielu wątpliwości, przede wszystkim nie ustaliło jaka działka jest przedmiotem roszczenia zgłaszanego przez skarżącego. Nie zostało wyjaśnione także czy skarżącemu przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w świetle uregulowań art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz czy w sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 136 i 137 wymienionej.
W wyniku tego wyroku Wojewoda Ś. decyzją z dnia [...] uchylił decyzję pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia, uznając, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzednio przeprowadzenia postępowania w znacznej części.
Po przeprowadzeniu ponownego postępowania, decyzją z dnia [...] Starosta M., powołując w podstawie prawnej art. 136 ust. 3, art. 137, art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. (t. jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.). oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił zwrotu nieruchomości, położonej w M., oznaczonej jako działki nr geod. [...] i [...] na k.m. 20 o łącznej pow. 0,3268 ha. W uzasadnieniu wyjaśnił, że zgodnie z wskazaniami zawartymi w wymienionym powyżej wyroku przeprowadzono nowe postępowanie, które wykazało, że dawną działkę [...] – podzieloną na działki [...] i [...] na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w M. – Wydział I Cywilny – nabyli M. i L.L.. Wobec dalszych podziałów działka ta oznaczona została obecnie nr [...] i [...]. Wykazano, że M. i L.L. zwrócili się o zwrot działek oznaczonych jako [...] – L. i [...] – M.L., czyli według nowego oznaczenia – wniosek o zwrot dotyczy działek nr [...] i [...].
Z planu realizacyjnego zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości wynika, że działka ta przeznaczona była pod budowę szkoły i boiska szkolnego. Oględziny wymienionych działek, potwierdziło, że cała wywłaszczona nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z planem wywłaszczenia, a mianowicie działka nr [...] – pod poszerzenie ulicy K., a na działce nr [...] w obrębie wybudowanej szkoły znajduje się chodnik na całej długości zachodniej ściany budynku szkolnego, a także urządzona jest brama główna i drzwi wejściowe do budynku szkolnego. Nadto na działce tej zlokalizowany jest narożnik szkoły.
Natomiast w północnej części tej działki znajduje się wyasfaltowane boisko sportowe oraz zlokalizowane są przewody służące do przesyłania wody, pary i energii elektrycznej. Dlatego też uznano, że przedmiotowa działka w całości została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, a zatem nie podlega zwrotowi w trybie art. 137 wymienionej ustawy.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył L.L.. Nie zgodził się z argumentacją zawartą w uzasadnieniu decyzji stwierdzając, że decyzja została źle opracowana. Przede wszystkim podkreślił, że wadliwe jest stwierdzenie, że działka o dawnym numerze [...] – odpowiada dzisiejszym działkom [...] i [...], gdyż działki te są różnej wielkości, jak również inne pozostaje ich położenie. Podniósł, że zgodnie z art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części przysługuje poprzednim właścicielom, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wyjaśnił, że działka przy ulicy M. pozostaje niezagospodarowana, podczas gdy ziemie te są dobre pod uprawę i on może ją zagospodarować.
Wojewoda Ś. decyzją z dnia [...], powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdził, że Starosta M. kolejny raz przeprowadzając postępowanie w niniejszej sprawie uwzględnił wszystkie zalecenia zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2002 r. Szczegółowe postępowanie potwierdziło, że wywłaszczona działka M. i L.L. nr [...], następnie [...], obecnie oznaczona jest nr [...] i [...]. Wyjaśnił także, że organ pierwszej instancji prawidłowo orzekł o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości, gdyż nie można mówić w rozpatrywanej sprawie o występowaniu przesłanek zbędności przedmiotowej nieruchomości. Pojęcie zbędności precyzuje art. 137 wymienionej ustawy. Można mówić o zbędności wtedy, gdy pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia.
Jak wynika z dokumentacji wywłaszczeniowej, cele wywłaszczenia – budowa szkoły zawodowej została zrealizowana. Faktem jest, że szkoła tylko jednym narożnikiem usytuowana jest na przedmiotowej działce, ale budowa szkoły wiąże się nie tylko z budynkiem szkoły, ale także z szeregiem urządzeń towarzyszących. Na przedmiotowej działce usytuowany został chodnik zapewniający dojście od szkoły, brama główna, wybudowano boisko szkolne a także zlokalizowano przewody służące do przesyłania płynów, pary i energii elektrycznej. Dlatego też należy potwierdzić, że ustalenia organu pierwszej instancji potwierdzają brak przesłanek do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł L.L.. W skardze dokładnie przedstawił przebieg postępowania spadkowego, w wyniku którego wraz z bratem został uznany spadkobiercą P.M. – działki nr [...]. Podkreślił, że wobec wykazania praw własnościowych wnosił o pozytywne rozstrzygnięcie w zakresie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Ś. wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. W uzasadnieniu podkreślił, że organ pierwszej instancji na podstawie dostępnych dokumentów prawidłowo ustalił położenie i określenie przedmiotowych działek, wykazując, że początkowo wywłaszczona została działka nr [...], z czasem określona została jako działka Nr [...], podzielona na dwie działki Nr [...] i [...], by ostatecznie przyjąć numery [...] i [...], a także potwierdził zrealizowanie celu wywłaszczenia – wybudowanie na tym terenie szkoły. Dlatego też słusznie uznano, że nie ma podstaw do zwrotu przedmiotowych nieruchomości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę zważył, co następuje
Na wstępie zauważyć należy, że skargę wniesiono w dniu 18 listopada 2002r., a więc w czasie, gdy obowiązywała ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.) Na mocy art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) ustaw o Naczelnym Sądzie Administracyjnym utraciła moc. Zgodnie zaś z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawy, w których skargi wniesiono do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Skarga zasługuje na uwzględnienie
Na mocy art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc jednakże związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest zwrot wywłaszczonej nieruchomości, dokonany decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94). Decyzja ta nie wskazuje wyraźnie celu wywłaszczenia, określając, że konieczność wywłaszczenia została stwierdzona zaświadczeniem lokalizacji szczegółowej nr [...] wydanym przez wydział Urbanistyki i Architektury PRN w M. Zgodnie z planem realizacyjnym zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości zatwierdzonym w dniu [...] przez Naczelnika Powiatu w M. – nieruchomość ta przeznaczona była pod budowę szkoły i boiska szkolnego.
