Uzasadnienie
Decyzją z dnia 21 czerwca 2016r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza S. z dnia 17 marca 2016r. znak: [...] w sprawie odmowy przyznania A. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny – J. S..
Organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy.
Wnioskiem z dnia 26.10.2015r. A. S. wystąpił do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną J. S.. Do wniosku dołączył orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 5.10.2015r., którym zaliczono J. S. do znacznego stopnia niepełnosprawności, na stałe.
Burmistrz S. dwukrotnie rozpoznawał niniejszą sprawę, albowiem pierwotną decyzję tego organu z dnia 7.12.2015r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzją z dnia 19.02.2016r., zalecając konieczność uzupełnienia materiału dowodowego.
Rozpoznając ponownie sprawę Burmistrz S. opisaną na wstępie decyzją z dnia 17.03.2016r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego A. S., z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki w postaci pozostawania w związku małżeńskim.
W odwołaniu od tej decyzji A. S. nie zgodził się z rozstrzygnięciem organu I instancji wskazując, że jest jedynym opiekunem swojej żony. Dodatkowo wyjaśnił, że żona wykonuje pracę jako telepracownik, w domu, pozostając z pracodawcą w kontakcie za pośrednictwem internetu lub korespondencyjnie.
Kolegium rozpatrując odwołanie przytoczyło brzmienie art. 17 pkt 1 ppkt 1-3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015r., poz. 114 ze zm.) stwierdzając, że podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowił ust. 5 pkt 2 lit.a cyt. przepisu, zgodnie z którym świadczenie to nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem organu odwoławczego wadliwe jest uznanie Burmistrz S., iż pozostawanie J. S. w związku małżeńskim uniemożliwia jej mężowi A. S. przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej, do których nie należy małżonek osoby wymagającej opieki. Jednakże przepis art. 23 k.r.o. stanowi, że małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz do wzajemnej pomocy, zwłaszcza w sytuacji choroby czy niepełnosprawności.
W uzasadnieniu przywołano wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18.07.2008r. sygn. akt P 27/7, w którym wyrażono pogląd, że fakt pozostawania w związku z małżeńskim nie może być wyłączną przesłanką do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podobnie w tożsamej kwestii wypowiedział się NSA w wyroku z 30.04.2010r., sygn. akt I OSK 115/10-lex nr 594927, przyznając, że świadczenie pielęgnacyjne będzie mogło być przyznane na rzecz współmałżonka, jeżeli zostaną spełnione pozostałe przesłanki warunkujące możliwość ubiegania się o ten rodzaj świadczeń. Z tych względów Kolegium uznało, że nie podziela stanowiska zawartego w zaskarżonej decyzji z dnia 17.03.2016r.
Jednocześnie w ocenie SKO istnieją inne powody dla których w niniejszej sprawie odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest uzasadniona. Bezspornie A. S. jest osobą, która nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Dyspozycja art. 17 powołanej ustawy, odnosi się do osób, które w celu sprawowania opieki "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Powyższy zwrot oznacza, że realizacja tego celu nie jest możliwa bez niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przy czym w obu sytuacjach niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia musi mieć charakter całkowity z uwagi na konieczność sprawowania opieki, która z założenia jest opieką stałą lub długotrwałą. Takie stanowisko zaprezentował NSA w wyroku z 5.06.2012r. sygn. akt I OSK 2454/11.
Organ odwoławczy uznał, że A. S. nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością zapewnienia opieki nad niepełnosprawną żoną J. S., ponieważ zakres sprawowanej przez niego opieki nie wyklucza możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Z ustaleń organu wynika, że J. S. jest zatrudniona w G. sp. z o.o. sp. komandytowa i wykonuje ją w pełnym wymiarze czasu pracy. Wykonywanie przez A. S. czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego (sprzątanie, mycie okien, gotowanie, wyjazdy na konsultacje i badania lekarskie, opieka nad małoletnią córką), nie uprawnia do przyznania określonego w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenia pielęgnacyjnego.
Zdaniem Kolegium, opieka nad osobą niepełnosprawną musi mieć charakter stały, a wykonywanie przez osobę wymagającą opieki pracy zarobkowej w pełnym wymiarze czasu pracy, nie spełnia tych wymogów.
W skardze na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach A. S. podkreślił, że jego żona jest osobą schorowaną i nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Korzystał ze świadczeń pomocy społecznej z tytułu opieki nad J. S. począwszy od 1.03.2011r. do 30.09.2015r. Z chwilą otrzymania nowego orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 5.10.2015r. MGOPS w S. odmówił mu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego pomimo, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego i NSA wyjaśniają kwestię tych świadczeń dla osób pozostających w związkach małżeńskich.
