Uzasadnienie
Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z [...] października 2020 r. znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania S.A. w upadłości likwidacyjnej w W. od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z [...] 2020 r. w przedmiocie stwierdzenia u S.M. choroby zawodowej, tj. pylice płuc: pylica krzemowa, wymienionej w pozycji 3.1 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1367), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 2351 i 2352 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1320), § 1 ust. 1 i § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 1367), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że 13 marca 2019 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny otrzymał od Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy zgłoszenie podejrzenia u S.M. choroby zawodowej, wymienionej w pozycji 3.1 wykazu chorób zawodowych, tj. pylice płuc: pylica krzemowa. W trakcie postępowania administracyjnego organ I instancji ustalił, że S.M. w latach 1974 - 2012, pracował zawodowo w następujących zakładach pracy:
- - [...] S.A. w K. obecnie [...] w upadłości likwidacyjnej w W. (dalej: KKSM), od 6.09.1974 r. do 8.04.1991 r. jako operator: koparki, ładowarki, spycharki i walca drogowego;
- - [...] w W. aktualnie [...] w W., od 1.08.1986 r. do 7.12.1987 r. jako operator spycharki na kontrakcie w Iraku;
- - Spółdzielnia Pracy "[...]" w K. od 2.05.1991 r. do 31.03.1992 r. jako dozorca oraz w okresie od 2.05.1991 r. do 31.12.2012 r. jako górnik-skalnik.
W okresach między zatrudnieniem w powyższych zakładach nie pracował zawodowo, a od 25.01.2013 r. jest na emeryturze.
Przedstawiciel Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego 26 sierpnia 2019 r. sporządził na podstawie uzyskanych informacji od S.M. oraz danych archiwalnych będących w posiadaniu stacji "Kartę oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej" dotyczącą pracy w [...] S.A. w K. W związku z brakiem wyników pomiarów stężenia pyłów z lat 1974 - 1991 dołączono wyniki pomiarów z lat 1994 - 2004 będące w zasobach archiwalnych stacji.
Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w orzeczeniu lekarskim z [...] czerwca2020 r. stwierdził, że ocena narażenia zawodowego potwierdza pracę S.M. w latach 1974-2012 w narażeniu zawodowym na pył zawierający krystaliczną krzemionkę. Również organ państwowej inspekcji sanitarnej stwierdził, że S.M. wykonywał pracę w narażeniu na pył zawierający krystaliczną krzemionkę. Rodzaj i charakter wykonywanych czynności podczas pracy w KKSM na stanowiskach: operatora koparki, ładowarki, spycharki i walca drogowego, podczas kontraktu w Iraku na stanowisku operator spycharki oraz podczas pracy w Spółdzielni Pracy "[...]" w K. gdzie był dozorcą i górnikiem skalnikiem -wskazuje na narażenie na pył zawierający krzemionkę.
Organ odwoławczy zaznaczył, że wydane na potrzeby niniejszego postępowania orzeczenie lekarskie z [...] czerwca 2020 r. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy ma charakter opinii biegłego, co zostało wyjaśnione w orzecznictwie (wyrok NSA z 19 lutego 1999 r. II SA/Wr 1452/97) i nie budzi wątpliwości, co do swej rzetelności i wiarygodności oraz jest należycie uzasadnione. Jednostka orzecznicza w swoim orzeczeniu wyjaśniła, na czym polega pylica krzemowa oraz że podstawową metodą rozpoznania klinicznego pylicy krzemowej płuc jest stwierdzenie w pełnowymiarowym zdjęciu rtg klatki piersiowej, wykonanym w projekcji tylno-przedniej, charakterystycznych drobnych okrągłych zacienień o odpowiedniej gęstości rozmieszczenia w obrazie rtg. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy orzekł o rozpoznaniu choroby zawodowej, gdyż ocena narażenia zawodowego potwierdziła istotne narażenie na pył zwłókniający zawierający krystaliczną krzemionkę, a także ocena radiologiczna pełnowymiarowych rtg klatki piersiowej potwierdziła obecność drobnoguzkowych zmian charakterystycznych dla pylicy krzemowej w stopniu gęstości niezbędnym do rozpoznania choroby zawodowej.
Organ wydający decyzję jest związany treścią orzeczenia lekarskiego w zakresie poczynionych w nim ustaleń, dotyczących schorzenia i jego przyczyn. Zatem organ nie jest władny do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich jednostek organizacyjnych uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych, ani też do dokonywania własnych ustaleń, prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej (wyrok NSA z 5 stycznia 2007 r. II OSK 1078/06). Orzeczenie to organ może natomiast zakwestionować pod względem formalnym.