Postępowanie organów administracyjnych uwarunkowane zostało wskazaniami zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2002 r. zgodnie z nim organy przeprowadziły wnikliwe postępowanie mające wyjaśnić, jakie działki zostały wywłaszczone i o zwrot jakich działek wniesiono wniosek. Z przeprowadzonego postępowania wynika, że na podstawie wymienionej powyżej decyzji wywłaszczono działkę nr [...], to jednak wobec zmian i podziałów tej działki dokonanych w tzw. międzyczasie, działka ta określona została następnie jako działka nr [...], podzielona potem na działkę nr [...] i [...], by dzisiaj posiadać numery [...] i [...]. Zdaniem Sądu, mając na uwadze przeprowadzone w trakcie postępowania porównanie wielkości, kształtu oraz miejsca położenia tych działek, ustalenia te należy uznać za przekonywujące i wyjaśniające sprawę.
W opinii Sądu nie została jednak wyjaśniona inna bardzo istotna sprawa, a mianowicie kwestia wykorzystywania i zagospodarowania wywłaszczonych działek. Z akt sprawy wynika, że jedna z działek, działka [...] decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w M. z dnia [...] oddana została w zarząd Kuratorium Oświaty i Wychowania w C., na cele związane z oświatą. W protokołach z przeprowadzonych oględzin obu działek wskazuje się, że obie działki – [...] i [...] zagospodarowane zostały zgodnie z celem wywłaszczenia. Jednakże według protokołu z dnia [...] działka [...] zajęta jest na poszerzenie ulicy K., a tylko działka [...] zajęta jest zabudowaniami i infrastrukturą miejscowej szkoły zawodowej. Jednakże z wymienionego powyżej protokołu wynika, że tylko narożnik tej szkoły umieszczony jest na przedmiotowej działce, a nadto przez tę działkę na całej długości budynku przebiega chodnik, znajduje się brama główna oraz drzwi wejściowe do budynku szkoły.
Nadto w północnej części działki urządzone jest wyasfaltowane boisko szkolne. Ustalenia te w zdarzeniu z planem obu działek oraz naszkicowanym na nim niewielkim fragmentem szkoły umieszczonej na wymienionej działce [...], nie wyjaśniły w opinii składu orzekającego faktycznego zagospodarowania i wykorzystania tej działki. Biorąc bowiem pod uwagę wielkość działki wywłaszczonej, niewielki fragment narożnika szkoły na niej wybudowany (zaznaczony na tej działce) oraz brak informacji o położeniu na tej działce innych wymienionych w protokole budowli – chodnika, boiska czy bramy, nie można ocenić zagospodarowania tej działki i ustalić czy jest ono zgodne z celem wywłaszczenia. Wobec twierdzenia skarżącego, że teren ten jest nieużytkiem, który można wykorzystać rolniczo, kwestia ta wymaga jednoznacznego wyjaśnienia. Przedstawione akta administracyjne nie wyjaśniają także zagospodarowania drugiej działki [...]. Krótki zapis w protokole – "przeznaczenie pod poszerzenie ulicy K." – nie wydaje celem związanym z wywłaszczeniem działki na cele budowy szkoły.
Z przytoczonych powodów wobec niewyjaśnienia przez organy istotnych dla rozstrzygnięcia kwestii, nie mogły się ostać w obrocie prawnym zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji. Organy orzekające w sprawie naruszyły tym samym art. 7, art. 77 § 1 art. 80 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, a organ odwoławczy dodatkowo przepis art. 138 § 1 pkt 1 cytowanego Kodeksu.
Mając na względzie wskazane powyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uznał, że decyzje organów obu instancji należało uchylić. Na podstawie art. 152 cytowanej ustawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
W ponownym postępowaniu organy administracyjne powinny ustalić w sposób jednoznaczny jakie jest zagospodarowanie przedmiotowych działek, w jakim stopniu są one zajęte zgodnie z celem wywłaszczenia (działka nr [...]) i w jaki sposób zagospodarowana jest druga działka – nr [...]. Stwierdzenie, że została ona zajęta na poszerzenie ulicy K. nie wyjaśnia bowiem czy dotyczy to całej działki, czy tylko jej fragmentu a jeśli tak, to jakiego fragmentu.
su.