Uzasadnienie
Decyzją z dnia 25 października 2007r. znak: [...] Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania J. N. od decyzji Starosty z dnia 31 sierpnia 2007r. znak: [...], orzekającej o odmowie ustalenia odszkodowania za straty powstałe na skutek budowy wodociągu na działkach o nr ewidencyjnych 1135/1 i 1110/1 położonych w S. przy ul. P., na podstawie art. 9a, art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami /tekst jedn. Dz. U. nr 261 za 2004r. poz. 2603 ze zm./ oraz art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Do wydania tej decyzji doszło na tle następujących okoliczności.
We wniosku z dnia 5 lutego 2007r., sprecyzowanym następnie pismem z dnia 29 marca 2007r., a skierowanym do Wojewody J. N. domagał się wypłaty odszkodowania za straty powstałe na skutek budowy wodociągu na jego nieruchomości. Wskazał, że wcześniej wystąpił do sądu z pozwem o odszkodowanie, ale pozew ten został odrzucony. Do wniosku została załączona kserokopia postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 30 lipca 2003r. sygn. akt [...], odrzucającego wniesiony przez J. N. przeciwko Gminie pozew o odszkodowania za zniszczone zasiewy, nasadzenia i utracone korzyści. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Okręgowy ustalił, że pozwana Gmina rozpoczęła budowę sieci wodociągowej przy ulicy P. w S., której część przebiega zgodnie z planem przez nieruchomość powoda, na podstawie decyzji z dnia 7 lipca 1998r. o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu oraz pozwolenia na budowę z dnia 2 września 1998r. Decyzja ustalająca warunki zabudowy była zgodna z planem zagospodarowania przestrzennego, o którym mowa w art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami i na tej podstawie Sąd Okręgowy uznał, że pozwana Gmina zakładała instalacje w oparciu o decyzję wydaną w trybie art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w związku z czym wskazał, że stosownie do art. 124 ust. 4 i 129 oraz 128 ust. 1 i 4 właściwym do ustalenia odszkodowania jest wojewoda w drodze decyzji..
Wojewoda postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2007r. wniosek przekazał według właściwości do rozpatrzenia Staroście, który decyzją z dnia 31 sierpnia 2007r. odmówił ustalenia odszkodowania, wskazując że nie jest do tego właściwy. Skoro bowiem nie została wydana decyzja w trybie art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie zaistniała żadna z przesłanek wymienionych w art. 129 ust. 5 w zw. z art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124 – 126.
Rozpoznając odwołanie J. N. od powyższej decyzji Wojewoda wskazał, że odszkodowanie za szkody powstałe z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, jak również roszczenia z tym związane, są co do zasady roszczeniami z zakresu prawa cywilnego. Ustawodawca w art. 129 ugn postanowił, że ustalenie odszkodowania z tego tytułu następuje w trybie administracyjnym, ale następuje to w określonych szczegółowo przypadkach.
Organ odwoławczy powołując się na treść art. 129 ust. 5 ugn oraz art. 128 ust. 4 ugn stwierdził, że odszkodowanie z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, jak też odszkodowanie związane ze zmniejszeniem się wartości nieruchomości z tytułu realizacji inwestycji może być dochodzone w postępowaniu administracyjnym wyłącznie w przypadku administracyjnego pozbawienia bądź ograniczenia praw do nieruchomości. Ponieważ taka decyzja nie została wydana wyłączona jest w niniejszej sprawie droga postępowania administracyjnego.
Odnosząc się do zawartego w odwołaniu zarzutu, że skarżący nie wyraził zgody na realizację inwestycji organ II instancji wskazał, iż kwestia ta wykracza poza zakres postępowania administracyjnego i tym samym nie może być przedmiotem analizy w tym postępowaniu.
W skardze na powyższą decyzję J. N. zarzucił naruszenie prawa procesowego tj. art. 7, 8, 9, 10, 11, 13, 77, 80, 107 i 127 kpa oraz naruszenie prawa materialnego - przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami / jednakże bez ich sprecyzowania/ i w związku z tym domagał się uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji Starosty.
