Uzasadnienie
II SA /Ke 810/00
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny po rozpatrzeniu odwołania W. T. od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w J. z dnia [...] nie stwierdzającej choroby zawodowej - zespołu wibracyjnego /poz. 16 wykazu z 1983 r./, na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, § 1 i 10 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, w związku z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach i art. 138 kpa - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ ten wskazał, iż postępowanie diagnostyczno- orzecznicze w sprawie rozpoznania u W.T. choroby zawodowej rozpoczęło się przed wejściem w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132 poz. 1115), a zatem decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydano w oparciu o rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65 poz. 294 z późniejszymi zmianami).
Z dokumentacji przedmiotowej sprawy wynika, że odwołujący się w okresie zatrudnienia pracował w następujących zakładach pracy:
- 1. od 20.XI.1984r. do 31.III.1992 r. jako drwal w Lasach Państwowych Nadleśnictwa
J.,
- 2. od 1.IV.1992 r. do 15.XII.1994 r. jako drwal-motorniczy w Zakładzie A (aktualnie zakład nieistniejący).
- 3. od 15.XII.1994 r. do 6.II.2004 r. prowadził jednoosobową działalność gospodarczą pod nazwą B
Od 1.XI.2003 r. W.T. przebywa na rencie.
Na podstawie przeprowadzonego postępowania dowodowego ustalono, że przez cały okres zatrudnienia W.T. wykonywał różne prace przy użyciu piły motorowej spalinowej (typ PS - 180 oraz typ Husquarna 254), w okresach zimowych, tj. od 1.X do 15.IV pracował przy pozyskiwaniu drewna grubego, a w okresach letnich prace dotyczyły głównie trzebieży wczesnej i późnej, przecinki młodnika, usuwania poszycia oraz zalesiania.
Ocena narażenia zawodowego wykazała, że W.T. w całym okresie zatrudnienia narażony był na wibrację miejscową obydwu rąk przekraczającą normatywy higieniczne.
Postępowanie diagnostyczno - orzecznicze przeprowadzone było przez upoważniony do rozpoznawania chorób zawodowych zakład służby zdrowia - Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w K., który wydał w dniu [...] mające, zgodnie z art. 84 kpa cechy opinii biegłego orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu u W.T. choroby zawodowej tj. zespołu wibracyjnego postać kostno-stawowa. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdzono, że schorzenie, rozpoznane na podstawie obserwacji w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy, zdjęć rtg rąk i stawów łokciowych oraz wyników badań dodatkowych, powstało na skutek przyczyn zawodowych tj. drgań mechanicznych o wartościach przekraczających normatywy higieniczne.
Podstawą natomiast wydania decyzji nie stwierdzającej u W.T. choroby zawodowej było uznanie przez organ, że W.T. nie spełniał wymogu § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65 poz. 294 z późniejszymi zmianami), tj. nie był pracownikiem (w myśl art. 2 kodeksu pracy), gdyż prowadził w latach 1994-2004 własną działalność gospodarczą, a w myśl rozporządzenia "decyzję o stwierdzeniu lub braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej przesyłają m.in. zakładowi pracy, w którym pracownik był ostatnio narażony na działanie czynnika wywołującego chorobę zawodową oraz pracownikowi".
Reasumując, organ II instancji stwierdził, że decyzja Powiatowego Inspektora Sanitarnego w J. nie stwierdzająca choroby zawodowej jest zgodna z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych i brak w niej uchybień prawnych i merytorycznych.
Skargę na powyższą decyzje wniósł W.T., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i zarzucając naruszenie § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, art. 2 pkt 11 i 12, art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 30.X.2002 roku o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.) w zw. z art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 18.XII.1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (Dz.U. z 1989 r., Nr 46, poz. 250 ze zm.).
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżący w okresie ostatnich 9 lat, w których istniało zagrożenie zawodowe podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu osób prowadzących działalność gospodarczą i z tego tytułu przysługiwały mu świadczenia wymienione w art. 5 ustawy z dnia 18.XII.1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (Dz.U. z 1989 r., Nr 46, poz. 250 ze zm), a w tym świadczenie rentowe z tytułu choroby zawodowej. Przepis art. 10 ust. 3 tej ustawy definiował chorobę zawodową, odsyłając w tej mierze do art. 231 pkt 2 kodeksu pracy. Zdaniem skarżącego tego rodzaju unormowanie obligowało organ orzekający do rozstrzygania o sprawach wymienionych w § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych także w przypadku, gdy nie dotyczyły pracowników, ale również ubezpieczonych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.