Zdaniem Wojewódzkiego Inspektora, wydane w niniejszej sprawie przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy orzeczenie, spełnia wymogi formalne, a w zakresie dokonanych ustaleń jest logiczne i jego uzasadnienie nie budzi wątpliwości. Z treści tego orzeczenia wynika, że przy jego wydaniu wzięto pod uwagę dokumentację medyczną, ocenę narażenia zawodowego, wyniki badań lekarskich oraz przeanalizowano dokumentację dostarczoną przez S.M. Wobec jasnych ustaleń wynikających z treści orzeczenia brak jest jakichkolwiek podstaw do kwestionowania dokonanej w nim oceny merytorycznej.
Organ II instancji podkreślił, że dla stwierdzenia choroby zawodowej wystarczające jest wykazanie wysokiego prawdopodobieństwa wywołania jej przez narażenie zawodowe. Wysokie prawdopodobieństwo może być wykluczone jedynie przez ujawnienie pozazawodowych przyczyn choroby. W niniejszej sprawie nie ujawniły się przyczyny pozazawodowe, a pylica jest schorzeniem, którego etiologia pozazawodowa jest bardzo mało prawdopodobna. W orzeczeniu lekarskim stwierdzono, że pracownik przez cały okres zatrudnienia pracował w narażeniu zawodowym, w tym w KKSM, na kontrakcie w Iraku oraz w Spółdzielni Pracy "[...]" w K. Przesłanie decyzji do danego pracodawcy nie świadczy o tym, że w tym zakładzie pracy doszło do zachorowania, albowiem ta kwestia znajduje się poza zakresem przedmiotowym postępowania. Do organów inspekcji sanitarnej nie należy rozstrzyganie, który zakład pracy ponosiłby odpowiedzialność za wystąpienie u pracownika choroby zawodowej, bowiem te kwestie rozstrzygają sądy powszechne.
Zatem doręczenie zakładowi pracy decyzji należy odczytywać wyłącznie jako wskazanie zakładu, w którym występowały czynniki mogące spowodować skutki zdrowotne, nie zaś wskazanie zakładu, w którym doszło do powstania choroby u pracownika.
W przypadku, gdyby pracownik świadczył pracę związaną z narażeniem zawodowym w kilku kolejnych zakładach, dla prawidłowości rozstrzygnięcia stwierdzającego chorobę zawodową nie ma znaczenia, w jakim stopniu wpłynęły na tę chorobę poszczególne okresy zatrudnienia i jaka była możliwość (prawdopodobieństwo) zachorowania pracownika u poszczególnych pracodawców. Istotą sprawy o rozpoznanie choroby zawodowej jest potwierdzenie, że dane schorzenie ma swoje źródło w szkodliwych czynnikach występujących w środowisku pracy, a nie udowadnianie, że praca u konkretnego pracodawcy, w konkretnym okresie czasu, spowodowała chorobę zawodową. Organ powołał utrwalony pogląd judykatury, zgodnie z którym decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej nie ustala pracodawcy, u którego warunki pracy ją spowodowały, gdyż nie taka jest jej rola (wyrok WSA w Gliwicach z 25 maja 2010 r. sygn. akt IV SA/Gl 828/09). Decyzją tą organ stwierdza lub odmawia stwierdzenia choroby zawodowej.
Jednocześnie jednak organy inspekcji sanitarnej nie mogą odstąpić od badania środowiska pracy, gdyż choroby zawodowe nie powstają poza środowiskiem pracy, nie mogą więc odstąpić od wskazania zakładu pracy, gdyż środowisko pracy nie istnieje bez zakładu pracy.
Odnosząc się do zawartych w odwołaniu zarzutów dotyczących braku pomiarów zapylenia, organ II instancji stwierdził, że ocena narażenia zawodowego wykazała, że S.M. pracował w warunkach narażenia na pył zawierający krystaliczną krzemionkę w latach 1974-2012 w KKSM jako operator koparki, ładowarki, spycharki i walca drogowego. Charakter wykonywanych czynności: przygotowywanie wyrobiska, ładowanie, transport kruszyw wskazuje na istotne narażenie na pył zawierający krzemionkę pomimo braku wyników pomiarów zapylenia z tego okresu. Ponadto pracował na kontrakcie w Iraku jako operator spycharki przy pozyskiwaniu kruszyw do budowy autostrad i dróg serwisowych, a także w Spółdzielni Pracy "[...]" jako dozorca i górnik skalnik, a charakter wykonywanych w tych miejscach pracy czynności wskazuje na narażenie na pył.
