Uzasadnienie
Decyzją z 22 kwietnia 2024 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, po rozpatrzeniu odwołania W. S. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Kielce z 8 marca 2024 r. o odmowie przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego specjalnego w kwocie [...]zł z przeznaczeniem na refundację kosztów sądowych wyłudzonych przez SKO we wrześniu 2022 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że wnioskiem z 13 lutego 2024 r., W. S. zwrócił się do MOPR w K. o udzielenie pomocy jak we wniosku z 2 września 2022 r. W toku przeprowadzonego 14 lutego 2024 r. wywiadu środowiskowego W. S. doprecyzował wniosek z 13 lutego 2024 r. wskazując, że wnioskuje o zasiłek celowy specjalny w wysokości [...] zł na "refundację wyłudzonych przez SKO kosztów sądowych we wrześniu 2022 r.", jak też zwrócił się o pomoc w formie udzielenia wsparcia finansowego w kwocie [...]zł na opłacenie kosztów w sądzie okręgowym (kosztów uzasadnienia).
Rozpatrując żądanie dotyczące pomocy z przeznaczeniem na "refundację wyłudzonych przez SKO kosztów sądowych we wrześniu 2022 r." organ I instancji wydał kwestionowaną obecnie decyzję. W trakcie postępowania ustalono, że strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie pracuje, jest osobą niepełnosprawną. Dochód strony w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku - w styczniu 2024 r. wyniósł [...] zł, na co składa się kwota renty z ZUS. Z kolei obciążenia stanowiły wydatki na: energię [...] zł, śmieci [...] zł, wodę [...] zł, gaz [...] zł. Fakt przekroczenia kryterium dochodowego czyni niemożliwym przyznanie pomocy w postaci zasiłku celowego. Prawidłowo zatem, zdaniem Kolegium, organ I instancji rozpatrzył wniosek W. S. również w kontekście art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U.2023.901 ze zm.), zwanej dalej: "u.p.s." Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko organu I instancji, że okoliczności niniejszej sprawy nie noszą znamion szczególnie uzasadnionego przypadku.
Odwołujący nie wykazał żadnej nadzwyczajnej okoliczności, którą by można zakwalifikować jako szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. Wskazywał on na refundację kosztów sądowych. Z ustaleń organu bezspornie wynika, że sytuacja materialna strony jest stabilna, ma ona stałe źródło dochodu. Tym samym W. S. może zaplanować swoje wydatki oraz rozplanować je w taki sposób, aby zaspokoić określone potrzeby. Przyznanie specjalnego zasiłku celowego nie jest obowiązkiem organu, tak jak ma to miejsce w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe.
Należy przyjąć, że specjalny zasiłek celowy winien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód wnioskodawcy przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a jednocześnie nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej (por. wyrok NSA z 2 kwietnia 2014 r. sygn. I OSK 615/13). W tej sytuacji refundacja kosztów sądowych nie jest wydarzeniem tego rodzaju, że można je zakwalifikować jako szczególnie uzasadniony przypadek przyznania pomocy.
Organ odwoławczy podkreślił, że w tym konkretnym przypadku wnioskodawca nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji przemawiającej za przyznaniem specjalnego zasiłku celowego. Dochody strony przekraczające ustawowe kryterium dochodowe są wystarczające na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, jak również na pokrycie kosztów sądowych. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję W. S. podniósł, że SKO wyłudziło od niego około [...] zł i go okradło pod pozorem, że był pełnomocnikiem P. S. przed NSA w Warszawie. Tymczasem on nie mógł być pełnomocnikiem przed NSA, gdyż nie jest ani adwokatem, ani radcą prawnym. Skarżący wskazał, że żądaną kwotę musiał wpłacić do SKO pod groźbą egzekucji komorniczej, gdyż komornik i SKO postanowili zabrać mu smartfona i laptopa. Dodał, że SKO nie chce mu oddać tych wyłudzonych pieniędzy. Po prostu został okradziony "metodą na prezesa sko".
