Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania [...]na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...] w przedmiocie odmowy przyznania w/w pomocy społecznej w postaci specjalnego zasiłku celowego w kwocie 35,77 zł na realizację recept na leki przeciwbólowe.
Uzasadniając decyzję Kolegium podniosło, że jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego [...] jest osobą samotnie gospodarującą, bierną zawodowo. Legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 16 kwietnia 2018 r. zaliczającego go do lekkiego stopnia niepełnosprawności na stałe. Wnioskodawca nie spełnia kryterium dochodowego kwalifikującego do świadczeń z zakresu pomocy społecznej przyznawanych na zasadach ogólnych, tj. w warunkach spełnienia kryterium dochodowego (701 zł). Uzyskuje bowiem dochód w kwocie 1653,57 zł (za m-c marzec 2020 r.) z tytułu renty z ZUS. Według oświadczenia strony miesięczne wydatki łącznie wynoszą 402,00 zł (100,00 zł energia, 125,00 zł gaz, 150,00 zł woda, wywóz śmieci 27,00 zł). Fakt przekroczenia kryterium dochodowego czyni zatem niemożliwym przyznanie stronie pomocy w postaci zasiłku celowego w oparciu o art. 39 ustawy o pomocy społecznej.
Kolegium dostrzegło również, że dochód z miesiąca marca 2020 r. wynosi nie 1648,57 zł – jak przyjął organ I instancji, ale 1653,57 zł, co jednoznacznie wynika z pisma ZUS I Oddział w Poznaniu z dnia 15 kwietnia 2020 r.
W tej sytuacji zdaniem Kolegium organ I instancji prawidłowo rozpatrzył wniosek [...]w kontekście art. 41 ustawy o pomocy społecznej, przewidującego możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Podkreślając, że przyznanie świadczenia w postaci specjalnego zasiłku celowego ma w świetle tego przepisu charakter wyjątkowy, Kolegium zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji, że w rozpatrywanym przypadku taki przypadek nie zachodzi. Sytuacja materialna skarżącego jest bowiem stabilna, ma stałe źródło dochodu i może zaplanować swoje wydatki w taki sposób, by zaspokoić określone potrzeby. Jest także w stanie wygospodarować kwotę 35,77 zł ze świadczenia rentowego celem wykupienia leków. Po uregulowaniu zobowiązań związanych z utrzymaniem mieszkania pozostaje mu bowiem do dyspozycji kwota 1251,47 zł (1653,57 zł – 402,00 zł).
Na uwagę zasługuje poza tym fakt, iż w miesiącu złożenia wniosku [...] otrzymał dodatkowe świadczenie roczne z ZUS w kwocie 981,00 zł. Kolegium wyjaśniło przy tym, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego nie jest obowiązkiem organu, tak jak ma to miejsce w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Specjalny zasiłek celowy winien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód wnioskodawcy przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a jednocześnie nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Decyzja o przyznaniu pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego wydawana jest w ramach uznania administracyjnego, co powoduje, że nawet przy zaistnieniu przesłanek do jego otrzymania nie każda osoba musi go otrzymać. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nie żądań.
Ośrodki pomocy dysponują bowiem ograniczonymi środkami finansowymi, posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy znaczną liczbę osób wymagających wsparcia. Nie ulega więc wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również zawsze udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości.
W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję [...] podniósł, że służy ona "gnojeniu ludzi i urządzaniu sobie Pogromów Kieleckich nr 2".
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji będącej przedmiotem skargi (art. 145 § 1 p.p.s.a.).
Przede wszystkim po złożeniu przez skarżącego wniosku o przyznanie pomocy w wykupie recept na leki przeciwbólowe (jak ustalił organ na kwotę 35,77 zł) i przeprowadzeniu wywiadu (w formie rozmowy telefonicznej) w pierwszej kolejności oceniono możliwość przyznania w związku z tym zasiłku celowego. Prawo do tego zasiłku przysługiwałoby jednak tylko w przypadku nieprzekroczenia kryterium dochodowego, które w przypadku skarżącego – jako osoby samotnie gospodarującej – wynosi zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. – na datę wydania decyzji – Dz.U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.), dalej jako "u.p.s.", 701 zł. Skarżący uzyskuje zaś dochód w postaci renty, której wysokość w miesiącu marcu 2020 r. wyniosła 1653,57 zł.
