Uzasadnienie
Spółdzielnia [...] l" w Z. w skardze wniesionej do Sądu na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy domagała się zwolnienia od kosztów sądowych w całości ze względu na zła sytuację finansową firmy. Przy piśmie z dnia 30 sierpnia 2013 r. strona skarżąca przesłała wypełniony formularz PPPr. W formularzu wskazano, że Spółdzielnia jest związkiem ekonomicznym swoich członków bez kapitału finansowego. Jednocześnie podniesiono, że w 2012 r. poniesiono stratę w wysokości 69 000,00 zł. Wartość środków trwałych na dzień 31 grudnia 2012 r. określono jako kwotę 4314 182,95 zł, a stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku określono na poziomie 6 237,04 zł.
Zarządzeniem z dnia 12 września 2013 r. referendarz sądowy wezwał Spółdzielnię do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych dokumentów, między innymi odpisu zeznania podatkowego za rok 2012, odpisu deklaracji podatkowych dotyczących rozliczenia podatku VAT za ostatnie trzy miesiące, dokumentów księgowych obrazujących wysokość przychodu i dochodu (lub straty) za okres ostatnich trzech miesięcy, spisu środków trwałych Spółdzielni czy też wyciągów z rachunków bankowych. Strona skarżąca odpowiadając na powyższe wezwanie nadesłała wymagane dokumenty, wynika z nich między innymi, że Spółdzielnia na koniec roku 2012 posiadała kapitał własny w kwocie 1.996.000,00 zł (w stosunku do 2.065.000,00 zł na początku roku obrotowego), rzeczowe aktywa trwałe o wartości 1.387.000,00 zł (w stosunku do 1.483.000,00 zł na początku roku obrotowego), w tym budynki i lokale – 1.379.000 zł (w stosunku do 1.475.000,00 zł na początku roku obrotowego).
Jednocześnie na koniec 2012 r. strona skarżąca posiadała ponadto aktywa obrotowe w wysokości 689.000,00 zł (w stosunku do 1.475.000,00 zł na początku roku obrotowego). Spółdzielnia przedłożyła również rachunki bankowe, z których wynikało, że strona reguluje swoje zobowiązania i dokonuje płatności, a także posiada na tych rachunkach saldo dodatnie.
Postanowieniem z dnia 4 października 2013 r. referendarz sądowy oddalił wniosek Spółdzielni [...] w Z. o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu stwierdzono, że opierając się na informacjach zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dodatkowych dokumentach źródłowych uzupełniających dane zawarte we wniosku uznać należy, iż strona skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak wynika z akt sprawy strona skarżąca jest spółdzielnią prowadzącą działalność handlową oraz usługową.
Zauważyć należy, że podmiot skarżący nadal funkcjonuje w obrocie, nie toczy się wobec niego postępowanie egzekucyjne i brak jest informacji, aby utracił on płynność finansową. Wręcz przeciwnie, jak wynika z przedstawionych deklaracji podatkowych VAT-7 strona skarżąca prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, na bieżąco obraca środkami wielokrotnie przekraczającymi wysokość kosztów zainicjowanego postępowania sądowego. Strona posiada zatem możliwości zgromadzenia środków na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, tym bardziej, że wysokość tych kosztów na obecnym etapie postępowania sprowadza się do wpisu od złożonej skargi w wysokości 500 zł. Przeprowadzona analiza historii rachunków bankowych wnioskodawcy wskazuje, iż strona reguluje zobowiązania i dokonuje płatności w kwotach wielokrotnie przekraczających wysokość kosztów sądowych niniejszego postępowania. Poza tym na dzień 23 września 2013 roku saldo rachunku bankowego wnioskodawcy w Banku [...] było dodatnie i wynosiło 20.640,18 zł. Nie ma zatem przeszkód, aby z pozostających do dyspozycji strony środków sfinansować koszty sądowe, które w stosunku do ponoszonych wydatków można określić jako symboliczne.
Od tego postanowienia sprzeciw wniosła Spółdzielnia [...] " w Z. twierdząc, że oddalenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych jest krzywdząca, a co więcej świadczy o błędnym przeprowadzeniu analizy ekonomicznej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że w rozpatrywanym przypadku zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- dalej powoływana jako P.p.s.a.). Przepis ten stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 P.p.s.a prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych.
W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Użyte w przytoczonym przepisie pojęcie "środki" ma znaczenie szersze aniżeli środki finansowe lub wolne pieniądze na koncie, pod tym pojęciem w znaczeniu art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. należy rozumieć wszelkie aktywa strony, w tym także realizowane inwestycje i posiadane rezerwy.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że w świetle przedstawionych dokumentów, a w szczególności biorąc pod uwagę deklarację dla podatku od towarów i usług Spółdzielnia wykazała podstawę opodatkowania z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju:
w miesiącu sierpniu: opodatkowane stawką 7% albo 8% w kwocie 50.371 zł, opodatkowane stawką 22% albo 23% w kwocie 290.974 zł; w miesiącu lipcu: opodatkowane stawką 7% albo 8% w kwocie 35.380 zł, opodatkowane stawką 22% albo 23% w kwocie 196.021 zł; w miesiącu czerwcu: opodatkowane stawką 7% albo 8% w kwocie 6.431 zł, opodatkowane stawką 22% albo 23% w kwocie 178.104 zł. Porównanie bilansu dotyczącego aktywów i środków trwałych świadczy o nieznacznym ograniczeniu rozmiarów prowadzonej przez Spółdzielnię aktywności gospodarczej, niemniej jednak nie może mieć decydującego wpływu na ocenę jej aktualnej sytuacji majątkowej, gdyż nadal prowadzi ona znaczące przedsiębiorstwo, o czym świadczą choćby bieżące deklaracje dla podatku od towarów i usług.
Odnosząc się do argumentacji przedstawicieli Spółdzielni, że prowadzona przez tą działalność przynosi straty (69.000,00 zł za 2012 r.), należy stwierdzić, że nie jest to okoliczność z powodu której należy przyznać prawo pomocy. Jak bowiem zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r. (I FZ 260/08) strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych (zob. też postanowienie NSA z 1 sierpnia 2013 r., I FZ 327/13). To przede wszystkim przychody obrazują rozmiar prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej i jego zdolność finansową. Z nadesłanych natomiast dokumentów wynika, że Skarżąca nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, wręcz przeciwnie uzyskuje z tego tytułu przychody.
Fakt osiągania nadwyżki przychodów nad wydatkami (dochodu) przez podmiot gospodarczy wyklucza, co do zasady przyznanie mu prawa pomocy, które jest przeznaczone dla podmiotów mających trudności z wygospodarowaniem środków w ramach normalnej działalności na regulowanie zobowiązań. Z uwagi na posiadanie przez Spółdzielnię bieżących wpływów w wysokości przekraczających wymagane koszty sądowe, specyfika wartości bilansowej aktywów nie uzasadnia zwolnienia Spółdzielni od kosztów sądowych w sprawie.
W tym stanie rzeczy uznano, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej Spółdzielni prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Z tego względu na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.