Autor skargi zaznaczył, że żądanie zapłaty kwoty [...]zł do SKO otrzymał w sierpniu/wrześniu 2022 r. Zgłosił się zaraz na początku września o pomoc do MOPR. Jego wniosek został odesłany do SKO. SKO pozostawiło początkowo ten wniosek bez rozpoznania, a następnie powoływało się na tzw. milczące załatwienie wniosku. Potem na początku 2023 r. otrzymał kolejne żądania od SKO i komornika oraz padły groźby o zaborze smartfona i laptopa. Żądane kwoty (prawie [...] zł) wpłacił i postanowił się odwoływać i żądać zwrotu. Z powodu odwołań sprawa trafiła kilkakrotnie z SKO do MOPRu, a później kilkakrotnie z MOPR do SKO. W końcu MOPR wydał decyzję odmowną, którą zaskarżył do SKO, a później SKO wydało zaskarżaną aktualnie decyzję.
Skarżący wniósł o uchylenie decyzji SKO i MOPR, wydanie wyroku nakazującego SKO oddanie pieniędzy, co zostały bezprawnie pod groźbą od niego wyłudzone lub alternatywnie o wydanie wyroku nakazującego przyznanie mu zasiłku celowego specjalnego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie sądowej 8 sierpnia 2024 r. skarżący poparł skargę, zauważył, że zaskarżona decyzja z 22 kwietnia 2024 r. została wydana wadliwie, bo nie dotyczy jego wniosku z 2 września 2022 r., gdyż w tamtej sprawie SKO w Kielcach nie weszło w spór kompetencyjny z MOPR w Kielcach. Przyjęło sprawę do procedowania i do tej pory jej nie rozstrzygnęło. Zamiast tego SKO w Kielcach skierowało wniosek egzekucyjny do komornika, który wyegzekwował kwotę niecałych [...] zł tytułem kosztów postępowania, jakie toczyło się w NSA.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji będącej przedmiotem skargi (art. 145 § 1 p.p.s.a.).
Na wstępie należy zauważyć, że – wbrew zarzutom podniesionym na rozprawie sądowej - słusznie wniosek skarżącego z 13 lutego 2024 r., w którym wniósł on o pomoc "jak w moim wniosku z dn. 02,9,2022r.", został rozpoznany jako wniosek o zasiłek celowy specjalny w wysokości [...] zł na "refundację wyłudzonych przez SKO kosztów sądowych we wrześniu 2022 r.". Jak bowiem wynika z protokołu z 14 lutego 2024 r., który podpisał również W. S., w taki właśnie sposób powyższy wniosek został przez skarżącego doprecyzowany. Ponadto sam W. S. w swojej skardze alternatywnie wniósł o wydanie wyroku nakazującego przyznanie mu zasiłku celowego specjalnego. Oznacza to, że sam dopuszczał możliwość rozpatrzenia jego sprawy w trybie przepisów ustawy o pomocy społecznej dotyczących zasiłków celowych specjalnych.
Nie było kwestionowane, że dochód skarżącego, przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 u.p.s., ale uprawnia go do ubiegania się o przyznanie specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.
Jak słusznie wskazało Kolegium w zaskarżonej decyzji, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że niezdefiniowane ustawowo pojęcie szczególnie uzasadnionego przypadku należy pojmować jako sytuację wyjątkową. Użycie sformułowania "szczególnie" oznacza, że nie wystarczy ustalenie wystąpienia po stronie osoby ubiegającej się o pomoc, nawet uzasadnionej potrzeby udzielenia pomocy, ale muszą wystąpić nadzwyczajne okoliczności uzasadniające przyznanie takiej pomocy. Jej udzielenie musi być zatem dla osoby wnioskującej o taką pomoc czymś absolutnie niezbędnym i wyjątkowym w danej sytuacji, przy czym potrzeba ta winna być uzasadniona nie tylko z jej subiektywnego punktu widzenia, ale przede wszystkim przy zastosowaniu obiektywnych kryteriów oceny. Przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby ubiegającej się o świadczenie pomocy społecznej ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych.
Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por.m.in. wyroki: NSA z 27 maja 2020 r., I OSK 1363/19, I OSK 2245/19, z 25 maja 2020 r., I OSK 1890/19, wyrok WSA w Kielcach z 18 lutego 2021 r., II SA/Ke 705/20).