Organ II instancji wskazał, że rozpatrując przedmiotową sprawę, ustalił, że w zasobach archiwum Archiwista Sp. z o.o. w Teresinie brak jest pomiarów stężenia pyłów z lat 1974 -1991 dotyczących KKSM. Dodał, że dla stwierdzenia narażenia zawodowego nie jest wymagane przekroczenie najwyższych dopuszczalnych stężeń czynników szkodliwych dla zdrowia, lecz stwierdzenie występowania tych czynników w środowisku pracy. Niezależnie od wielkości tych stężeń, w konkretnym przypadku o powstaniu choroby zawodowej decydować może osobnicza wrażliwość na działanie tego narażenia, o czym ostatecznie rozstrzyga lekarz orzecznik.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze, Syndyk Masy Upadłości [...] S.A w W., domagał się uchylenia powyższej decyzji oraz uchylenia decyzji organu I instancji w zakresie w jakim decyzje te stwierdzają chorobą zawodową u S.M. w związku z zatrudnieniem w [...] S.A. względnie stwierdzenia, że [...] S.A. nie należały do grona pracodawców, którzy zatrudniali pracownika w warunkach pracy mogących wywołać chorobę zawodową - pylice płuc - pylice krzemową, a nadto jeżeli istnieje ku temu podstawa również o umorzenie postępowania w tym zakresie. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił: brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia stanu faktycznego celem ustalenia związku pomiędzy wystąpieniem choroby zawodowej, a wykonywaniem przez pracownika pracy w KKSM; naruszenie zasady dwuinstancyjnego postępowania poprzez zaniechanie rozpoznania istoty sprawy odnoszącej się do zbadania związku pomiędzy stwierdzoną chorobą zawodową, a wykonywaniem przez pracownika pracy w KKSM.
W uzasadnieniu skarżący podniósł, że składając odwołanie od decyzji organu I instancji, nie dysponował całym materiałem zebranym w toku postępowania. Skarżący wystąpił bowiem do tego organu o wydanie i doręczenie z akta sprawy orzeczenia lekarskiego z [...] czerwca2020 r., ocen narażenia zawodowego z 4 kwietnia 2019 r., z 26 sierpnia 2019 r. i oceny narażenia zawodowego przesłanej przez PPS w W. przy piśmie z 31 października 2019 r. Dokumenty te otrzymał jednak po wniesieniu odwołania.
Dalej autor skargi podał, że jak wynika z zaskarżonej decyzji, w okresie zatrudnienia S.M. (1974 -1991) w KKSM nie były dokonywane badania stężenia pyłów. Organ - niezależnie od kwestii braku przedłożenia badań za ww. okres - nie wykazał również, aby wyniki oceny warunków pracy byłego pracownika w KKSM pozwalały na stwierdzenie bezpośredniego lub z wysokim stopniem prawdopodobieństwa, że choroba zawodowa została spowodowana narażeniem zawodowym podczas pracy w KKSM. Okoliczności tej nie stwierdza również dokument pomiaru stężenia zapylenia z 1994 r. a więc z okresu 3 lat po ustaniu zatrudnienia S.M. w KKSM oraz przywołana przez organ okoliczność, że pracownik pracował w warunkach narażenia na pył z uwagi na przygotowanie wyrobiska, ładowanie, transport kruszywa, jako że nie wykazano w jaki sposób wykonywanie tych obowiązków miało wpływ na powstanie choroby zawodowej.
Wnoszący skargę podał, że istotą sprawy o rozpoznanie choroby zawodowej jest potwierdzenie, że dane schorzenie ma swoje źródło w szkodliwych czynnikach występujących w środowisku pracy. Te zaś szkodliwe warunki pracy w okresie pracy pracownika w KKSM nie została w żaden sposób wykazane.