Zdaniem skarżącego Kolegium błędnie przyjęło, że zakres sprawowanej przez niego opieki nie wyklucza możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Stan zdrowia żony niejednokrotnie nie pozwala jej na samodzielne poruszanie się. Niezasadne jest również stanowisko organu I instancji, skoro małżonek na mocy art. 130 k.r.o. jest zobowiązany do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu małżeństwa, albo orzeczenie separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Ponadto stanowisko judykatury jednoznacznie rozstrzygnęło kwestię dopuszczalności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz małżonka, jeżeli zostaną spełnione pozostałe przesłanki warunkujące możliwość ubiegania się o ten rodzaj świadczeń.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa).
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że doszło do naruszenia prawa skutkującego koniecznością jego uchylenia.
Materialnoprawną podstawę kwestionowanego przez skarżącą rozstrzygnięcia stanowił art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015r., poz.114 ze zm.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1. matce albo ojcu,
- 2. opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3. osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W stanie faktycznym sprawy bezspornym jest, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną żoną ubiega się jej mąż, na którym ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny (art. 130, art. 23 k.r.o.). J. S. orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 5.10.2015r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, na stałe wraz z ustaleniami: wskazania co do zatrudnienia – zdolna do pracy w warunkach pracy chronionej (pkt 1); oraz wskazania wymogu konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7).
Z materiału dowodowego wynika, że J. S. – osoba wymagająca opieki, jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę w G. Sp. z o.o. sp. komandytowa jako telepracownik i wykonuje ją w pełnym wymiarze czasu pracy. Pozostaje w kontakcie z pracodawcą za pośrednictwem internetu lub korespondencyjnie. Pracodawca udostępnia programy komputerowe i oczekuje określonych wyników pracy, co znajduje w pełni potwierdzenie w znajdującej się w aktach sprawy umowie o telepracę nr 20/2013 oraz aneksów nr 1 i nr 2 do tej umowy. Zatem sposób świadczenia tej pracy nie wymaga osobistej obecności w miejscu zatrudnienia. Okoliczność, że J. S. pracuje w domu nie oznacza, iż w tym czasie nie wymaga stałej opieki określonej w zaświadczeniu Powiatowego Zespołu ds. orzekania o Niepełnosprawności z 5.10.2015r. Z tego względu, w ocenie Sądu nieprawidłowe jest stanowisko Kolegium, że zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad osobą zatrudnioną w pełnym wymiarze czasu pracy, nie wyklucza podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, a w konsekwencji przyjęcie, że skarżący nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością zapewnienia opieki nad niepełnosprawna żoną.
Uwzględniając powyższe należy wskazać, że stan faktyczny w niniejszej sprawie był odmienny od ustaleń będących podstawą wyroku NSA z dnia 5.06.2012r. sygn. akt I OSK 2454/11, przywołanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Z przyjętych za podstawę rozważań w tym wyroku wynika, że osoba wymagająca opieki zaliczona do pierwszej grupy inwalidów na stałe, była zatrudniona poza miejscem zamieszkania i przebywała codziennie przez 7 godzin w zakładzie pracy. Nie budzi więc wątpliwości, że zakres sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny był inny, niż w rozpoznawanej sprawie, gdzie osoba niepełnosprawna przez cały czas przebywa pod opieką w domu.
Ustalając, w realiach niniejszej sprawy, że skarżący nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ naruszył wymieniony przepis, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Sąd uznał za niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy uchylenie także, w oparciu o art. 135 p.p.s.a., decyzji organu pierwszej instancji z dnia 17 marca 2016 r. z uwagi na błędne przyjęcie, że fakt pozostawania w związku małżeńskim stanowi negatywną przesłankę uzasadniającą odmowę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieka nad niepełnosprawnym członkiem rodziny legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym zakresie na akceptację zasługują wywody Kolegium odnoszące się do wskazanej wyżej kwestii poparte wyrokiem TK z 18.07.2008r. sygn.akt P 27/07 oraz przywołanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji przeprowadzi postępowanie administracyjne mając na uwadze przedstawione wyżej wywody i eliminując dotychczas popełnione uchybienia. W szczególności ustali, czy w okolicznościach niniejszej sprawy istnieją przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uzasadniające przyznanie A. S. świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z wnioskiem z dnia 26.10.2015r.