Skarżący wskazał, że bezsporne jest, iż wyrządzono mu szkodę w znacznych rozmiarach. Burmistrz Miasta i Gminy wszedł na jego działki bez uzyskania jego zgody. Nie została także wydana decyzja o ograniczeniu korzystania z działek przez właściciela. Podniósł również, że została naruszona reguła kodeksowa nakazującą organowi odwoławczemu merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, iż tylko wówczas odszkodowanie może być dochodzone w postępowaniu administracyjnym, gdy nastąpi administracyjne pozbawienie lub ograniczenie praw do nieruchomości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ zwanej dalej uppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W związku z tym przede wszystkim z urzędu stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja Starosty zapadły z naruszeniem art. 66 § 4 kpa.
Okolicznością niesporną jest, iż przed wniesieniem podania w niniejszej sprawie J. N. wystąpił z pozwem do Sądu Okręgowego o zapłatę odszkodowania za szkody powstałe w związku z budową na jego nieruchomości przez Gminę wodociągu. Postanowieniem z dnia 30 lipca 2003r. Sąd ten odrzucił pozew uznając, że droga sądowa jest niedopuszczalna i że organem właściwym do rozpoznania żądania jest wojewoda. Postanowienie to uprawomocniło się 7 listopada 2003r. / k.17/.
Zgodnie z art. 66 § 4 kpa organ nie może zwrócić podania z tej przyczyny, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, jeżeli w tej sprawie sąd uznał się już za niewłaściwy. Powołany przepis § 4 został dodany do art. 66 ustawą z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153 poz. 1271 ze zm./. Analogiczne rozwiązanie zostało również wprowadzone do kodeksu postępowania cywilnego poprzez dodanie do niego art. 1991 kpc, zgodnie z którym sąd nie może odrzucić pozwu z tego powodu, że do rozpoznania sprawy właściwy jest organ administracji publicznej lub sąd administracyjny, jeżeli organ administracji publicznej lub sąd administracyjny uznały się w tej sprawie za niewłaściwe. Ta regulacja obowiązuje od 1 stycznia 2004r. Z tą samą datą uchylone zostały przepisu działu V kpa "Rozstrzyganie sporów o właściwość między organami administracji publicznej a sądami powszechnymi".
Nowa regulacja miała na celu niedopuszczenie do powstawania tak zwanych negatywnych sporów kompetencyjnych i wprowadziła zasadę, iż w przypadku takiego sporu o właściwości decyduje ten organ / sąd, do którego zainteresowany najpierw skierował podanie / pozew.
Sens art. 66 § 4 kpa nie ogranicza się tylko do tego, iż organ, w przypadku gdy wcześniej sąd powszechny uznał się za niewłaściwy, nie może zwrócić podania, ale sprowadza się do tego, że w takiej sytuacji organ administracyjny ma obowiązek merytorycznie rozpatrzyć sprawę. W niniejszej sprawie co prawda nie doszło do zwrotu podania J. N. i organy wydały decyzję odmawiającą ustalenia odszkodowania, ale ta odmowa została uzasadniona tylko i wyłącznie tym, że organy uznały się za niewłaściwe do orzekania w tej sprawie, stwierdzając, iż droga postępowania administracyjnego z uwagi na cywilny charakter sprawy jest wyłączona. Tak więc fatycznie organy nie rozpatrzyły merytorycznie spawy, naruszając w ten sposób wynikający z art. 66 § 4 kpa obowiązek.
Dlatego też zarówno zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja Starosty podlegały uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 uppsa. Zgodnie z art. 152 tej samej ustawy Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie polega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku.
Ponownie rozpoznając sprawę organ ustali czy i jaką skarżący poniósł szkodzę w związku z prowadzeniem na jego nieruchomości przez Gminę inwestycji w postaci budowy wodociągu.