Skarżący podkreślił, że ocena organu dotycząca związku pomiędzy pracą S.M. w KKSM, a stwierdzeniem choroby zawodowej wynika z karty oceny narażania zawodowego. Informacje zaś wynikające z karty oceny narażenia zawodowego zostały oparte jedynie na informacjach od S.M. oraz pomiarach stężenia pyłów z 1994 r. Nadto organ nie odniósł się do wynikających z materiału dowodowego okoliczności, że: z karty oceny narażenia zawodowego S.M. obejmującej okres zatrudnienia w [...] w W. wynika, że po zakończeniu pracy w KKSM miał on wykonywane badanie radiologiczne (9.06.1986), z których wynikało, że płuca i serce bez zmian - podpisane przez specjalistę chorób wewnętrznych i medycyny przemysłowej; z karty oceny narażanie zawodowego obejmującej okres zatrudnienia w Spółdzielnia Pracy [...] w K. (praca po ustaniu zatrudnienia w KKSM) wynika, że praca S.M. zwłaszcza na stanowisku pracy jako górnik - skalnik związana była z narażeniem zawodowym. Z lektury bowiem kart pracy wynika, że pracownicy pracowali w półmaskach przeciwpyłowych co stwarza domniemanie, że pracownicy pracowali w zapyleniu.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej odwołanie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020.374 ze zm.), niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja, którą Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, stwierdzającą u S.M. chorobę zawodową, tj. pylicę płuc – pylicę krzemową - wymienioną w poz. 3.1 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Zasadniczym przedmiotem sporu było w sprawie to, czy KKSM S.A. należała do grona pracodawców, którzy zatrudniali S.M. w warunkach pracy mogących wywołać stwierdzoną w sprawie chorobę zawodową. Skarżący, nie kwestionując co do zasady stwierdzenia u jego byłego pracownika choroby zawodowej, uważał bowiem, że nie nabawił się on jej w czasie pracy u skarżącego, a co najmniej nie zostało to w sprawie wykazane.
W konsekwencji skarżący żądał uchylenia decyzji organów obu instancji i stwierdzenia, że KKSM S.A. nie należało do grona pracodawców, którzy zatrudniali S.M. w warunkach pracy mogących wywołać stwierdzoną u niego chorobę zawodową.
Odnosząc się do takich zarzutów i żądań należy wyjaśnić, że nie mogły być uwzględnione.
W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej nie ustala pracodawcy, u którego warunki pracy spowodowały wystąpienie u pracownika choroby zawodowej, gdyż nie taka jest jej rola. Organy sanitarne rozpatrują sytuację związaną z narażeniem na powstanie choroby zawodowej, ale nie są zobowiązane do udowodnienia, że praca u konkretnego pracodawcy chorobę tę spowodowała. Nie ustalają więc odpowiedzialności pracodawcy za ewentualne skutki szkodliwych warunków pracy. W tej materii właściwy jest sąd powszechny.
Natomiast organy inspekcji sanitarnej zobowiązane są brać pod uwagę ocenę warunków pracy i występujące w środowisku pracy narażenie na czynniki szkodliwe dla zdrowia w kontekście całości okresu zatrudnienia, a nie odnosić jej jedynie do oceny warunków pracy u ostatniego pracodawcy. Także w przypadku, gdyby zatrudnienie wskazanego pracownika w zakładzie pracy prowadzonym przez stronę skarżącą, nie wiązało się z narażeniem na wspomniany czynnik szkodliwy, stwierdzenie choroby zawodowej miałoby podstawy. Istotny jest bowiem fakt, iż narażenie takie w ogóle istniało u któregokolwiek z pracodawców (por. wyrok NSA z 28 stycznia 2015 r., II OSK 1549/13, wyrok WSA w Gliwicach z 25 maja 2010 r., IV SA/Gl 828/09).
Na przeszkodzie powyższym konkluzjom nie stoi wynikający z przepisu § 8 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia ws. chorób zawodowych, obciążający właściwego państwowego inspektora sanitarnego obowiązek przesłania decyzji wydanej w przedmiocie stwierdzenia lub braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej pracodawcy lub pracodawcom zatrudniającym pracownika w warunkach, które mogły spowodować skutki zdrowotne uzasadniające postępowanie w sprawie rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej. Już na gruncie poprzedniej, analogicznej do § 8 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia ws. chorób zawodowych regulacji zawartej w § 10 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz. 294 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że wynikający z tego ostatniego przepisu obowiązek wskazania "zakładu, w którym doszło do zakażenia", należy odczytywać tylko jako wskazanie zakładu pracy, w którym występowały czynniki szkodliwe dla zdrowia, nie zaś zakładu, w którym doszło do zakażenia", zwłaszcza, że – w przeciwieństwie do wypadku przy pracy – ustalenie daty pewnej i miejsca powstania choroby zawodowej z reguły nie jest możliwe (wyrok NSA z 8 czerwca 2001 r., I SA 1780/00).