Dalszym potwierdzeniem takiego prawnego stanu rzeczy są przepisy art. 2 pkt 11 i 12, art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 30.X.2002 roku o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.).
Skarżący podniósł, że jako ubezpieczony z tytułu prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej miał interes prawny w ustaleniu u niego choroby zawodowej, mającej związek z wykonywaną przez niego pracą a następnie działalnością gospodarczą, zaś organ miał obowiązek stwierdzić chorobę zawodową bez uzależniania decyzji od tego, czy osoba domagająca się takiego ustalenia jest, czy nie jest pracownikiem.
W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy.
Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji podnieść należy, że w toku rozpoznania sprawy organy obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 7, 8, 77, 107 § 3 ppsa).
Na wstępie należy podnieść, że zarówno w orzeczeniu lekarskim Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K., jak i decyzji organu I instancji występuje stwierdzenie o wystąpieniu choroby zawodowej pod nazwą "zespół wibracyjny postać kostno-stawowa", a jako podstawa prawna podawana jest pozycja 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 65, poz. 294 ze zm.). Jednak z załącznika do tego rozporządzenia pod pozycją 16 figuruje choroba o nazwie "zespół wibracyjny". Dopiero rozporządzenie Rady Ministrów z 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132 poz. 1115), które weszło w życie 3.IX.2002 r. wprowadziło w poz. 22 chorobę zawodową - zespół wibracyjny, która może wystąpić w trzech postaciach: 1.postać naczyniowo-nerwowa, 2.postać kostno-stawowa, 3.postać mieszana: naczyniowo-nerwowa i kostno-stawowa.
Zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy stwierdzają, że postępowanie diagnostyczno-orzecznicze w niniejszej sprawie rozpoczęto przed wejściem w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132 poz. 1115), a zatem decyzje o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydano w oparciu o rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 65, poz. 294 ze zm.). Z akt sprawy nie wynika jednak, kiedy postępowanie zostało wszczęte. Wprawdzie w orzeczeniu Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. znajduje się zapis o rozpoczęciu postępowania w dniu 4 czerwca 2001 roku, ale nie znajduje to potwierdzenia w materiale dowodowym.
Ma to o tyle znaczenie, że rozporządzenie z dnia 30 lipca 2002 roku, które miałoby zastosowanie, gdyby postępowanie wszczęte zostało po dniu 3.IX.2002 r., w § 2 dopuszcza rozpoznanie choroby zawodowej nie tylko u pracownika, ale również u byłego pracownika.
Bezspornym w sprawie jest, że skarżący był narażony na drgania mechaniczne o wartościach przekraczających normatywy higieniczne, które spowodowały powstanie u niego choroby, zakwalifikowanej przez ośrodek orzeczniczy jako zespół wibracyjny postać kostno stawowa - w latach 1984 - 2003. W tym okresie skarżący wykonywał tę samą pracę - drwal-pilarz, na terenie tego samego przedsiębiorstwa - Nadleśnictwa w J., pracując tym samym sprzętem tj. piłą spalinową łańcuszkową przy pozyskiwaniu drzewa grubego, trzebieży wczesnej i późnej i innych pracach związanych z gospodarką leśną. Wobec likwidacji etatu drwali-pilarzy w Nadleśnictwie w J. (A uległ likwidacji), konieczność kontynuowania dalszej pracy w Nadleśnictwie uwarunkowana była podjęciem własnej działalności gospodarczej, którą skarżący rozpoczął 15.XII.1994 r. i kontynuował do 2003 r. pod nazwą "B" N. Bezspornym jest także, że usługi leśne w ramach własnej działalności skarżący wykonywał wyłącznie na terenie i na rzecz Nadleśnictwa J., a większość prac stanowiła obsługa piły spalinowej związana z pozyskiwaniem drewna.
Ustalony wyżej stan faktyczny wskazuje na to, że w przypadku skarżącego występują elementy, od których rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 65, poz. 294 ze zm.) w § 10 w powiązaniu z § 1 uzależnia pozytywne rozpoznanie choroby zawodowej, tj. sama choroba oraz narażenie na działanie czynników ją wywołujących, występujące w środowisku pracy.