W tej sytuacji organy prawidłowo rozważyły możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że niezdefiniowane ustawowo pojęcie: "szczególnie uzasadnionego przypadku" należy pojmować jako sytuację wyjątkową. Użycie sformułowania "szczególnie" oznacza, że nie wystarczy ustalenie wystąpienia po stronie osoby ubiegającej się o pomoc – może nawet uzasadnionej – potrzeby udzielenia pomocy, ale muszą wystąpić nadzwyczajne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy. Jej udzielenie musi być zatem dla osoby wnioskującej o taką pomoc czymś absolutnie niezbędnym i wyjątkowym w danej sytuacji, przy czym potrzeba ta winna być uzasadniona nie tylko z jej subiektywnego punktu widzenia, ale przede wszystkim przy zastosowaniu obiektywnych kryteriów oceny. Przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby ubiegającej się o świadczenie pomocy społecznej ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych.
Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por.m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1363/19 i I OSK 2245/19, z 25 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1890/19, wyrok WSA w Kielcach z dnia 18 lutego 2021 r., sygn. II SA/Ke 705/20).
Przyznanie specjalnego zasiłku celowego winno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej. Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności. Pomoc społeczna, także świadczona w formie zasiłku celowego, ma charakter uzupełniający. Pomoc ta nie zaspokaja całkowicie potrzeb jej beneficjentów. Powinni oni również wykorzystywać własne środki i możliwości. Z uwagi na ograniczoność środków, którymi dysponują organy pomocy społecznej, a także z uwagi na wielość potrzebujących, takie całkowite zaspokojenie potrzeb jest niemożliwe. Zasiłki celowe i specjalne zasiłki celowe, których materialnoprawną podstawę stanowi art. 39, art. 40 i art. 41 ustawy o pomocy społecznej, są świadczeniami przyznawanymi w ramach uznania administracyjnego.
Okoliczność ta powoduje, że sam fakt spełniania kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 ustawy. Chodzi o dostosowywanie rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (wyrok NSA z dnia 28 lipca 2017r., sygn. I OSK 1765/16, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 21 czerwca 2017r., sygn. IV SA/Wr 314/16).
W niniejszym przypadku w ocenie Sądu organy w sposób wyczerpujący zgromadziły materiał dowodowy i poddały go pełnej i prawidłowej ocenie, nie naruszając granic uznania administracyjnego.
W szczególności, jak ustalono, dochód uzyskiwany przez skarżącego (1653,57 zł) w sposób istotny przekracza kryterium dochodowe (701 zł). Co więcej kryterium to zostaje przekroczone także przy uwzględnieniu łącznych wydatków ponoszonych przez skarżącego (402 zł). Dodatkowo, w miesiącu złożenia wniosku skarżący otrzymał dodatkowe roczne świadczenie z ZUS w wysokości 981 zł. Trudno zatem uznać, by w sytuacji skarżącego zachodził "szczególnie uzasadniony przypadek" w przytoczonym wyżej rozumieniu, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę opisane w piśmie organu I instancji z dnia 9 czerwca 2020 r. przypadki osób, którym omawiany zasiłek został przyznany. Ogólnie rzecz biorąc dotyczyło to sytuacji bardziej drastycznych zarówno jeśli chodzi o poziom dochodu beneficjentów czy ich stan zdrowia.
Należy bowiem pamiętać, o czym już wspominano, że środki przeznaczone na pomoc społeczną mają charakter ograniczony. W przypadku zaś skarżącego, jak wykazano, kwota uzyskiwanego dochodu nie jest na tyle niska, by nie mógł on we własnym zakresie wygospodarować środki na zakup leków objętych wnioskiem (na kwotę 35,77 zł). Nie wykazano zaś także innych szczególnych, wyjątkowych okoliczności, które wpływałyby na odmienną ocenę.
Ponieważ zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.