Należy jednak zauważyć, że wspomniana regulacja zawarta w § 10 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, uległa istotnej modyfikacji. O ile bowiem ostatnio przywołany przepis przewidywał, że właściwy inspektor sanitarny przesyła decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzję o braku podstaw do jej stwierdzenia zakładowi pracy, w którym pracownik był ostatnio narażony na działanie czynnika wywołującego rozpoznaną chorobę zawodową, to obecnie obowiązujący analogiczny przepis § 8 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia ws. chorób zawodowych przewiduje, że właściwy państwowy inspektor sanitarny przesyła decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzję o braku podstaw do jej stwierdzenia pracodawcy lub pracodawcom zatrudniającym pracownika w warunkach, które mogły spowodować skutki zdrowotne uzasadniające postępowanie w sprawie rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej.
Taka zmiana oznacza, że wskazane w przytoczonym wyroku NSA z 8 czerwca 2001 r. powiązanie zakładu pracy, w którym występowały czynniki szkodliwe dla zdrowia z ustaleniem zakładu pracy, w którym ewentualnie doszło do nabawienia się przez pracownika choroby zawodowej, a przez to znaczenie doręczenia decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej zakładowi pracy, w którym zatrudniony był pracownik, u którego stwierdzono chorobę zawodową - jeszcze uległo osłabieniu na gruncie obecnej regulacji. O ile bowiem wcześniej była mowa o zakładzie pracy, w którym pracownik był ostatnio narażony zawodowo, to obecnie mowa o pracodawcy lub pracodawcach zatrudniających pracownika w warunkach, które mogły spowodować skutki zdrowotne uzasadniające postępowanie w sprawie rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej. Taka zmiana tym bardziej pozwala na konkluzję, że doręczenie w niniejszej sprawie decyzji o stwierdzeniu u S.M. choroby zawodowej jego byłemu pracodawcy, tj. KKSM S.A., nie przesądza odpowiedzialności tego pracodawcy za ewentualne skutki szkodliwych warunków pracy.
Nie może on więc skutecznie domagać się stwierdzenia w niniejszej sprawie, że nie należał do grona pracodawców, którzy zatrudniali S.M. w warunkach pracy mogących wywołać chorobę zawodową – pylicę płuc – pylicę krzemową.
Poza powyższą argumentacją, kierując się wynikającą z art. 134 § 1 p.p.s.a. zasadą, że sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, konieczne było odniesienie się również do pozostałych ustaleń organów dotyczących stwierdzenia u S.M. choroby zawodowej, tj. pylicy płuc – pylicy krzemowej.
Materialnoprawną podstawę wydania decyzji objętej skargą stanowią przepisy art. 235¹ oraz 2352 K.p., zgodnie z którymi za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. W odniesieniu do części schorzeń (w tym wszystkich pylic, a więc i będącej przedmiotem oceny w niniejszej sprawie pylicy płuc – pylicy krzemowej), nie da się określić długości tego okresu.
Nie oznacza to jednak, że w takim przypadku w ogóle nie można stwierdzić choroby zawodowej po zakończeniu pracy. Należy bowiem opowiedzieć się za tym, że w takiej sytuacji stwierdzenie choroby zawodowej może nastąpić po ujawnieniu się objawów chorobowych w każdym czasie. O takiej wykładni przekonuje funkcja ochronna uregulowań chorób zawodowych. Trudno bowiem interpretować na niekorzyść narażonego na szkodliwy czynnik pracownika stanu wiedzy medycznej, który nie pozwala określić okresu, w jakim choroba powinna się ujawnić (Michał Raczkowski (w:) Gersdorf Małgorzata, Raczkowski Michał, Rączka Krzysztof, Kodeks pracy. Komentarz, wyd. III, komentarz do art. 235² k.p. Opublikowano: LexisNexis 2014).
Z powyższych regulacji wynika, że obowiązkiem organu orzekającego w przedmiocie choroby zawodowej jest rozpoznanie lub nierozpoznanie u pracownika (byłego pracownika) choroby, o jakiej mowa w art. 235¹ K.p. Jedynymi przesłankami wydania pozytywnej decyzji na podstawie obu zacytowanych wyżej przepisów jest stwierdzenie wystąpienia choroby wymienionej w załączniku do rozporządzenia, co do której można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy.
Postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej jest specyficznym postępowaniem administracyjnym, zaś regulacje procesowe zawarte w rozporządzeniu stanowią lex specialis wobec przepisów kpa. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia, właściwy państwowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, a w szczególności kieruje pracownika lub byłego pracownika, którego dotyczy podejrzenie, na badanie w celu wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania. Właściwymi do orzekania w zakresie chorób zawodowych są jednostki medyczne wymienione w § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia – do których niewątpliwie zalicza się Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy, który wypowiedział się co do choroby zawodowej S.M. Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1 wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej orzeczeniem lekarskim, na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.