Orzeczenie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. z dnia [...] w sposób nie budzący wątpliwości stwierdza wystąpienie u W.T. choroby zawodowej - zespołu wibracyjnego, postać kostno- stawowa, w uzasadnieniu wskazując, że pacjent był narażony w latach 1984 - 2003 na drgania mechaniczne o wartościach przekraczających normatywy higieniczne.
W tym stanie faktycznym organ I instancji podjął próbę ustalenia, w którym okresie pracy u skarżącego mogła powstać choroba zawodowa i skierował tego rodzaju pytanie do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Dział Konsultacyjno-Diagnostyczny w K., który stwierdził, iż ustalenie procentowego udziału różnych zakładów pracy w rozwoju choroby jest praktycznie niemożliwe. Zmiany w układzie kostno-stawowym wynikające z oddziaływania wibracji miejscowej rozwijają się bardzo powoli, nie dając dolegliwości subiektywnych, wobec czego możliwe jest jedynie stwierdzenie związku przyczynowego choroby z pracą na stanowisku pilarza, zapoczątkowanej już w czasie pracy w Nadleśnictwie.
Mimo takiego stwierdzenia organ pierwszej instancji w uzasadnieniu swojej decyzji, nie wykluczając udziału w powstaniu choroby we wcześniejszym miejscu pracy stwierdził z całą stanowczością, że główną przyczyną zaistniałej i stwierdzonej choroby zawodowej u skarżącego były warunki pracy w czasie prowadzenia własnej działalności gospodarczej, co stanowiło podstawę do odmowy stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej.
Mając na uwadze przedstawiony stan faktyczny, szczególnie zaś orzeczenie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K., z którego jednoznacznie wynika, że choroba zawodowa powstała u skarżącego w okresie narażenia zawodowego na te same działania szkodliwe dla organizmu w latach 1984 - 2003, zaś nie jest możliwe ustalenie czy miało to miejsce w okresie zatrudniania go w zakładzie w charakterze pracownika w rozumieniu przepisów kodeksu pracy (art. 2), czy w okresie wykonywania takiej samej pracy w tych samych warunkach, lecz w ramach prowadzonej jednoosobowo działalności gospodarczej uznać należy, że decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 7 i art. 8 kpa. Wydając decyzję organ administracji publicznej powinien stać na straży praworządności i podejmując wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego załatwić sprawę, mając na względzie społeczny i słuszny interes obywateli, pogłębiając zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli.
Organy orzekające w sprawie niniejszej zajęły stanowisko nie poparte żadnymi dowodami, samodzielnie wbrew orzeczeniu biegłych określając czas powstania choroby. Orzeczenie lekarskie zawierało w sobie logiczne i przekonujące wyjaśnienie zajętego stanowiska m.in. co do niemożności określenia dokładnego czasu powstania choroby, zapoczątkowanej już w czasie pracy w Nadleśnictwie, zatem organ nie mógł sprzecznie z tą opinią przyjąć, że choroba powstała po 1994 r., gdy skarżący kontynuował pracę ale w ramach działalności gospodarczej, nie będąc "pracownikiem". Działanie szkodliwych czynników występujących w środowisku pracy ma przesądzające znaczenie dla rozpoznania choroby zawodowej wg § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.XI.1983 r., a skoro choroba zawodowa skarżącego nie budzi wątpliwości, to nawet rozpoznanie jej w czasie gdy nie był on już "pracownikiem" nie ma znaczenia.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.
Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku znajduje oparcie w art. 152 ustawy.
Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia art. 200 i art. 205 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Orzekając ponownie, organ I instancji, mając na względzie poczynione wyżej uwagi wyda stosowne rozstrzygniecie, eliminując naruszenia prawa procesowego, o jakich mowa wyżej. Rozpoznając ponownie spraw organ będzie miał na uwadze stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 1999 r. I SA 140/98, w którym stwierdzono, że jeżeli orzeczenie lekarskie rozpoznaje chorobę zawodową, a dochodzenie epidemiologiczne wykazuje, iż czynniki szkodliwe występowały w środowisku pracy, przesłanki wymagane do stwierdzenia choroby zawodowej należy uznać za spełnione.