Dokonując oceny sytuacji skarżącego w oparciu o wskazane wyżej kryteria wypracowane w orzecznictwie, które Sąd orzekający w pełni akceptuje, należy podzielić stanowisko organów, że nie sposób uznać, że w kontrolowanej sprawie mamy do czynienia z tak rozumianym szczególnie uzasadnionym przypadkiem, o jakim mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. Za takim stanowiskiem przemawia zarówno charakter wniosku, jak również wysokość żądanego świadczenia.
Stosownie do art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 i 3 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.
Przedmiot wniosku (refundację poniesionych przez skarżącego kosztów sądowych) jak i kwota tej pomocy (600 zł) w żaden sposób nie wpisują się w kategorię szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Należy stwierdzić, że opłacenie kosztów sądowych nie jest wydatkiem pierwszej potrzeby, ani też wydarzeniem nagłym, niecodziennym czy też nadzwyczajnym, a jak już wcześniej podniesiono tylko takie okoliczności uzasadniają przyznanie świadczenia w postaci specjalnego zasiłku celowego. Trzeba zauważyć, że skarżący nie domaga się zaspokojenia najpilniejszej potrzeby bytowej,która jest czymś absolutnie niezbędnym w jego sytuacji osobistej, lecz zwrotu wydatku, który już w przeszłości poniósł. Fakt opłacenia kosztów sądowych wskazuje, że nie był to wydatek dotkliwy w skutkach, z którym skarżący nie był w stanie sobie sam poradzić.
Zwłaszcza, że dochód uzyskiwany przez skarżącego, wprawdzie nie jest wysoki, ale jednak stały, co umożliwia planowanie wydatków. W tym miejscu warto podkreślić, że celem pomocy społecznej nie jest podniesienie stopy życiowej i wyrównanie wszystkich niedostatków jakimi dotknięta jest dana jednostka. W szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza - jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie - ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy. Sytuacja bytowa strony skarżącej musi bowiem podlegać również zestawieniu z możliwościami budżetowymi organu. Powszechnie wiadomym jest, że organy działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ograniczona, a liczba osób wnioskujących o pomoc jest duża, co powoduje, że wielkość przyznawanych świadczeń jest limitowana nawet w stosunku do osób spełniających kryterium dochodowe. Tym bardziej nie można więc stwierdzić, że w kontrolowanej sprawie zachodzi sytuacja, którą można uznać za szczególnie uzasadniony przypadek umożliwiający przyznanie zasiłku, o jakim mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s.
Podsumowując, zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie organy oparły swoje rozstrzygnięcia na prawidłowo zebranym materiale dowodowym, w sposób prawidłowy i wyczerpujący uzasadniając, dlaczego w niniejszej sprawie przyjęły, że nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 41 pkt 1 u.p.s.
Ponieważ zatem podniesione w skardze kwestie nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. Sąd przyznał ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi wynagrodzenie w wysokości ustalonej zgodnie z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 763). Należy zauważyć, że wbrew twierdzeniom skarżącego, ustanowiony z urzędu pełnomocnik był gotowy do udzielenia pomocy prawnej, o czym świadczy przyznana przez skarżącego okoliczność spotkania z nim oraz obecność na rozprawie przed WSA w Kielcach ustanowionego przez tego pełnomocnika substytuta, który mimo rezygnacji przez W. S. z pomocy w czasie rozprawy przed sądem, do jej zakończenia był obecny na Sali rozpraw. Oznacza to, że ustanowiony z urzędu adwokat poniósł w tej sprawie koszty, za które należy się stosowne wynagrodzenie.
Trzeba dodać, że wskazywanym przez skarżącego powodem rezygnacji z prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata, było uznanie przez W. S., że ten ustanowiony adwokat nie zajmuje się sprawą, o którą skarżącemu chodziło. Ponieważ ostatecznie okazało się, że przedmiotem sprawy była decyzja utrzymująca w mocy odmowę przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego specjalnego w kwocie [...]zł z przeznaczeniem na refundację kosztów sądowych wyłudzonych przez SKO we wrześniu 2022 r., co wyżej już wyjaśniono, nie można mieć wątpliwości, że wskazany motyw rezygnacji z prawa pomocy, nie zasługiwał na uwzględnienie.