Ocenę narażenia zawodowego przeprowadza w toku podejmowania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – właściwy państwowy inspektor sanitarny (§ 6 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia).
Wskazane w przytoczonych przepisach wymogi zostały w sprawie spełnione, co prawidłowo ustaliły organy inspekcji sanitarnej.
Zarówno właściwy organ państwowej inspekcji sanitarnej, jak i właściwa jednostka orzecznicza stwierdzili, że S.M. wykonywał pracę w narażeniu na pył zawierający krystaliczną krzemionkę. Jak przy tym trafnie zauważono, już sam rodzaj i charakter wykonywanych przez niego czynności podczas pracy w KKSM, na kontrakcie w Iraku oraz w Spółdzielni Pracy "[...]" w K. na stanowiskach operatora koparki, ładowarki, spycharki i walca drogowego, dozorcy i górnika skalnika – wskazują na narażenie na pył zawierający krzemionkę. Nie jest zasadny zarzut skargi, że brak przedłożenia wyników badania stężenia pyłów w okresie zatrudnienia S.M. w KKSM (1974-1991), i to bez względu na to, czy spowodowany był niewykonywaniem takich badań, czy też (co wydaje się znacznie bardziej prawdopodobne z racji ujawnienia takich wyników z tego samego miejsca pracy z 1994 r.) niezachowaniem się takich wyników z lat poprzednich.
O takiej konkluzji przekonuje, zdaniem Sądu to, że warunki narażenia na powstanie choroby zawodowej nie oznaczają konieczności stwierdzenia wykonywania pracy w styczności z zapyleniem przekraczającym dopuszczalne normy. Przekroczenie tych norm wywołuje ten skutek, że pracownik winien być odsunięty od zatrudnienia w takich warunkach z uwagi na zwiększone, niedopuszczalne narażenie na powstanie choroby. Wystąpienie szkodliwych czynników nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm, wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (por. wyrok NSA z dnia 7 stycznia 1994 r., SA 1640/93, ONSA 1995/1/28, wyrok NSA z dnia 27 lutego 1998 r., sygn. akt I SA 1862/97, Lex nr 45840, wyrok NSA z 8 października 2007 r. sygn. akt II OSK 1138/07, wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2009 r. sygn. akt II OSK 1623/09, wyrok NSA z 12 maja 2010 r., II OSK 335/10, wyrok WSA w Gliwicach z 25 maja 2010 r., IV SA/Gl 828/09 - dostępne w Internecie CBOSA).
Warto też zwrócić uwagę na fakt, że z racji poprawiającej się w zakładach pracy w Polsce na przestrzeni lat 70-tych, 80-tych i 90-tych dbałości o warunki pracy i zaostrzających się w tym czasie norm czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, trudno się spodziewać, aby praca w kopalni piaskowca na stanowiskach pracy, na których z natury rzeczy występuje znaczna emisja zapylenia wolną krystaliczną krzemionką SiO2 (operator koparki, ładowarki, spycharki, górnik - skalnik), w latach 70-tych i 80-tych powodowała mniejsze narażenie na ten czynnik powodujący pylicę płuc – pylicę krzemową, niż w latach 1994 - 2004, kiedy to nie tylko stwierdzono występowanie takiego zapylenia, ale nawet przekroczenie NDS (tj. najwyższego dopuszczalnego stężenia) dla pyłu całkowitego, między innymi na stanowisku operatora spycharki, a więc takim, na jakim pracował kilka lat wcześniej S.M.
Należy przy tym pamiętać, że zgodnie z art. 235¹ kodeksu pracy, do stwierdzenia choroby zawodowej wystarczające jest stwierdzenie z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba wymieniona w wykazie chorób zawodowych została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Wyjaśnić tu trzeba przede wszystkim, że "wysokie prawdopodobieństwo", o którym mowa w przywołanej definicji nie odnosi się do zakładu pracy, jako pracodawcy. Odnosi się natomiast do zakładu pracy, jako środowiska, w którym znajdują się czynniki zagrażające zdrowiu pracownika. Spełnienie się tej przesłanki jest równoznaczne z brakiem możliwości wykluczenia dominującego wpływu czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy na nabawienie się choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych. Przesłankę "wysokiego prawdopodobieństwa" negować może wyłącznie porównanie oddziaływania czynników zawodowych i pozazawodowych prowadzące do stwierdzenia, iż chorobę spowodowały przyczyny niezwiązane z zatrudnieniem, występujące poza środowiskiem pracy, co w niniejszej sprawie nie było twierdzone, ani tym bardziej nie zostało wykazane.
Prawdopodobieństwo występowania czynnika szkodliwego dla zdrowia także w innych zakładach pracy, jak to zarzuca w sprawie skarżący, nie obala domniemania, o którym mowa w art. 2351 k.p., gdyż nie odnosi się do prawdopodobieństwa wpływu czynnika szkodliwego dla zdrowia na zachorowanie, stanowiącego ratio powyższej regulacji prawnej. Nawet w przypadku, gdyby pracownik świadczył pracę związaną z narażeniem zawodowym w kilku kolejnych zakładach, dla prawidłowości rozstrzygnięcia stwierdzającego chorobę zawodową nie ma znaczenia, w jakim stopniu wpłynęły na tę chorobę poszczególne okresy zatrudnienia i jaka była możliwość (prawdopodobieństwo) zachorowania pracownika u poszczególnych pracodawców. Istotą sprawy o rozpoznanie choroby zawodowej jest, jak to już wyżej wyjaśniono, potwierdzenie, iż dane schorzenie ma swoje źródło w szkodliwych czynnikach występujących w środowisku pracy, a nie udowadnianie, że praca u konkretnego pracodawcy, w konkretnym okresie czasu, spowodowała chorobę zawodową.
Niekwestionowana była w sprawie druga przesłanka stwierdzenia choroby zawodowej - pylicy płuc – pylicy krzemowej - wymienionej w poz. 3.1 wykazu chorób zawodowych tj. rozpoznanie u pracownika objawów odpowiadających obrazowi klinicznemu tej właśnie choroby zawodowej. Te objawy w postaci drobnoguzkowatych zmian charakterystycznych dla pylicy krzemowej w stopniu gęstości niezbędnym do rozpoznania wspomnianej choroby zawodowej, zostały niewątpliwie stwierdzone przez właściwą jednostkę medyczną i znalazły odzwierciedlenie w należycie uzasadnionym i niekwestionowanym w sprawie orzeczeniu lekarskim.
Istnienie trzeciej koniecznej przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej, tj. związku przyczynowego pomiędzy pracą w narażeniu zawodowym, a chorobą, również zostało w sprawie niewadliwie potwierdzone. Wynika on bowiem z wspomnianego orzeczenia lekarskiego WOMP z [...] czerwca 2020 r., w powiązaniu z przedstawionymi powyżej uwagami dotyczącymi charakteru ustaleń dotyczących narażenia zawodowego u różnych pracodawców, braku ograniczenia czasowego ujawnienia się objawów chorobowych pylicy płuc – pylicy krzemowej oraz stwierdzonego w sprawie wysokiego prawdopodobieństwa, że wspomniana choroba zawodowa została u S.M. spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, w tym również w czasie jego pracy w KKSM.
Niezasadne były przedstawione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania.
Podnoszone w skardze niedysponowanie przez skarżącego w momencie składania odwołania całym materiałem dowodowym, nie mogło wpłynąć na wynik sprawy. Trzeba przypomnieć, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podnosząc omawiany zarzut skarżący nie wskazał, jaki istotny wpływ na wynik sprawy mogło mieć zarzucane naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności jakich wniosków, twierdzeń, czy zarzutów nie mógł złożyć z powodu otrzymania żądanych dokumentów w dniu 3 września 2020 r., a więc – jak twierdzi - już po wniesieniu odwołania. Należy zauważyć, że zaskarżona decyzja drugoinstancyjna zapadła dopiero w dniu [...] października 2020 r. Skarżący mógł więc uzupełnić swoje odwołanie już po otrzymaniu brakujących dokumentów, względnie wyrazić swój pogląd w osobnym piśmie. Ponad miesięczny okres, jaki upłynął pomiędzy datą uzyskania przez skarżącego tych dokumentów, a datą decyzji organu odwoławczego powoduje, że na przeszkodzie takiemu zachowaniu skarżącego nie stało też naruszenie przez organ II instancji wynikającego z art. 10 kpa obowiązku zapewnienia stronom czynnego udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienia im wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Poza tym należy przypomnieć utrwalony pogląd orzecznictwa sądowoadministracyjnego, że uchybienie art. 10 § 1 k.p.a. może stanowić podstawę uchylenia decyzji jedynie wówczas, gdy wykaże się, że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Innymi słowy strona musi wykazać, że gdyby do takiego uchybienia nie doszło, wynik sprawy byłby odmienny (wyrok Naczelnego Sąd Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2020 r., II OSK 1767/18, LEX nr 3105806). Tymczasem skarżący nie wskazał, ani tym bardziej nie wykazał, jakich mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy dowodów, wniosków, czy zarzutów nie zdołał złożyć na skutek naruszenia przez ŚPWIS obowiązku z art. 10 kpa.
Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, nie doszło w sprawie do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania poprzez zaniechanie rozpoznania istoty sprawy odnoszącej się do zbadania związku pomiędzy stwierdzoną u S.M. chorobą zawodową, a wykonywaniem przez niego pracy w KKSM S.A. Jak to już wyżej szczegółowo wyjaśniono, związek przyczynowy pomiędzy pracą S.M. w narażeniu zawodowym, a jego chorobą zawodową, został w sprawie niewadliwie potwierdzony, a wykazywanie tego związku pomiędzy pracą S.M. w KKSM S.A., a jego chorobą – nie było konieczne dla rozstrzygnięcia sprawy. Niemniej w ocenie Sądu, nawet taki związek został z wysokim prawdopodobieństwem w sprawie wykazany, co również zostało wyżej wyjaśnione.
Nie jest też prawdą, aby zabrakło w sprawie wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia stanu faktycznego. Zarzucane nieodniesienie się przez organy do informacji wynikającej z karty oceny narażenia zawodowego S.M. w [...] D. w W. dotyczącej braku zmian w płucach i sercu w badaniu radiologicznym z 9 czerwca 1986 r. nie miało dla sprawy znaczenia, skoro zgodnie z wykazem chorób zawodowych, w odniesieniu do będącej przedmiotem oceny w niniejszej sprawie pylicy płuc – pylicy krzemowej, nie można określić długości okresu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, co oznacza, że brak wspomnianych zmian w płucach i sercu w badaniu radiologicznym z 9 czerwca 1986 r. (bez względu na ewentualny wpływ takiego badania na późniejsze orzeczenie uprawnionej jednostki orzeczniczej stwierdzające chorobę zawodową), nie mógł stać na przeszkodzie późniejszemu stwierdzeniu przedmiotowej choroby zawodowej.
Poza tym należy zauważyć, że po 7 grudnia 1987 r., tj. po zakończeniu pracy na kontrakcie w Iraku, S.M. jeszcze przez blisko 3 i pół roku pracował w KKSM S.A., przez co wspomniane badanie radiologiczne nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy. Dlatego nieodniesienie się do niego przez organy administracji nie stanowiło naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.
Analogiczna do powyższej argumentacja pozwala nie uwzględnić zarzutu nieodniesienia się do informacji wynikającej z karty oceny narażenia zawodowego S.M. w okresie zatrudnienia w Spółdzielni Pracy [...] w K., że praca tam na stanowisku górnik - skalnik związana była z narażeniem zawodowym, bo pracownicy pracowali w półmaskach przeciwpyłowych, co stwarza domniemanie, że pracowali w zapyleniu. Niesporne stwierdzenie pracy w narażeniu zawodowym u innego, niż skarżący pracodawcy, w myśl przyjętej w niniejszej sprawie wykładni prawa, jest wystarczające do stwierdzenia takiej choroby zawodowej, jak pylica płuc. W oczywisty dla Sądu sposób, nawet niewątpliwe i niepodważane stwierdzenie pracy w narażeniu zawodowym u innego, niż skarżący pracodawcy, nie może wykluczać, że taki pracownik pracował w narażeniu zawodowym również w innych miejscach pracy i u innych pracodawców, skoro pylica płuc – pylica krzemowa jest tego rodzaju chorobą zawodową, przy której nie można określić długości okresu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do jej rozpoznania, pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Oznacza to bowiem, że objawy te mogą wystąpić jeszcze długo po zakończeniu pracy w narażeniu zawodowym.
W związku z powyższymi wywodami należy stwierdzić, że stan faktyczny ustalony został w niniejszej sprawie przez organy obu instancji prawidłowo i znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Prawidłowo także zastosowane zostały do niego przepisy prawa materialnego, a mianowicie art. 235¹ i 235² kodeksu pracy oraz rozporządzenia ws. chorób zawodowych. Dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uznał skargę za bezzasadną i na podstawie art. 151 p.p.s.a. ją oddalił.